Кіріспе
Қылыштардың түрлері
Қылыштарды жіктеуде қолданылатын ағылшын тіліндегі терминология дәл емес және уақыт өте келе кеңінен өзгеріп келген. Қылыштардың әмбебап атаулары, жіктелуі немесе терминологиясы туралы тарихи сөздік жоқ; қылыш жай ғана бір немесе екі қырлы пышақ болған. Тарихи терминдер, олардың анықтамасы бойынша әмбебап келісім болмаған (мысалы, "жарақтандыру қылышы", "кең қылыш", "ұзын қылыш" сияқты), ұқсас көрінетін, бірақ әртүрлі тарихи кезеңдерге, аймақтық мәдениеттерге және жасалу технологиясына жататын қаруларды атау үшін қолданылған. Бұл терминдер көбінесе олардың арналуы мен күресу стиліне қарамастан, басқа байланыссыз қарулармен салыстыра сипатталған. Қазіргі заманда бұл терминдердің көптегеніне тарихи мағыналарымен байланысы жоқ, нақты, көбінесе кездейсоқ мағыналар берілді.
Терминология
Кейбір терминдер олар сипаттайтын қарулармен бір уақытта пайда болған. Басқалары – антиквариаттар, мұражай қызметкерлері және қазіргі кезде семсерді жақсы көретін адамдар тарихи семсерлерді атау үшін қолданатын заманауи немесе ерте заманауи терминдер. Терминология 19 ғасырда антиквариаттардың және 20 ғасырдың халық мәдениетінде енгізілген немесе дұрыс түсінілмеген терминдермен, сондай-ақ "үлкен семсер", "Цвайхендер" (Байхендердің орнына) және "шабуылдап кесіп, шаншуға арналған семсер" сияқты жаңа терминдердің қосылуымен одан әрі күрделіленді. Еуропалық жауынгерлік өнер қауымдастықтары "spada da lato" терминін "жақ қылыш" деп аударды. Бұған қоса, осы қауымдастықтар "кең семсер" терминін қолдамайды. Осылайша енгізілген немесе жаңадан анықталған терминдер осы мәселені одан әрі шатастырады. Еуропалық ортағасырлық семсерлердің жүйелі түрлерінің ең белгілісі – Оукешотт типологиясы, бірақ бұл ортағасырлық емес, қазіргі заманғы жіктеме. Елизавета дәуіріндегі адамдар пышақтың ұзындығын көрсету үшін "қысқа", "араластырылған" және "ұзын" сияқты сипаттамалық терминдерді, ал екі қолмен ұстауға болатын кез келген семсерді "екі қолды" деп атаған.
Ұлы семсер
Үлкен семсерлер немесе ұлы семсерлер орта ғасырлардағы ұзын семсерлермен байланысты. Ұлы семсер Ренессанс дәуірінде жасалды, бірақ оның ертерек туысы – шотландтық Клеймор көлемі мен қолданылуы жағынан өте ұқсас болды, мысалы, "үлкен үлгілер" (шамамен пайдаланушының бойымен тең) сияқты, Oakeshott XIIa немесе Oakeshott XIIIa түріндегі семсерлер. Бұл семсерлерді бір қолмен қолдану мүмкін емес еді және олардың саптары күштірек ұстау үшін үлкен болды.
Клеймор
Шотландтық "клаймор" (claidheamh mór, әдеби мағынасы "ірі/үлкен қылыш") екі қолмен ұсталатын ұзын қылышқа немесе себетшелі қылышқа қатысты болуы мүмкін. Екі қолды клеймор – бұл Шотландиядағы ұлы қылыштың ерте нұсқасы.
Сейіктер
Zweihänder ("екі қолды") немесе Beidhänder ("екі қолды") – нағыз екі қолмен ұсталатын қылыш, оны бір қолмен қолдану мүмкін емес. Бұл қаруды белгілі бір Landsknechte (жалдамалы әскерлер) қолданған, олар доппельсольдерлер деп аталған.
