Кіріспе

Француз архитектор және инженері Жак Лемерсье (; шамамен 1585 жылы Понтуазда – 1654 жылғы 13 қаңтарда Парижде) – француз архитектор және инженері, Луи Ле Во мен Франсуа Мансардан құралған ықпалды үштіктің бірі. Олар бұрынғы ғасырдың француздық дәстүрлерінен және қазіргі римдік тәжірибеден нәр алып, кардинал Ришелье және XIII Луимен байланысты жаңа, негізінен француздық синтезді қалыптастырды.

Өмір және мансап

Лемерсье Понтуаз қаласында дүниеге келген. Ол шебер-төбешінің, мүмкін Николас Лемерсьенің ұлы болған, олар кәсіби білімімен байланысты үлкен туысқандық тайпаның мүшелері еді. Италияға сапары, шамамен 1607-1610 жылдар аралығында Римде ұзақ тұруы арқасында, Лемерсье 1636 жылы қайтыс болған Соломон де Броссе қалыптасқан, жай ғана классикалық стильді дамытты. Ол Мари де Медичи үшін Люксембург сарайын аяқтады. Францияға оралғаннан кейін, бірнеше жыл көпір салушы инженер болып жұмыс істегенімен, оның алғашқы маңызды тапсырмасы 1616 жылы париждік Ораториан шіркеуін аяқтау болды, оны Клемент Метезо бастаған еді. Оның табысы оған үлкен даңқ әкелді. 1618 жылы ол 1200 ливр жалақымен король архитекторы (architecte du roy) болып тағайындалды, оның ішінде шеберханасын қаржыландыру қажет болды. 1625 жылы Ришелье оны корольдік жобаның басшысы етіп тағайындады – Луврға галереялар қосылды, онда Лемерсье Пьер Лесконың бір буын бұрын жасаған жобасы бойынша жұмыс істеді. Ұйымшылдық үшін Лесконың Кор Карредегі қанаттары қосымша аулалармен көбейтілді, ғимараттың ауданы төрт есеге ұлғайды, төрт қабырғасының әрқайсысы ортасында павильон орналасты. Осылайша Лемерсье батыс жағының солтүстік жартысын және батыс қанатының ортасындағы әйгілі Павильон де л'Орложді салды. Оның биік шаршы күмбезі қанаттың шатыр сызығын бұзады, ал үш аркалы кіреберіс жабық аулаға жол ашады. Екі қатар бағаналар, фронтондар мен нишалардағы бай мүсіндік безендірулер, бағаналар мен панельдердегі әшекейлер күшті көлденең карниздермен шектелген. 1638 және 1639 жылдары Лемерсье барлық корольдік құрылыс жобаларын қадағалауға жауапты бас архитектор (premier architecte) болып тағайындалды. Осы қызметінде ол Луврдегі безендірулерге байланысты талантты Николя Пуссенмен келіспеушілікке түсті. Лианкур үйі (1623) Лемерсьедің аристократтар үшін салған париждік жеке үйлерінің арасында ерекше көзге түседі. Лемерсье 1627 жылдан бастап Ришелье үшін Париждегі резиденциясын, Пала Кардиналь, қазіргі Пала Рояльді салды. "Ришелье сарайы 1763 жылы өртеніп қирады. Тек бір ғана қалдық сақталды: кеменің зәкірлері мен тұғырлары бейнеленген қабырғаның бөлігі, кардиналдың Теңіз флотының басқарушысы ретіндегі рөлін көрсетеді, ол сарайдың барлық жерінде кездесетін еді." Бұл қалдық екінші ауланың (баққа қарап тұрған) шығыс жағында, Cour d'Honneur деп аталатын Galerie des Proues-те орналасқан. Одан әрі, ғасырдың ең амбициялық әскери емес француз жобаларының бірі – Пуатудағы (Индре-и-Луар) Ришелье қаласының сарайлық резиденциясы, үлкен шіркеу және жаңа қала құрылысы болды. Жоғалған Ришелье сарайының өзі Броссенің Люксембург сарайының тақырыбындағы импровизация болды. Сонымен қатар, Лемерсье кардинал үшін Париждің жанындағы Руэль сарайын қайта салды, ол да сөйілді. Туар сарайы, әсем ұзын қасбетімен, оның да туындысы және бүгінгі күнге дейін сақталған. Бақтардың өмір сүру мерзімі қысқа болғандықтан, Лемерсье жобалары бойынша Монжеу, Ришелье және Руэльде (Миньот; Гади) жасалған партерлі бақтар аз танымал. Сорбоннада колледж қайта салынды, бірақ оның күмбезді шіркеуі (1635) – Лемерсьенің сақталған шедеврі. Францияда алғаш рет салынған, биік сегізбұрышты барабандағы жарты шар тәрізді күмбез, қасбеттегі екі Коринф ордерінің үстіндегі грек айқышшасының бұрыштарында төрт кішкентай күмбездер орналасқан, төменде толық бағаналар, ал жоғарыда жалпақ пилястрлар бар. Ішкі кеңістік фрескалармен безендіруге арналған. Төртбұрышты қиылыс цилиндрлі күмбездермен және жартылай дөңгелек хор апсидімен қоршалған. Солтүстік жағында портик орналасқан. 1642 жылы Ришелье осы шіркеуде жерленді. Валь-де-Грация корольдік шіркеуінде Лемерсье ескі Мансарттың орнын басып, құрылысты кәрниз сызығына дейін аяқтады және ғимарат дизайнын өзгертуге келіспеді. Лемерсье оны күмбезбен толықтырды. Лемерсье Людовик XIII тапсырмасымен Версальдегі аңшылық сарайды кеңейтуді жоспарлауға қатысты, бірақ бұл жобаны тек Людовик XIV басшылығымен басқа сәулетшілер, атап айтқанда Людовик Ле Во және Жюль Хардуан Мансар жүзеге асырды. Оның соңғы тапсырмаларының бірі – 1653 жылы Людовик XIV іргетасын қалаған Сен-Рох шіркеуінің дизайны болды. Ұзындығы 126 метр болатын бұл шіркеу Париждің ең үлкен шіркеулерінің бірі. Терең хор ішкі кеңістіктің аумағын көрсетеді, ол өткелдің үстіндегі қарапайым төменгі күмбезбен бұзылмайды, ол сыртынан трансепт шатырының астында жасырылған. Лемерсье хор мен өткелді аяқтады, ал ішкі кеңістіктің қалған бөлігі оның жоспары бойынша салынды. Жұмыс 1701-1740 жылдары тоқтатылды, бірақ 1705-1710 жылдары Жюль Хардуан Мансар жобалаған капелла қосылды. Қазіргі қасбет 18 ғасырдың құрамы, оны Робер де Котт жасаған. Ұзақ мансабындағы еңбекқор Лемерсье байлық жинамады. 1645 жылы король архитекторы (premier architecte du Roi) ретінде 3000 ливр жалақы алғанімен, оның өлімінен кейін – ол өзі салған, әлі де тұрған, rue de l’Arbre Sec көшесіндегі 46 нөмірлі үйінде, қарыздарын өтеу үшін жинаған кітапханасын сатуға тура келді. Лемерсье Парижде қайтыс болды. Оның орнына бас король архитекторы болып Людовик Ле Во тағайындалды.