Зымыранды пойыз тарихы және қолданылуы

Кіріспе

Әскери теміржол пойзы
Всеволод Ивановтың 1927 жылғы пьесасы

Бронепоезд (Британдық ағылшынша) немесе бронепоезд (Америкалық ағылшынша) – ауыр металл қаптамасымен қорғалған және көбінесе артиллериямен, пулеметтермен және автокөліктік зеңбіректермен қаруланған теміржол вагондарынан тұратын теміржол пойзы. Кейбір бронепоездарда, әсіресе ертеректегілерінде, пойыз ішінде шағын қарудан оқ атуға арналған тесіктер болған. Көптеген елдерде олар 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында кеңінен қолданылды, олар үлкен күшті жаңа орынға жылдам жеткізудің тиімді тәсілін ұсынды. Көптеген елдер оларды қолдануды тоқтатты, себебі автомобильдер күштірек болды және икемділік ұсынды, теміржол жолдары саботажға және әуе шабуылдарына осал болып шықты, ал әуе көлігі күшті жылжытудың одан да икемді жолы болды. Дегенмен, 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында олар кейде қолданылды. Ресей Федерациясы Екінші Чечен соғысында (1999–2009) және Украинаға басып кіру кезінде (2022 – қазірге дейін) импровизацияланған бронепоездарды қолданды. Бронепоездар тарихи түрде ауыр қару-жарақпен жабдықталған жауынгерлік жүйелер болды. АҚШ-тың "Ақ пойзы" – Энергетика министрлігінің ядролық қаруды тасымалдауға арналған, жеке қарумен қаруланған күзетшілермен сүйемелденетін ерекше жағдай.

Анықтама

Қарулы пойыздың ерекшелігі – оның атынан шыққан бронясы. Оны үлкен калибрлі қарумен және оның экипажымен шатастыруға болмайды, бірақ олардан арнайы қорғаныс жоқ. Жақсы қорғаныс құрылғыларысыз, мысалы, құм қаптарының артында бірнеше пулеметтері бар қарапайым вагон сияқты, жеңіл қарумен жабдықталған пойыздар да қарулы пойыз деп есептелмейді. 20 ғасырдың басында Ресей жапон-қытай соғысында қарулы пойыздарды қолданды. Қарулы пойыздар Мексика революциясы (1910–1920) және Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918) кезінде де пайдаланылды. Қарулы пойыздарды ең көп пайдаланған кез – Ресей азамат соғысы (1918–1920). Қытай азамат соғысы кезінде маршал Чжан Цзучанның қызметіндегі ақ ресейлік эмигранттар 1924–1928 жылдары 14 қарулы поезд жасады. Олардың кейбіреулері, мысалы, "Пекин" ("Бейжің") Бірінші дүниежүзілік соғыс үлгісінде, "Заамурец" (кейіннен чех "Орлик") типінде салынған. Испания азамат соғысында қарулы пойыздар аз қолданылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыста (1939–1945) олардың саны көбірек болды. Француздар оларды Бірінші Индокитай соғысы (1946–1954) кезінде қолданды, Суық соғыс кезінде бірқатар елдерде қарулы пойыздар болды, сондай-ақ олар 1990 жылдардағы Югославия соғыстарында және 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде де қолданылды.

Америка Азаматтық соғысы

Ең сәтті қаруланған пойыз – Филадельфия, Уилмингтон және Балтимор теміржолын қорғауға салынған жалғыз броневагон болды. Оңтүстік күштері теміржолға шабуыл жасап, одақтас әскерлерін майданға тасымалдауды тоқтатуға тырысты, ал снайперлер зақымды жөндеуге әрекеттенгендерді тоқтатып тұрды. Болдуин локомотивтер зауыты 1861 жылдың сәуір айының соңында жүк вагонын қайта жабдықтады. 24 фунттық гаубица вагондағы локомотивтің қарама-қарсы жағына айналмалы тұғырға орнатылды. Вагонның қабырғалары қазандықпен жабылған емен тақтайшалармен қапталды. Гаубицаның орналасқан жерінің шеті 2 фут (1 метр) биіктігіндегі икемді панельдермен жабдықталды, оларды уақытша көтеріп, гаубицаны нысанаға алып, атуға болады, содан кейін алты адамнан тұратын экипажды гаубицаны қанағатты оқтармен немесе шоғырлы оқтармен зарядтау кезінде қорғау үшін түсіріп тастауға болатын. Вагонның қалған бөлігінде 50 мылтық орыны болды. Вагон бастапқы мақсатына сәйкес тиімді болды, бірақ артиллерияға осалдығы соғыстың кейінгі кезеңдерінде осындай вагондардың пайдасын азайтты. 1864 жылдың тамызында Конфедерация шабуылшылары Балтимор және Огайо теміржолының броневагонын итерген локомотивті істен шығарды, содан кейін броневагонның айналасына дөңгелектерді үйіп, оларды өртеп жіберді.