Екі қырлы және тура семсерлер
Бұл екі қырлы, көбінесе тік жүзді қылыштар, олардың оңтайлы тепе-теңдігі, созу қабілеті және қолдануға ыңғайлы болуы үшін жасалған.
Қарусыз және соққы беретін қылыштар
Шеттері жоқ қылыштар санатына "қылыш" деп аталған немесе "қылыш" сияқты қарастырылатын, бірақ кесу немесе шабуылдау техникасын басымдықпен пайдаланбайтын, тіпті кескіш жиектері жоқ қарулар жатады. Осы ұзын қарулардың көпшілігі жаудың қорғанысындағы әлсіз жерлерді пайдалану үшін, жылдамдық, дәлдік және тез ұру қабілеттерін дамыту мақсатында жасалған; қолдың негізгі буындары, мисорының саңылауы сияқты жерлер. Дегенмен, олар көбінесе майдан сыртында, екіайқас қару ретінде танымал болды.
Сауытпен бекітілген семсер
Саусақұстамалы семсер – қолды қорғайтын сауыт тәрізді қорғауышпен ерекшеленетін жаңа заман семсерінің бір түрі. Саусақұстама – орта ғасырдың соңынан бері семсерлердің айқасына қосылатын квилонның дамуы. Көбінесе қазіргі кезде осы семсерді кең семсер деп те атайды.
Рапиер
"Рапиер" термині ағылшын тілінде француз тілінен келген épée rapière арқылы енді, бұл қаруды тіл сығырғыш немесе қайрақпен салыстырған. Бұл "сығырған семсер" деген сөздің бұрмалануы болуы мүмкін, ол екі жүзді қандай да бір қаруға тигенде шығатын дыбысқа сілтеме жасайды. "Рапиер" сөзіне итальян тілінде тікелей балама жоқ. Алғашқы үлгілері екі қолмен немесе "бір жарым қолмен" ұсталатын болған, ал кейінгі 16 және 17 ғасырлардағы үлгілер (концерц деп те аталады) бір қолмен ұсталып, кавалерияда қолданылған.
Түк және көк
"Түке" (французша estoc, итальянша stocco) – қырлары жоқ, тіктөртбұрышты немесе үшбұрышты қималы, ұштығымен соғуға арналған пышақ. Француз тілінде "estoc" сөзі сонымен қатар ұру немесе ұштық деген мағынаны да білдіреді; ал "estoc et taille" – кесу және ұру. "Түке" атауы "қысқарту" деген мағынаны білдіретін "to tuck" етістігінен де шығуы мүмкін.
Кіші қылыш
Кіші семсер немесе smallsword (соның ішінде сот семсері немесе киім семсері) – бір қолмен ұсталатын, соғуға арналған жеңіл семсер. Ол кешкі Ренессанс дәуіріндегі ұзын әрі ауыр рапирден пайда болған. Кіші семсердің ең танымал кезеңі 17 ғасырдың ортасы мен 18 ғасырдың соңы аралығында болды. Оның Францияда пайда болып, Еуропаның қалған бөлігіне жылдам тарағаны айтылады. Кіші семсер – Épée de Combat-тің тікелей алдыңғысы, одан Épée дамыды. Оның қолданылу әдісі – Sieur de Liancour, Domenico Angelo, Monsieur J. Olivier және Monsieur L'Abbat сияқты авторлардың еңбектерінде сипатталғандай – француз классикалық фехтование мектебінің техникасына айналды. Кіші семсерлер мәртебе белгісі және сәндік аксессуар ретінде де қолданылды. 18 ғасырдың көп бөлігінде әскери немесе бейбіт азамат, егер ол джентльмен болуға ниеттенсе, күнделікті кіші семсер тағуға тиіс болды.
Бір қырлы және қисық қылыштар
Бұл - бір жақты кескіш жиекті, көбінесе қалың немесе қисайған конструкциялы қылыштар. Олар әдетте кесу, шабу, мүшелерді кесу, қарсыласты құлатпау немесе кең қозғалыстар жасау үшін арналған, бірақ көбінесе қадауға нашар бейімделген. Қылышбаздар қорғану және қабылдау әдістері үшін өтпес жағын пайдалануға үйретілген.
