Кіріспе
XVII ғасырдың ғалымы және уағыздаушысы Роберт Лейтон (1611 – 25 маусым 1684) – шотландтық дін қызметкері және ғалым, Данблан епискобы, Глазго архиепискобы, сондай-ақ 1653–1662 жылдар аралығында Эдинбург университетінің ректоры болған. Ол "христиандық ізгілігімен, көңілжардымдылығымен және шақыруына берілгендігімен" танымал болды.
17th century scholar and preacher
Robert Leighton (1611 – 25 June 1684) was a Scottish prelate and scholar, best known as a church minister, Bishop of Dunblane, Archbishop of Glasgow, and Principal of the University of Edinburgh from 1653 to 1662. He was "noted for his Christian piety, his humility and gentleness, and his devotion to his calling".
Ерте өмір
Лейтон Шотландия тарихындағы ең даулы кезеңдердің бірін бастан өткерді. Оның әкесі реформацияға дейінгі католик болды; ал әкесі, доктор Александр Лейтон, король Чарльз I билік құрған кезде өзінің пресвитериандық сенімдері үшін қинақ көрді, себебі ол «Сионның прелатияға қарсы шақыруы» атты памфлет жазғаннан кейін шіркеуді сынап, епископтарды «христиандыққа қарсы және шайтандық» деп айыптады. Роберт Шотландия шіркеуі епископтық болған кезеңдердің бірінде архиепископ болды. Роберт Лейтон 1611 жылы шотландтық ата-анасының отбасында Лондонда дүниеге келді. Роберт Лейтонның анасы Александр Лейтонның бірінші әйелі болған. Гилберт Бернеттің сөзіне сүйенсек, Лейтон отбасының қуғын-сүргінге ұшырағанына қарамастан, бала кезінен бастап «қасиетті мінезімен» ерекшеленді. 1627 жылы (әкесінің памфлеті жарияланбас бұрын) он алты жасында Роберт Лейтон Эдинбург университетінде оқуға түсіп, 1631 жылы магистратураны бітірді. Бітіргеннен кейін әкесі оны шетелге саяхаттауға жіберді, ол бірнеше жыл Францияда болып, француз тілін толық меңгерді. Ол Дуэдегі католик болған туыстарымен көп уақыт өткізді және көп жылдар бойы олармен хат алмасып тұрды. Осы уақытта немесе кейінірек сапар барысында ол Янсенистер партиясының мүшелерімен де жақсы қарым-қатынаста болды. Бұл қарым-қатынас діни көзқарастары бойынша өзгеше ойлы адамдарға деген қайырымдылығына септігін тигізді, бұл кейіннен оның мінезінің ерекшелігіне айналды.
Епископ және архиепископ
Пресвитериан дінінің пасторы болғанымен, 1661 жылы Лейтон король Карл II-нің тағайынымен епископ болуға келісті. Өзін пайдакүнемдікке ұмтылған деп айыпталуы мүмкін екенін білген ол елдегі ең кішкентай және кедей шіркеу – Данблан қаласындағы лауазымды сұрады. Ол Шотландияның Біріккен шіркеуін құру арқылы пресвитериандар мен епископальдықтарды татуластыруға тырысты, бірақ оның инабатты мінезі осы қызметте оған қиындықтар тудырды. 1669 жылы ол тағы да Лондонға сапар жасады, бірақ онда көп нәтиже болмады. 1670 жылы ол Глазго архиепископы лауазымын алуға тартынды. Бұл жоғары лауазымда ол епископальдықтармен келісімге келу үшін пресвитериандармен күшін еселеді, бірақ бұл оның ыстыққан епископальдық партиямен де, пресвитериандармен де қарым-қатынасын шиеленістірді. 1674 жылы ол архиепископтықтан бас тартты.
Лейтон кітапханасы
Лейтон – білімді ғалым, оның қызығушылықтары өте кең болған. Оның мұрасы бүгін Шотландиядағы ең көне, арнайы салынған кітапхана – Лейтон кітапханасы (немесе Bibliotheca Leightoniana) арқылы сақталған. Кітапханада 16-19 ғасырларға жататын шамамен 4000 томдық кітап және 78 қолжазба бар. Ол Лейтонның жеке жинағының негізінде құрылған, ол Дунблан кафедральдік соборына 1500-ге жуық кітап мұра етіп қалдырған. Жергілікті дін қызметкерлерінің пайдалануы үшін кітаптарды сақтау мақсатында 1684-1688 жылдар аралығында кітапхана ғимараты салынды. 1734 жылдан бастап кітапхана Шотландиядағы алғашқы жазылымдық кітапханалардың біріне айналды. Жинақ тарих және саясат (әсіресе 17 ғасыр), теология, медицина, саяхат және тіл сияқты түрлі салаларды қамтиды. Жинақтың бір бөлігі бұрын Ньюбатлге тиесілі болған және Олд Манседе сақталған, бірақ қазір толығымен Дунблейндегі Крестте орналасқан. Кітапхана қорының каталогы қазір Стирлинг университетімен келісім бойынша ғалымдар мен зерттеушілерге қолжетімді.