Еріктілер

1884 жылы Чарльз Гервайз Боксалл (1852–1914), Брайттон қаласында туған заңгер және 1-ші Сассекс артиллериясы еріктілерінің офицері, Ұлыбританияда жағалау қорғау үшін бронепоездді пайдаланудың жаңа жолын сипаттаған «Жағалауды қорғау үшін бронепоезд» деген мақала жариялады, онда ауыр артиллерияны қолданудың жаңа тәсілі баяндалды. 1894 жылы ол 1-ші Сассекс АВ-ның командирі болғанда, No 6 гарнизондық компаниясының еріктілерінен болған теміржолшылар Лондон, Брайтон және Оңтүстік жағалау темір жолының шеберханаларында құрастырылған бронепоездді иеленді (аталған бөлімнің құрметті полковнигі, сэр Джулиан Голдсмид осы темір жолдың директоры болған).

Екінші Бура соғысы

Британдық армия Екінші Буер соғысы кезінде броньды пойыздарды пайдаланды, ең әйгілісі – қала қоршауға алынғанға дейін Лэдисмит теміржол шеберханаларында жасалған пойыз. 1899 жылдың 15 қарашасында ол қаладан барлау мақсатымен шықты, құрамында капитан Айлмер Халдейннің басқаруымен Корольдік Дублин фузилерлерінің ротасы, Дурбан жеңіл жаяу әскерінің еріктілерінің ротасы және HMS Tartar кемесінен келген теңізшілермен басқарылатын 7 фунттық таулық зеңбірек болды. Уинстон Черчилль соғыс тілшісі ретінде бұл миссияға қатысты. Пойызға шабуыл жасалып, бір бөлігі рельстен шығып кетті, Халдейн, Черчилль және шамамен 70 сарбаз атысқаннан кейін тұтқындалды, бірақ локомотив жараланғандармен бірге қашып үлкерді. Черчилль "Өмірімнің алғашқы жылдары" атты естеліктерінде былай деп жазды: "Броньды поездден артық ештеңе қауіпті және әсерлі көрінбейді, бірақ шындығында одан осалырақ және көмексіз нәрсе жоқ. Жаудың ықпалында, үйден алыс қалдыру үшін көпірді немесе құбырды жарыту жеткілікті".

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей жеңіл және ауыр бронепоезддерді пайдаланды. Ауыр пойыздар 4,2 дюймдік немесе 6 дюймдік зеңбіректермен жабдықталған; жеңіл пойыздар 7,62 мм зеңбіректермен жабдықталған. 1915 жылы Крю зауытында британдық жағалау қорғанысы үшін екі бронепоезд құрастырылды; біреуі Норфолкте, екіншісі Эдинбургте орналасқан, жағалаудың шабуылға осал учаскелерінде теміржол бағыттарын патрульдеуге арналған. Пойыздар екі зеңбірек тасымалдаушы вагонынан тұратын, әрқайсысында 12 фунттық жылдам атуға арналған зеңбірек және пулемет орнатылған; артиллериялық құралының артындағы брондалған кабинада оқ-дәрі сақталған. Әр зеңбірек тасымалдаушы вагонының ішінде жаяу әскерге арналған бөлімше болған. Бұл да брондалған, бақылау терезелері мен мылтық атуға арналған ойықтары бар. Локомотивтің кабинасы мен механизмдері қорғалған күйде пойыздың ортасына қойылды. Жүргізуші пойыздың бағытын басқаратын жаққа отырады, ал регулятор механикалық байланыс арқылы басқарылды. Мақсат – пойыздың артиллериялық атысымен қолдау көрсетіп, жаяу әскердің жаудың десанттық күштерін күшейтілген күштер келгенше тоқтатып тұруы. Италия өзінің Адриатика теңізі жағалауын К.u.k. Кригсмарине жасаған шабуылдардан қорғау үшін (Regia Marina бақылауында) он екі қаруланған поезд құрды; әр поезд бір көмекші поездбен толықтырылды. Әр қаруланған поезд FS классы 290 локомотивінен, үш-бес зеңбірек вагонынан, екі-төрт оқ-дәрі вагонынан және басқару вагонынан тұрды; үш түрлі қаруланған поезд болды, біреуі 152 мм зеңбіректермен, екіншісі 120 мм зеңбіректермен және үшіншісі 76 мм зениттік зеңбіректермен жабдықталған. Бұл поездар жалпы алғанда табысты деп есептелді және итальяндық жағалауға жасалған австро-венгрлік шабуылдарды тойтарды. Екі бронепоезд Үндістанның Аджмер қаласындағы теміржол шеберханасында жасалды. Біреуі Месопотамияға (қазіргі Ирак) теңіз жолымен Месопотамия науқанына жіберілді. Әр поезд алты вагоннан тұрады, әр пойыздағы екі вагон төбесі ашық, әр поездде 12 фунттық зеңбіректер, екі Максим ауыр пулеметі, екі мина жарылатын вагоны, іздеу шамды вагон және динамо-телеграфты орналастыруға арналған вагон болды.

During World War I Russia used a mix of light and heavy armoured trains. The heavy trains mounted 4.2 inch or 6 inch guns; the light trains were equipped with 7.62 mm guns. Two armoured trains were constructed at Crewe Works during 1915 for British coastal defense duties; one was based in Norfolk and one in Edinburgh to patrol rail routes on stretches of coast considered vulnerable to amphibious assault. The trains comprised two gun trucks, one at each end, mounted with a 12 pounder quick firing gun and a machine gun; an armoured cabin behind the artillery piece contained the magazine. Inboard of each gun truck was a truck for infantry quarters. This was also armoured, with observation ports and loops for rifle fire. The armoured locomotive, with the cab and motion protected, was marshalled into the centre of the train. The driver took up a position at whichever end of the train was leading, with the regulator controlled by a mechanical connection. The intention was that the infantry, with artillery support from the train's guns, was to hold off a hostile landing force until reinforcements could be deployed. Italy fitted twelve armed trains (under the control of the Regia Marina) to protect its Adriatic coast from raids on part of the k. u. k Kriegsmarine; each train was supplemented by a support one. Each armed train was formed by a FS Class 290 locomotive, three to five gun cars, two to four ammo cars and a command car; there were three types of armed train, one with 152 mm guns, another with 120 mm guns and the last with 76 mm AA guns. These trains were considered overall a success, and blunted attempted Austro Hungarian raids on the Italian coast. Two armoured trains were produced in the railway workshop located at Ajmer, India. One sent to Mesopotamia (now Iraq) by sea route for the Mesopotamian Campaign. Each train consists six wagons, Two wagons of each trains were ceiling less, each train consists 12 pounder guns, two Maxim heavy machine guns, two mine exploding wagons, search light truck and a dynamo telegraph accommodation truck.

Соғыс аралығы

Ресейдің Азамат соғысындағы большевиктер көптеген бронепоездарды, соның ішінде Троцкийдің бронепойызын қолданды. Чехословакия легионы Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Ресейдің Азамат соғысы кезінде Транссибір темір жолының (және Ресейдің өзінде) үлкен бөліктерін бақылау үшін ауыр қаруланған және броньды пойыздарды пайдаланды. Эстония Тәуелсіздік соғысы кезінде барлығы 13 бронепоезд салды: алты кең табанды және жеті тар табанды теміржолдар үшін. Бірінші үш бронепоезд, толыққанды еріктілер экипаждарымен, соғыстың бастапқы, шешуші кезеңдерінде майданның негізгі күшін құрады. Вагон-дар бұрынғы жүк вагон-дары болды, ал бастапқыда броня ағаш пен құммен ғана шектелді, бірақ кейін болатты қаптама, пулеметтер және зеңбіректер қосылды. Кейін Эстония 1934 жылы 3 бронепоездден тұратын бронепоезд полкін құрды. Полк 1940 жылы КСРО Балтық елдерін басып алғаннан кейін таратылды, ал оның теміржол артиллериялық зеңбірек-тері Кеңес әскеріне берілді. Литвада Литваның ұлы княздарының есімдерімен аталатын үш бронепоезд болды: Гедиминас, Кестутис және Алгирдас. Бронепоездар 1920 жылдан 1935 жылға дейін қолданылды. Олардың біріншісі – Гедиминас, поляк-литва соғысында қолданылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бронепоездарды қолдану азайды. Олар Қытайда 1920-жылдар мен 1930-жылдардың басында Қытай Азамат соғысы кезінде, әсіресе Жан Цзонгчаң батыры қолданды, ол оларды басқару үшін босқындар ретінде келген орыстарды жалдады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Польша бронепоездарды Польшаға басып кіру кезінде кеңінен пайдаланды. Бір бақылаушы атап өткендей, "Польшада аз ғана бронепоезд болды, бірақ олардың офицерлері мен сарбаздары жақсы күресті. Олар жиі қалың орманның жасырын жерлерінен шығып, неміс әскерлерінің қатарын бұзып тұрды". 1939 жылғы Польша қорғаныс соғысында көптеген поляк бронепоездарының тиімділігі бағаланбады, себебі неміс авиациясы теміржолдарға шабуыл жасағанда көбінесе жолдардың өзін-өзі нысанаға алды. 17 қыркүйекте шығыстан үш жаңа дивизия батысқа пойызбен жеткізілді. 18 қыркүйекте тағы үш дивизия оларды ілесіп келді. Бұл нацистік Германияны өз әскерлеріне бронепоездарды қайта енгізуге итермеледі. Германия оларды Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шектеулі түрде қолданды. Олар әмбебап және жақсы жабдықталған түрлерін ұсынды, соның ішінде әуеге қарсы зениттік қарулары бар вагондар, немесе танктерді тиеу және түсіруге арналған, толық брондалған және үлкен жасырын зеңбірек/гаубицасы бар вагондар. Германияда осындай пойыздарда қолданылатын толық брондалған локомотивтер де болды. Словакия ұлттық көтерілісі кезінде словак қарсыласы үш бронепоездді пайдаланды. Олардың аттары Хурбан, Штефаник және Масарик болды. Олар Зволен теміржол зауытында өте қысқа мерзімде салынды – Штефаник 14 күнде, ал Хурбан 11 күнде дайын болды. Қару ретінде қазандық тақталары қолданылды. Танк вагондары үшін толық танктер пайдаланылды – LT 35 танктері платформа вагондарына орналастырылып, олардың корпусын айнала қоршаған бронеқұрылыс салынды. Пойыздар Стара Кремничка, Чермошне және Брезно маңында шайқасты. Кейіннен олар Харманек маңында тасталып кетті. Кейбір вагондарды немістер оқу және қарауылдық мақсаттар үшін пайдаланды. Канада Скена өзені бойындағы Канада ұлттық теміржолын, Британдық Колумбияның Принс-Руперттен Тынық мұхитының жағалауына дейін күзету үшін бронепоездді пайдаланды, мүмкін болатын жапондық теңіз шабуылына қарсы. Поезд 75 мм-лік зеңбірек, екі 40 мм-лік Бофорс зеңбірегімен жабдықталған және толық жаяу әскер ротасын сыйдыра алатын. No 1 бронепоезд 1942 жылдың маусым айында пайдалануға берілді, 1943 жылдың қыркүйегінде резервке жіберілді және келесі жылы таратылды. 1940 жылы Ұлыбритания неміс басқыншылығына қарсы дайындықтар аясында 12 бронепоезд құрды; олар бастапқыда QF 6 фунт 6 cwt Hotchkiss зеңбіректерімен және алты Bren пулеметімен қаруланды. Оларды Корольдік инженерлер басқарды және Корольдік бронетанкі корпусының сарбаздарымен жабдықталды. 1940 жылдың соңында пойыздарды Батыстағы Польша армиясына беруге дайындық басталды, олар 1942 жылға дейін оларды пайдаланды. Олар Шотландияда қолданыла берді және 1944 жылдың қарашасында соңғысы алынғанға дейін Отан қорғаушылармен жұмыс істеді. Осы пойыздардың бірінен алынған 6 фунттық вагон Танк мұражайында сақталады. 15 дюймдік Ромни Хайт және Димчерч теміржолында шағын бронепоезд жүріп тұрды. Жапон императорлық армиясы да бронепоездарды пайдаланды. Алдымен 1920 жылдары Маньчжуриядағы теміржолдарды күзету үшін, кейіннен екінші Қытай-жапон соғысында (1937-1945 жж.) Қытайдың Ұлттық революциялық армиясымен (NRA) және Қытай Коммунистік партиясымен (CPC) күрескен кезде. 1940 жылы Италияда он екі қаруланған пойыз пайдалануға дайын болды (қайтадан Regia Marina бақылауында), тоғыз кемеге қарсы және үш зениттік міндеттерге; алтысы Ла Специяға, ал қалған алтысы Тарантоға тағайындалды. Олардың бірі Альп шайқасына қатысып, итальяндықтардың Ментонға шабуылына қолдау көрсету үшін француз форттарын бомбалады және кері оттан ауыр зақым шекті. 1943 жылы Сицилияға сегіз пойыз жіберілді; одақтастардың әуедегі басымдығы оларға маңызды рөл атқаруға мүмкіндік бермеді, соңында олардың барлығы экипаждарымен тасталып, жойылды.

Poland used armoured trains extensively during the invasion of Poland. One observer noted that "Poland had only few armoured trains, but their officers and soldiers were fighting well. Again and again they were emerging from a cover in thick forests, disturbing German lines". One under appreciated aspect of so many Polish armoured trains being deployed during the Polish Defensive War in 1939 is that when German planes attacked the railroads, it was usually the tracks themselves. As late as 17 September, three fresh divisions in the east were moved westward by train. On 18 September, three more divisions followed. This in turn prompted Nazi Germany to reintroduce armoured trains into its own armies. Germany then used them to a small degree during World War II. They introduced significant designs of a versatile and well equipped nature, including railcars which housed anti aircraft gun turrets, or designed to load and unload tanks and railcars which had complete armour protection with a large concealed gun/howitzer. Germany also had fully armoured locomotives which were used on such trains. During the Slovak National Uprising, the Slovak resistance used three armoured trains. They were named Hurban, Štefánik and Masaryk. They were built in the Zvolen railway factory in very short time – Štefánik was built just in 14 days, Hurban in 11 days. Boiler plates were used as the armor. In case of tank cars, whole tanks were used – LT 35 tanks were placed at the platform wagon and armored construction was built around the hull. Trains saw combat near Stará Kremnička, Čremošné, around Brezno. Later they were abandoned near Harmanec. Some of train cars were later used by Germans for training and for patrolling. Canada used an armoured train to patrol the Canadian National Railway along the Skeena River from Prince Rupert, British Columbia to the Pacific coast, against a possible Japanese seaborne raid. The train was equipped with a 75 mm gun, two Bofors 40 mm guns, and could accommodate a full infantry company. The No 1 Armoured Train entered service in June 1942, was put into reserve in September 1943, and dismantled the following year. Twelve armoured trains were formed in Britain in 1940 as part of the preparations to face a German invasion; these were initially armed with QF 6 pounder 6 cwt Hotchkiss guns and six Bren Guns. They were operated by Royal Engineer crews and manned by Royal Armoured Corps troops. In late 1940 preparations began to hand the trains over to the Polish Army in the West, who operated them until 1942. They continued in use in Scotland and were operated by the Home Guard until the last one was withdrawn in November 1944. A 6 pounder wagon from one of these trains is preserved at the Tank Museum. A miniature armoured train ran on the 15 inch gauge Romney Hythe and Dymchurch Railway. The Imperial Japanese Army also utilized armored trains. First in the 1920s, to guard the rail lines in Manchuria and later when they engaged Chinese NRA and CPC troops in Second Sino Japanese War (1937–1945). In 1940 Italy had twelve armed trains ready for use (again under Regia Marina control), nine for anti ship duties and three for AA duties; six were assigned to La Spezia, and the other six to Taranto. One of them was heavily involved in the Battle of the Alps, shelling French forts in support of an Italian attack towards Menton, and suffering heavy damage by return fire. By 1943, eight trains had been deployed to Sicily; Allied air superiority did not allow them to have any meaningful role, and eventually they were all abandoned and destroyed by their crews.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Бірінші Индокитай соғысында Француз одағы La Rafale атты бронепоезд бен қарулы поездарды жүк тасымалдау және мобильді бақылау құралы ретінде пайдаланды. 1951 жылдың ақпан айында алғашқы Rafale Вьетнамдағы Сайгон – Нха Транг бағытында қызмет етті, ал 1947 жылдан 1952 жылдың мамырына дейін екіншісі Камбоджаның BSPP (Пномпеньті бақылау бригадасы) әскерлерімен бірге Камбоджаның Пномпень – Баттамбанг бағытында қолданылды. 1953 жылы екі пойызға да Вьетминь партизандары шабуыл жасады, олар өтетін кезде тас көпірлерді қиратып немесе миналады. Фульгенсио Батистаның әскері Куба революциясы кезінде бронепоездді пайдаланды; ол Санта-Клара шайқасында рельстен шығып, жойылды және Tren Blindado (бронепоезд) ескерткішімен мәңгі есте қалды. Хорватияның тәуелсіздік соғысы кезінде 1990 жылдардың басында Серб Крайна Республикасы армиясы "Кражина экспресі" (Krajina ekspres) деп аталған жедел жасалған бронепоездді қолданды. Пойыздың минадан қорғалуы үшін алдына үш жауынгерлік вагон және үш жүк вагоны тіркелді. Пойыз құрамында 76 мм пушкасы бар M18 Hellcat, 40 мм Bofors, 20 мм пушка, екі 57 мм реактивтік граната ұшқышы және 120 мм миномет, сондай-ақ 12,7 және 7,62 мм аралығындағы бірнеше пулемет болды. 1994 жылы Бихачты қоршау кезінде оған бірнеше рет танкқа қарсы гранаталар мен 76 мм оқтармен шабуыл жасалды және 9K11 Malyutka зымырасы тиді, бірақ зақым аз болды, себебі пойыздың көп бөлігі қалың резеңке плиталармен жабылған, бұл зымыраның жарылғыш бөлігін залал келтіруге үлкермес бұрын жарылуына себеп болды. Хорватия армиясы Сплитте салынған екі вагонды бронепоездді пайдаланды, ол екі тақтан тұратын қалқанмен жабдықталған, бірінің қалыңдығы 8 мм, екіншісі 6 мм, ал олардың арасында 30-50 мм кеңістік құммен толтырылған. Көлік 12,7 мм пулеметпен қаруланған. Қазіргі күні тұрақты пайдаланылып келе жатқан бронепоезддердің бірі – Ким Ир Сен мен Ким Чен Ылға тиесілі. Біріншісін Кеңес Одағы сыйлық ретінде берген, ал екіншісі ұшудан қорқып, Қытай мен Ресейге мемлекеттік сапарларында оны жиі пайдаланған.

In the First Indochina War, the French Union used the armoured and armed train La Rafale as both a cargo carrier and a mobile surveillance unit. In February 1951 the first Rafale was in service on the Saigon Nha Trang line, Vietnam while from 1947 to May 1952 the second one which was escorted by onboard Cambodian troops of the BSPP (Brigade de Surveillance de Phnom Penh) was used on the Phnom Penh Battambang line, Cambodia. In 1953 both trains were attacked by the Viet Minh guerrillas who destroyed or mined stone bridges when passing by. Fulgencio Batista's army operated an armoured train during the Cuban Revolution; it was derailed and destroyed during the Battle of Santa Clara, and is commemorated by the Tren Blindado (armoured train) memorial. An improvised armoured train named the "Krajina express" (Krajina ekspres) was used during the Croatian War of Independence of the early 1990s by the army of the Republic of Serbian Krajina. Composed of three fighting cars and three freight cars hooked to the front to protect it from mine blasts, the train carried a M18 Hellcat with a 76 mm cannon, a 40 mm Bofors, a 20 mm cannon, twin 57 mm rocket launchers and a 120 mm mortar, plus several machine guns of between 12.7 and 7.62 mm. During the Siege of Bihać in 1994, it was attacked on a few occasions with antitank rocket propelled grenades and 76 mm guns and hit by a 9K11 Malyutka missile, but the damage was minor, as most of the train was covered with thick sheets of rubber which caused the missile's warhead to explode too early to do any real damage. The Croatian Army deployed a two wagon armoured train built in Split with a shield composed of two plates, one 8 mm and the other 6 mm thick, with a 30–50 mm gap filled with sand between them. The vehicle was armed with 12.7 mm machine guns. One armoured train that remains in regular use is that of Kim Il Sung and Kim Jong Il, which the former received as a gift from the Soviet Union and the latter used heavily for state visits to China and Russia as he had a fear of flying.