Арқадағы қылыш
Арқадағы семсер – бір қырлы, тік жүзді қылыш, көбінесе әскери қолданысқа арналған. Бұл қылыштың жүзінің артқы жағы (кесу жиегіне қарама-қарсы) қалыңдатылған, бұл жүзге беріктік қосып, күшін арттырған. Арқадағы семсердің жасалуы екі қырлы қылышқа қарағанда арзан болған. Бұл қылыш түрі алғаш рет Еуропада 15 ғасырда дамыды және асимметриялық қорғағыштардың пайда болуын көрсетті, бұл екі қырлы жүзді қылыштың қажеттілігін азайтты. Арқадағы семсер 17 және 18 ғасырларда кеңінен қолданылды, сол кезде көптеген атты әскердің қылыштары, мысалы, британдық 1796 жылғы ауыр атты әскердің қылышы осы үлгіде жасалған.
Қиғаштық семсер
Қиғақ қылыш, қос ілгек, фу тао немесе шуанг гу, сондай-ақ ху ту гу (барыс басы ілгегі) деп те аталады. Бұл қытай қаруы, дәстүрлі түрде қытай жекпе-жегінің солтүстік стильдерімен және Ушу қару-жарақтарымен байланысты, бірақ қазір көбінесе оңтүстік стильдерде де қолданылады.
Қопеш
Хопеш – ежелгі Мысырдың қисық қысқа қылышы. Оның жалпы ұзындығы шамамен ... болған және көбінесе қоладан немесе темірден жасалған.
Қатана
Тарихи тұрғыдан алғанда, катана (刀) – феодалдық Жапонияның самурайлары қолданған дәстүрлі жапон қылыштарының (日本刀) бірі. Қазіргі заманғы катана нұсқалары кейде дәстүрлі емес материалдар мен технологиялар қолданып жасалады. Катананың ерекшелігі – иілген, жұқа, бір жақты кескіш қылышы, дөңгелек қорғанышы және екі қолға арналған ұзын сабы.
Аспап
Ілгіш (көк. whinyard, whinger, cuttoe), ағаш пышақ немесе аңшылық қылышы – белдікке ілінетін ұзын пышақ немесе қысқа қылыш. Ол аң ауру құралы ретінде де, соғыс қаруы ретінде де танымал болған.
Фалькшен және кескіш
Бракмарт (французша braquemart, испанша bracamarte) – кең, тік жүзді, бірақ иілген жиекті аспа немесе ұзын пышақ. "Фалькшон" термині ертедегі кескішті де білдіруі мүмкін. Cutlass немесе curtal балта, сондай-ақ фалькшон деп те аталады (французша badelaire, braquemart, coutelas, malchus; итальянша coltellaccio, storta; немісше [[messer (weapon)]) – кең жүзді, иілген аспа немесе ұзын пышақ. Кейінірек "cutlass" сөзі қысқа теңіз жауынгерлік сабырына қатысты қолданылды.
Сембер
Британдық сабель, американдық сабель, француздық шабель, испандық сабель, итальяндық сциабола, неміс сабель, орыс сабля, венгр саблясы, поляк саблясы және украин саблясы – бір жақты қисық жүзді атты әскердің қылышы.
Сцимитар
Сцимитар (французша cimeterre, итальянша scimitarra) – түркілер немесе Османдықтар ([[Килиж]], парсылар (шамшир) және, әсіресе, Страдиотилер (француз-итальян соғыстарында шайқасқан және Батыс Еуропаның барлық аймақтарында жұмыс істеген албан және грек жалдамалы әскерлер) қолданған кез келген қисық қылышқа қатысты қолданылатын қылыш түрі. Нағыз сцимитар – Страдиотилердің қылышы, ал бұл термин Францияға Филипп де Коммин (1447 – 1511 жылдың 18 қазаны) cimeterre түрінде, