Кіріспе

Киелі кітаптағы кейіпкерлер Ыбырайым, Ысқақ және Жақып. Киелі кітаптағы патриархтар (авот, "аталар") – Ыбырайым, оның ұлы Ысқақ және Ысқақтың ұлы Жақып, сондай-ақ Исраил деп аталған, израильдіктердің ата-бабасы. Бұл үш тұлға жинақталып "патриархтар" деп аталады, ал олардың өмір сүрген кезеңі патриархтық дәуір деп белгіленеді. Яһуди діні, христиан діні және ислам діні патриархтардың, сондай-ақ олардың басты әйелдері – матриархтардың (Сара, Ривка және Лея) үш діннің қасиетті санаған Патриархтар үңгірінде жерленгенін айтады. Жақыптың тағы бір әйелі Рахиланың Бетлехем маңында, босанғанда қайтыс болған жеріндегі Рахиланың қабірінде жеке жерленгені де хабарланады. Көбінесе, "патриархтар" термині Адам атадан Ыбырайымға дейінгі жиырма ер адамнан тұратын ата-бабаларға қатысты қолданылады. Олардың алғашқы он адамы Күн тоқырауынан бұрынғы патриархтар деп аталады, себебі олар Күн тоқырауынан бұрын өмір сүрген. Ғалымдар патриархтардың тарихилығына қатысты әртүрлі пікірде, археологиялық зерттеулер олардың өмір сүргенін растайтын ешқандай дәлел тапқан жоқ, бірақ бұл мәлімдеме даулы.

Анықтама

Киелі кітаптағы патриархтар, нақтырақ айтқанда, Ыбырайым, оның ұлы Ысқақ және Ысқақтың ұлы Жақып, сонымен қатар Исраил деп те аталады, – израильдіктердің атасы. Бұл үш тұлға жиналып патриархтар деп аталады, ал олардың өмір сүрген кезеңі патриархтық дәуір деп белгіленеді. Олар өмір сүрген кезеңде және одан кейін еврей жазбаларында маңызды рөл атқарады. Олар Құдайдың уахилары мен уәделерінде маңызды белгі ретінде пайдаланылады және Ыбырайымдық діндерде маңызды орынға ие. Яһуди діні, христиан діні және ислам діні патриархтардың, олардың басты әйелдерімен бірге – Сара (Ыбырайымның әйелі), Рабиға (Ысқақтың әйелі) және Лея (Жақыптың әйелдерінің бірі) – Хеброн қаласындағы Махпела үңгірінде жерленгенін айтады. Бұл үш дін үшін қасиетті орын. Рахиланың Бейт-Лехем маңындағы Рахиланың қабірі деп белгіленген жерде, бала туғанда қайтыс болған деп есептеліп, бөлек жерленгені айтылады. Көбінесе, патриархтар термині Адам атадан Ыбырайымға дейінгі жиырма ер адамнан тұратын ата-бабаларға қатысты қолданылады. Олардың алғашқы он адамы Күн тоқырауынан бұрын өмір сүргендіктен, Күн тоқырауының алдындағы патриархтар деп аталады.

Өмір сүру ұзақтығы

Жаратылыс кітабының масорет мәтініндегі аталардың өмір сүру мерзімі: Адам 930 жыл, Сет 912, Енос 905, Кенан 910, Махалел 895, Яред 962, Енох 365 (өлген жоқ, Құдай оны алып кетті), Матусалах 969, Ламех 777, Нұх 950. Герхард фон Рад былай деді: