Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз сәулетшісі және құрылысшысы (1646–1708)
French architect and builder (1646–1708)
Жюль Хардуан Мансар (ʒyl aʁdwɛ̃ mɑ̃saʁ; 16 сәуір 1646 – 11 мамыр 1708) – француз барокко стиліндегі сәулетші және құрылысшы. Оның маңызды жұмыстарының ішінде Виктория алаңы (1684–1690); Вендом алаңы (1690); Инвалидтер шіркеуінің күмбезі (1690) және Версаль сарайының Ұлы Трианоны бар. Оның монументалды туындылары Францияның Людовик XIV патшалығын дәріптеу мақсатымен салынған.
Jules Hardouin Mansart (ʒyl aʁdwɛ̃ mɑ̃saʁ; 16 April 1646 – 11 May 1708) was a French Baroque architect and builder whose major work included the Place des Victoires (1684–1690); Place Vendôme (1690); the domed chapel of Les Invalides (1690), and the Grand Trianon of the Palace of Versailles. His monumental work was designed to glorify the reign of Louis XIV of France.
Өмірбаян
1646 жылы Парижде Жюль Хардуин болып туған ол француз сәулетінің классикалық дәстүрінің негізін қалаушылардың бірі, әйгілі ағасы Франсуа Мансарттың оқушысы болды. Хардуин Мансарттың жоспарлары мен суреттерінің жинағын мұраға алды және 1668 жылы өзінің атына Мансарттың атын қосты. Ол мансабын ағасы Мишельмен серіктестікте құрылыс кәсіпкері ретінде бастады, бірақ 1672 жылы өзін толықтай сәулет өнеріне арнауға шешім қабылдады. 1674 жылы ол Людовик XIV-ке қызмет ететін корольдік сәулетшілер тобының мүшесі болды. Оның алғашқы маңызды жобасы – корольдің әйелі Мадам де Монтеспан үшін салынған Клянье сарайы. Ол өте жылдам бюрократиялық дипломатияда да, жобалау мен құрылыс ісінде де шебер екенін көрсетті; Мадам де Монтеспанның, содан кейін Франсуа Мишель ле Теллиер, Лувуа маркизінің, соғыс министрінің қорғауы мен қолдауына ие болды. Ол ландшафт дизайнері Андре Ле Нотрден оқып, содан кейін корольдің өзімен тікелей жұмыс істеді. 1677 жылы ол Версаль сарайын кеңейту жұмысына кірісті, бұл жоба оның өмірінің соңына дейін уақытын алды. Одан кейін ол Корольдік сәулет академиясының мүшесі болды. 1678 жылы Версальдегі жұмыстарға жетекші болып тағайындалды және корольдік сарайдағы ең көрнекті сәулетшіге айналды. 1681 жылы ол корольдің бас сәулетшісі болып тағайындалды және 1682 жылы дворян титулы алды. 1685 жылы корольдің интенданты, ал 1691 жылы ғимараттардың корольдік бас инспекторы болды, ол 1699 жылы ауыстырған қарт ғимараттар инспекторы Вилласерфтің басшылығында болды. Оның жоғарылауына себеп тек дизайндарымен қамқоршысын қуанту қабілеті ғана емес, сонымен қатар көптеген элементтері мен дизайнерлері бар үлкен және күрделі жобаларды басқару қабілеті болды. Ол идеяны суреттеуді, кейінірек шегініп, қажет болған жағдайда араласып, түзетуді, сондай-ақ уақыт-уақытпен құрылыс алаңына барып, бюджеттің бақылауда екеніне көз жеткізуді жүзеге асырды. Мансабының соңғы кезеңінде ол көптеген егжей-тегжейлі мәліметтерді өзінен кейін жұмыс істеген сәулетшілерге, әсіресе таңдаған мұрагері Роберт де Коттеге тапсырды. 1702 жылы оған Сагонн графы титулы берілді, бірақ алты айдан кейін корольдік Марли сарайында қайтыс болды.
Born Jules Hardouin in Paris in 1646, he studied under his renowned great uncle François Mansart, one of the originators of the classical tradition in French architecture; Hardouin inherited Mansart's collection of plans and drawings and added Mansart's name to his own in 1668. He began his career as an entrepreneur in building construction, in partnership with his brother Michel, but then decided in 1672 to devote himself entirely to architecture. In 1674, he became one of the group of royal architects working for Louis XIV. His first important project was the Château de Clagny, built for the King's consort, Madame de Montespan. He quickly showed he was a master of bureaucratic diplomacy as well as design and construction; he gained the protection and support of Madame de Montespan, then François Michel le Tellier, Marquis de Louvois, the Minister of War. He studied under and then collaborated with landscape designer André Le Nôtre, before finally working directly with the King himself. In 1677, he began working on the expansion of the royal Palace of Versailles, a project which occupied him for the rest of his life. Soon afterward became a member of the Académie royale d'architecture. In 1678, he became director of the work at Versailles. and the most prominent architect in the royal entourage. He was named First Architect of the King in 1681 and was raised to the nobility in 1682. He became intendant of the King in 1685, and royal inspector general of buildings 1691, under the elderly superintendent of buildings, Villacerf, whom he finally replaced in 1699. He owed his rise not just for his ability to please his patron with his designs, but especially because of his ability to manage enormous and complex projects with many elements and designers. He would sketch out an idea; stand back and intervene and adjust when needed, from time to time to visit the site, and to see that the budget was kept under control. In the latter part of his career he left more of the details to the architects who worked under him, notably Robert de Cotte, who was his chosen successor. He was given the title of Count of Sagonne in 1702, but died six months later at the royal Château de Marly.
Стиль
Хардуин Мансарт – Луи XIV стилі немесе француз классицизмі деп аталатын сәулет стилінің жетекші шебері. Хардуанның ерекше дағдысы – түрлі құрылыстарды салу қабілеті: сарайлар, шіркеулер, павильондар, жеке тұрғын үйлер, саябақтар және қалалық алаңдар. Ол бастапқы ғимараттың ерекшелігін жоғалтпай, бейімдеу, өзгерту, кеңейту және қайта жаңарту мүмкіндігін көрсетті, бірақ Версаль сарайында көрсеткендей, тақырыпқа өзінің жаңашыл элементтерін қосты. Оның табысының көп бөлігі өте талантты серіктестерді таңдап, оларға жетекшілік ету қабілетіне байланысты болды. Оның серіктестерінің арасында интерьер дизайнері Шарль Ле Брун болды, ол Версальдің көптеген интерьерлерін оның сәулетімен үйлесімде жобалады, сондай-ақ Роберт де Котт, ол оның жекжаттысы болды және 1708 жылы оның мұрагері атанды, Версаль сарайында басталған ірі жобаларды аяқтады. Оның сәулеті ең алдымен қарапайымдылықпен, үлкен тегіс кеңістіктермен, формалардың қайталануымен (әсіресе жартылай дөңгелек аркалар мен жеке бағаналар; ұзын горизонтальдар және ашық кеңістіктер) сипатталады. Ол көбінесе фасадтың алдына бағаналардың ұзын қатарын орнатып, құрылыстың кемшіліктерін жасырып, сәулеттік кесімділік сезімін тудырды. Ол архитектуралық тәртіптерді ішкі беттерге, әсіресе Версаль шіркеуіне, Версаль сарайы мен Гранд Трианонның интерьерлеріне ерекше сәндік беру үшін пайдаланды. Ол қызығушылық пен таңғажайып сезімін тудыруда шебер болды, бұл Инвалидтердің күмбезінде, Версаль сарайының бақшалық фасадында және Версальдегі Айналар залында айқын көрінеді.
Hardouin Mansart was the leading master of the architectural style that became known as the Louis XIV style or French classicism. A particular skill of Hardouin was his ability to create a wide variety of structures; chateaux, churches, pavilions, private residences, parks, and urban squares. He demonstrated an ability to adapt, modify, enlarge and rehabilitate, without losing the character of the original building, but adding his own original variations on the theme, as he demonstrated in particular at the Palace of Versailles. Much of his success was due to his ability to select and guide very talented collaborators. his collaborators included the interior designer Charles Le Brun, who designed many of the interiors of Versailles, in perfect harmony with his architecture, and Robert de Cotte, a designer who also became his brother in law and in 1708 became his successor, completing the major projects he had begun in the Palace of Versailles. His architecture is especially characterized by simplification; by large smooth spaces, the repetition of forms (especially arcades with semicircular arches and detached columns; long horizontals, and detached open spaces. He often used long rows of columns in front of a façade to give an air of grandeur and to hide the irregularities of the structure. He used the architectural orders to give a special majesty to interior surfaces, particularly in the chapel of Versailles, and the interiors of the Palace of Versailles and the Grand Trianon. He was adept at creating a sense of awe, as he demonstrated especially in the dome of Les Invalides and in the garden façade of the Palace of Versailles, and in the Hall of Mirrors at Versailles.
Инвалидтер
1676 жылдың 1 наурызында Франсуа Мишель ле Теллие, Лувуа маркизі, соғыс министрі Хардуин Мансартты шақырды. Ол патшаның зейнеткер және жарақат алған әскерлері үшін Париждің орталығында салып жатқан зор аурухана мен шіркеудің құрылысын басқаруды тапсырды. Жоба 1671 жылы Либераль Бруан бастаған, бірқатар тұрғын үйлер аяқталып, пайдалануға берілген, бірақ шіркеу, яғни жобаның басты бөлігі әлі басталмаған еді. Патша Бруан ұсынған жоспарларға қанағаттанбады және жұмыстың баяу жүргеніне наразылық білдірді. 1676 жылдың 1 наурызында Лувуа Бруанды қызметтен босатып, патшалық сарайдан тыс көпке таныс емес Хардуин Мансартты шақырды және оған шіркеуді басқаруды тапсырды. Бруанның ардагерлерге арналған бастапқы жоспары шамасы мен әшекейлеуі жағынан қарапайым болған. Хардуин Мансарт екі бөліктен тұратын, әлдеқайда сәнді жоба ұсынды: зейнеткерлерге арналған хор және патшаға арналған күмбезді салтанатты патшалық шіркеу. Бұл министр ұсынғаннан асып түсті, бірақ патшаға ұнады. Ұзақ талқылардан кейін Хардуин Мансартқа шіркеу ғана емес, сонымен қатар қонақ үйдің де құрылысын жүргізуге рұқсат берілді. Хардуин Мансарт зейнеткерлерге арналған тұрғын үйлер мен медпункттердің құрылысын жылдам ұйымдастырып, аяқтады. 1676 жылы ол шіркеудің зейнеткерлерге арналған бөлігіндегі хормен жұмыс істей бастады. 1677 жылдың жазында шатыр орнатылды, ал 1678 жылдың сәуірінде ол тақтардың ағаштан жасалуын тапсырды, ал 1679 жылы органға арналған жиһаз жасалды. Патшалық шіркеудің құрылысы баяу жүрді. Оның ерекшелігі – Париждегі ең алғашқылардың бірі салынған күмбез, бұл күмбезді оның атасы Франсуа Мансар және Жак Лемерсье (1645–1667) және Колледж де Кварте Нэшнс (1662–1670) салған. Оның бастапқы жоспарында күмбездің астындағы бір үлкен кеңістік және күмбездің ішкі жағына сурет салу көзделген. Алайда, жұмыс жүріп жатқанда француз армиясы Нидерландыда жеңіліске ұшырады, ал қаржы министрі Колбер қаржыны уақтылы ұсынуда кешікті. Хардуин Мансарт бастапқы жоспарды өзгертуге мәжбүр болды, боялған төбелерді алып тастап, күмбезді сырттан көрінбейтін ішкі күмбезбен қайта жобалады. Ол күмбезді екі қабатты барабанға орнатып, оған бұрынғы Париж күмбездерінен гөрі үлкен биіктік берді. Ол мүсінші Франсуа Жирадонға ғимараттың, әулиелердің және француз патшаларының қасиеттерін бейнелейтін мүсіндер жасауды тапсырды. 1690 жылы көптеген мүсіншілер фасадтың нишаларына мүсіндер жасауда жұмыс істеді. Соғыстан кейін қаржылық дағдарыс болды, жұмыс 1695 жылы толығымен тоқтатылды және 1699 жылы соғыс аяқталғанға дейін қайта басталмады. Соғыс аяқталғаннан кейін құрылыс қайта жанданды, ал патшалық шіркеу ақыры корольдің қатысуымен 1706 жылдың 22 тамызында киеленді, Хардуин Мансардың қайтыс болуына көп ұзамай. Бұл оның ең танымал туындысы болып табылады.
On March 1, 1676, François Michel le Tellier, Marquis de Louvois, the Minister of War, summoned Hardouin Mansart to take over construction of Les Invalides, the enormous hospital and chapel the King was building in the center of Paris for his pensioned and wounded soldiers. The project had been begun in 1671 by Libéral Bruant, and some of the residential buildings were completed and already occupied, but the centerpiece, the chapel for the soldiers, had not been begun. The King was not satisfied with the plans that were offered to him by Bruant, and complained about the slowness of the work. On March 1, 1676, Louvois dismissed Bruant and summoned Hardouin Mansart, who was little known outside the royal household, and asked him to take over the church. The chapel originally planned by Bruant for the veterans was relatively modest in size and decoration. Hardouin Mansart proposed a much more grandiose project with two adjoining parts; a choir for the pensioners, and a majestic domed royal church for the King. This was beyond what the Minister had proposed, but it apparently pleased the King, and, after long discussion, Hardouin Mansart was given the project not only for the church, but for the Hôtel as well. Hardouin Mansart briskly organized and completed the construction of residences and infirmaries for the pensioners. In 1676 he began work on the choir, the portion of the church intended for the pensioners. By the summer of 1677 the roof was in place, and in April 1678 he was able to order the woodwork of the stalls, and in 1679, the cabinetry for the organ. The work on the royal chapel proceeded more slowly. Its distinctive feature was the dome, one of the earliest constructed in Paris, following the church of the Val de Grâce, designed by his great uncle, François Mansart and Jacques Lemercier (1645–1667), and the Collège des Quatre Nations (1662–1670). His original plan called for a single great space under the dome, and painted decoration on the interior of the dome. However, while the work was in progress, the French army suffered reverses in the Netherlands, and the Superintendent of Finances, Colbert, was slow in providing funding. Hardouin Mansart had to modify the original plan, eliminating the painted ceiling, and redesigning the dome with an interior dome, not visible from the outside. He mounted the dome on two successive drums, giving it greater height than the earlier Paris domes. He commissioned the sculptor François Girardon to make statues illustrating the themes of the building, the virtues of the Saints and the French Kings. By 1690 a large group of sculptors was at work at statues for the niches of the façade. The war was followed by a financial crisis; work was halted entirely in 1695, and did not resume until the war ended in 1699. Once the war ended, constructed resumed, and the royal chapel was finally consecrated, in the presence of the King, on 22 August 1706, not long before the death of Hardouin Mansart. It remains his most famous work.