Кеңес Одағы

Қытай-Кеңес арасындағы шиеленіс кезінде Қытайдың шекарадан шабуылдарының қаупіне байланысты, КСРО 1970-ші жылдардың басында Транссибір темір жолын қорғау үшін бронепоездарды құрастырды. Әртүрлі мәліметтер бойынша, төрт немесе бес пойыз салынды. Әрбір пойызға он негізгі шайқас танкысы, екі жеңіл су жүзуге арналған танк, бірнеше зениттік қарулар, сондай-ақ бірнеше бронетранспортерлер, жабдықтау машиналары және темір жол жөндеу құралдары кірді. Бәрі де ашық платформаларға немесе арнайы вагондарға орнатылды. Пойыздың әртүрлі бөліктері 5–20 мм қалыңдықтағы бронямен қорғалған. Кеңес Армиясы осы пойыздарды 1990 жылы Бірінші Таулы Қарабақ соғысының бастапқы кезеңінде ұлтшыл жартылай әскери жасақтарды қорқыту үшін пайдаланды. Суық соғыстың соңына қарай, екі үлкен держава да бронепоездарға орнатылған теміржолға негізделген құрлық аралық баллистикалық зымырандарды (ҚАБЗ) әзірлеуді бастады. Кеңес Одағы 1987 жылы SS-24 зымыранын орналастырды, бірақ бюджеттік қиындықтар мен халықаралық жағдайдың өзгеруі бағдарламаны тоқтатуға алып келді, ал қалған теміржолға негізделген зымырандар 2005 жылы жойылды.

Ресей

Регулярлы бронепоездар посткеңестік Ресей әскерлерінде қолданыла береді. Екеуі Екінші Чечен соғысы кезінде Грозный шайқасына (1999–2000) қатысты; біреуі 2008 жылғы Ресей-Грузия соғысына жіберілді. Ресейдің ресми әскери иерархиясынан тыс, Ресей қолдауымен Украинаның Донбас аймағындағы жауынгерлер 2015 жылдың соңында өздері жасаған бронепоездді пайдаланып жүрген суреттері жарияланды. Екі дизель локомотивінен және сегіз түрлі вагондардан тұратын, әуеге қарсы қару-жарақ және белгісіз жүк тасымалдаған бронепоезд 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруінің оңтүстік жағын қолдады. Украинада қолданылған Ресей теміржол әскерлерінің "Енисей" атты бронепойызы туралы толыққанды мәліметтер келтірілді; ол екі локомотив пен сегіз вагондан құралған. Украиналық дереккөздер Ресейді "Енисей" құру үшін Украина теміржолының мүлігін ұрлады деп айыптады. Ресей 2022 жылдың маусым айында тағы бір бронепоездтің бейнесін жариялады. Жоғарыда сипатталған бронепоездарымен танымал Словакия Ұлттық көтерілісі де кем дегенде бір уақытша жасалған бронепоездді қолданды.