Кіріспе

Француз өнер студенттеріне арналған стипендия, француз үкіметі сыйлығы. Рим сыйлығы (pʁi də ʁɔm) немесе Римнің үлкен сыйлығы – бастапқыда суретшілер мен мүсіншілерге арналған француз стипендиясы, ол 1663 жылы Франция королі XIV Людовиктің билігі тұсында құрылған. Жеңімпаздар мемлекеттік қаржы есебінен Римде үштен бес жылға дейін тұруға мүмкіндік беретін стипендия алды. 1720 жылы бұл сыйлық сәулет өнеріне, 1803 жылы музыкаға, ал 1804 жылы граверлік өнерге де берілді. 1968 жылы Мәдениет министрі Андре Малро, 1968 жылғы мамыр айындағы мәдени өзгерістерді талап еткен тәртіпсіздіктерден кейін, бұл беделді сыйлықты жойды.

Тарих

Рим сыйлығы алғаш рет 1663 жылы Францияда, Людовик XIV билік құрған кезде суретшілер мен мүсіншілер үшін құрылды. Бұл өте қиын сынақтан өтіп, өздерінің дарынын көрсеткен жас суретшілерге арналған жыл сайынғы стипендия еді. Студент жеңіске жетіп, тақырып берілгенде, ешқандай анықтамалық материалсыз жабық бөлмеде сурет салу керек болды. Royal Academy of Painting and Sculpture (Royal Academy of Painting and Sculpture) ұйымдастырған бұл сыйлыққа олардың студенттері де қатыса алатын. 1666 жылдан бастап, жүлдегерлер Франция королінің қаражатында Римдегі Манчини сарайында үш жылдан бес жылға дейін тұру мүмкіндігіне ие болды. 1720 жылы Корольдік сәулет академиясы сәулет саласында да сыйлық беруді бастады. Алты суретші, төрт мүсінші және екі сәулетші Жан Батист Кольбердің 1666 жылы құрған Римдегі француз академиясына жіберілді. 140 жылдан кейін бес санатқа дейін ұлғайтылған бұл байқау 1663 жылы екі санатта – сурет және мүсін жасау бойынша басталды. Сәулет 1720 жылы қосылды. 1803 жылы музыка, ал 1804 жылдан кейін гравюра саласында да сыйлықтар тағайындалды. Басты жеңімпаз "Бірінші үлкен сыйлықты" (agréé деп аталды) алды, ал үздік нәтиже көрсеткендерге "Екінші сыйлықтар" берілді. 1803 жылы Наполеон Бонапарт француз академиясын Римдегі Вилла Медичиге көшірді, француз революциясымен бір кезде қауіп төндірген мекемені сақтап қалу ниетімен. Алғашқыда вилла мен оның бағы өте нашар күйде болды, сондықтан Рим сыйлығының жеңімпаздарын орналастыру үшін оны жаңарту қажет болды. Осылайша, ол жас француз суретшілеріне ежелгі және Ренессанс дәуірінің шедеврлерін көруге және көшіруге мүмкіндік беруді үміттенеді. Жак Луи Давид үш жыл қатарынан сыйлықты жеңіп ала алмағандықтан, өзін-өзі өлтіруді ойлады. Эдуард Мане, Эдгар Дега, Эрнест Шоссон және Морис Равель Рим сыйлығына үміттене бірақ танылмады. Равель сыйлықты жеңіп алу үшін бес рет тырысты, ал 1905 жылғы соңғы сәтсіз әрекеті соншалықты даулы болды, бұл Париж консерваториясының басқаруын толық қайта ұйымдастыруға әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1939-45 жж.) жүлдегерлер Ниццадағы Парадизо вилласында орналастырылды. Рим сыйлығы 1968 жылы сол кездегі Мәдениет министрі Андре Малро тарапынан жойылды. Содан бері бірнеше байқаулар құрылды, ал академиялар Франция институтымен бірге мемлекет және Мәдениет министрлігі тарапынан біріктірілді. Іріктелген резиденттер енді Вилла Медичиде орналасқан Римдегі Франция академиясында 18 ай (кейде 2 жыл) бойы оқу мүмкіндігіне ие. Рим сыйлығының ең гүлденген кезеңі XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында болды. Кейіннен ол 1907-1961 жылдары Алжирдегі Prix Abd el Tif және Villa Abd el Tif сыйлықтарымен, содан кейін 1920-1939 жылдары Ханойдағы École des Beaux Arts de l'Indochine-ге баруға стипендияны қамтитын Prix d'Indochine сыйлығымен, және 1929 жылдан бері Мадридтегі Каса де Веласкесте тұруға стипендиямен үлгі алды.

Сәулет саласындағы жеңімпаздар

Рим сәулет сыйлығы 1720 жылы құрылды.

Гравюра номинациясындағы бірінші жүлде иегерлері

Ойып жазу жүлдесі 1804 жылы құрылды.

Музыкалық композиция санатындағы бірінші жүлде иегерлері

Қажетті композиция бастапқыда жеке дауыс пен оркестрге арналған кантата болды; кейін бір ер және әйел дауысы белгіленді; ал кейін үш дауысқа дейін өсті. Туындылардың атаулары көбінесе "кантата", "лирикалық көрініс" немесе "драмалық көрініс" деп шектелді.

Рим сыйлығы (Нидерланды)

Рим сыйлығы Голландия Корольдігінде де Лодвейк Наполеон жас суретшілер мен сәулетшілерді марапаттау мақсатымен құрылды. 1807–1810 жылдары жүлдегерлер оқу үшін Парижге, содан кейін Римге жіберілді. 1817 жылы Нидерланды тәуелсіздік алғаннан кейін король Виллем I сыйлықты қайта іске қосты; алайда, 1823 жылға дейін Амстердам мен Антверпеннің жаңа "Корольдік академиялары" қазылар алқасын ұйымдастыра алмады. 1851 жылы тоқтатылған сыйлық 1870 жылы Нидерланды королі Вильгельм III тарапынан қайта жаңартылды. Содан бері жеңімпаздар Амстердамдағы Rijksakademie мекемесімен сәулет және көркем өнер салалары бойынша таңдалып келеді.

Рим сыйлығы (Бельгия)

Бельгиялық Рим сыйлығы (нидерланд тілінде: Prijs van Rome) – 1832 жылы француздық Рим сыйлығының үлгісімен құрылған, жас суретшілерге берілетін сыйлық. 1920 жылға дейін бұл сыйлықты Антверпендегі Корольдік Көркемсурет академиясы ұйымдастырды, содан кейін ұлттық үкімет оны өз басқаруына алды. Бірінші жүлде кейде Римнің Гран-приі деп те аталады. Архитектура, кескіндеме, мүсін және музыка салалары бойынша жекелеген номинациялар болды.