Версаль сарайы
1677 жылдан бастап өмірінің соңына дейін Хардуан Мансар Людовик XIV-нің Версаль сарайының көп бөлігін жобалау және құрылысын жүргізуге жауапты болды. Ол патшалық сәулетші Луи Ле Водің орнын басып, Патшалық ғимараттардың суперинтенданты (Surintendant des Bâtiments du Roi) болды. 1678 жылдан бастап ол Луи XIII-нің бастапқы шатосын қоршап тұрған жаңа ғимараттардың «қабырғасын» аяқтады, бұл жұмысты оның алдыңғысы Луи Ле Во бастаған еді. Ол сарайдың баққа қарап тұрған бірінші қабатындағы террасаны өзінің әріптесі, суретші Шарль Ле Брунмен бірге жасаған сәнді Айналар залына айналдырды. Сонымен қатар, ол бірінші қабаттың мраморлы аулаға қараған фасадын қайта жаңартып, үлкен аркалы терезелер қосып, көбірек жарық түсуін қамтамасыз етті, сондай-ақ патша отбасы үшін үлкен терезелері бар жаңа орталық тұрғын қанатын салды. Шатодағы қызметкерлер мен қызметшілердің саны артуына байланысты ол Гранд Коммун (1682–85) салды, ал патша отбасының жылқылары мен ат-арбалары үшін сарайдың қала жағында екі сәнді атқорасын тұрғызды (1682 жылы аяқталды). Оның сарайға қосымша салған нысандарының ішінде оңтүстік қанаттың соңында, жер астында жартылай орналасқан Оранжерея (1684–86) бар, оған екі монументалды баспалдақпен түсіп, жеке бағына шығуға болады. Өмірінің соңында патшаның сарайдағы шу мен салтанаттан тынығу үшін Гранд Трианон (1687) сарайын, бір қабатты шағын резиденциясын салды. Версальдегі соңғы жобасы – шіркеу (1699–1710) болды, ол оңтүстік қанаттың архитектурасына мұқият енгізілді.
From 1677 until his death, Hardouin Mansart was responsible for the design and construction of much of the Palace of Versailles of Louis XIV. He succeeded the royal architect Louis Le Vau and became the surintendant des Bâtiments du Roi (Superintendent of royal buildings). Beginning in 1678, he completed the "envelope" of new buildings surrounding the original Château by Louis XIII, which had been begun by his predecessor, Louis Le Vau. He transformed the first floor terrace of the Palace overlooking the garden, into the celebrated Hall of Mirrors, richly decorated by his collaborator, the artist Charles Le Brun. He also reconstructed the façade of the first floor facing the marble courtyard, giving it large arched windows and bringing in more light, and added new central residential wing, also with larger windows, for the royal family. To house the growing number of staff and servants in the Château, he built the Grand Commun (1682–85), and for the horses and carriages of the royal household constructed two palatial stables on the city side of the Palace (finished in 1682). His later additions to the Palace included the Orangerie (1684–86), halfway underground at the end of south wing, accessed by two monumental stairways and opening onto its own sunken garden. Toward the end of his life he built a separate smaller one story palace, the Grand Trianon (1687) as a refuge for the King from the noise and ceremony of the court. His final project at Versilles was the chapel (1699–1710), which was carefully integrated into the architecture of the south wing.
Патшалық алаңдары
Хардуин Мансар сонымен қатар маңызды қалалық жоспарлаушы, Париждің екі танымал тұрғын алаңының авторы болды. Екі алаң – Place des Victoires (1685) және Place Vendôme (1699) – оның басқа архитектуралық туындылары сияқты, Людовик XIV-нің құдіреттілігі мен даңқын көрнекті ету үшін жоспарланған. Place des Victoires Людовик XIV-ке арналған ескерткіштің айналасында үйлесімді тұрғын үйлермен шеңберленген алаң ретінде салынды. Алғашқы мүсін революция кезінде қоршауға алынып, кейіннен көшірмесімен ауыстырылды; алайда, алаңның кейінгі жылдары көшелердің қосылуымен және басқа стильдегі ғимараттармен көп өзгеріске ұшырады. Кейінірек салынған Place Vendôme алаңы ірілеу болды, бірақ Хардуин Мансар қатаң тіктөртбұрышты пішінге бұрыштардағы ғимараттарды ішкі жағына бұрып, әсемдікпен безендірілген фронтондармен өзгеріс енгізді.
Hardouin Mansard was also an important urban designer, the creator of two notable Paris residential squares. Both squares, the Place des Victoires (1685) and Place Vendôme (1699), were designed, like his other architecture, to express the majesty and glory of Louis XIV. The Place des Victoires was built as a setting for a monument to Louis XIV, surrounded by a circle of harmonious matching residential buildings. The original statue was melted down after the Revolution, and replaced later by a copy; while the square was much altered in later years, with the addition of traverse streets and buildings in a different style. The later Place Vendôme was a larger square, but Hardouin Mansard broke the rigid box shape with corner buildings facing inward, decorated with ornamental pediments.
Шато
Франциядағы оның ең танымал лауазымы оған сол дәуірдегі маңызды ескерткіштерді жасауға және академиялық дитальдармен сәнделген, Санкт-Петербургке дейін әсер еткен, тіпті Константинопольде де көрініс тапқан, француздық кешкі барокко сәулет стиліне бағыт беруге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, оның ресми бюрократиялық қызметіндегі көмекші персоналдың көптігі оның атымен салынған жұмыстарға тікелей жауапкер еместігі туралы сын-ескертпеулерді жиі тудырды, бұл сын-ескертпеулер үлкен, классикалық білім алған студиядағы қатаң тәртіпті ескермейді. Хардуин Мансарт өзінің атасы Франсуа Мансарттың құрметіне аталған мансарда шатырын (мансарда) Дюшесс де Шеврездің шатосында, яғни Жан Батист Кольбердің күйеуінің үйінде қолданды, ол XIV Людовик сарайының маңызды меценаты болды. Бұл француз барокко шатосы, Версаль сияқты, «аула мен бақша» (entre cour et jardin) арасында орналасқан, әдемі темір қос қақпалармен қоршалған тас және қиыршық таспен төселген алдыңғы ауласы (cour d'honneur) бар, және негізгі ғимарат пен оның қосалқы құрылыстарымен (corps de logis) шектелген, бәрі де симметриялық түрде орналасқан. Француздық дәстүрге сай, кіреберіс есігінің қарапайым фронтоны екі жағынан еңкейген павильондармен шектелген. Артында орталық ось бұрынғы партерлердің орнында, қазір шөптің арасынан өтеді. Паркті Андре Ле Нотр жобалаған. Ішкі жабдықтары да зәулім. Шағын көлемі Вильгельм III Оранждың шамамен бір кездегі Het Loo (Нидерланды) шатосымен салыстыруды жеңілдетеді. Ол 1708 жылы Марли-ле-Руада қайтыс болды.
His most prominent position in France put him in place to create many of the significant monuments of the period, and to set the tone for the restrained French Late Baroque architectural style, somewhat chastened by academic detailing, that was influential as far as Saint Petersburg and even echoed in Constantinople. At the same time, the size of support staff in his official bureaucratic position has often raised criticisms that he was less than directly responsible for the work that was constructed under his name, criticisms that underestimate the discipline control within a large, classically trained studio. Hardouin Mansart used the mansard roof (mansarde), named for his great uncle François Mansart, at the château of Dampierre en Yvelines, built for the duc de Chevreuse, Jean Baptiste Colbert's son in law, a patron at the center of Louis XIV's court. This French Baroque château of manageable size lies entre cour et jardin as even Versailles did, the paved and gravel forecourt (cour d'honneur) protected behind fine wrought iron double gates, and enclosed by the main block and its outbuildings (corps de logis), linked by balustrades, symmetrically disposed. A traditional French touch is the modest pedimented entrance flanked by boldly projecting pavilions. Behind, the central axis is extended between the former parterres, now grass. The park with formally shaped water was laid out by André Le Nôtre. There are sumptuous interiors. The small scale makes it easier to compare to the approximately contemporary Het Loo (Netherlands), for William III of Orange. He died at Marly le Roi in 1708.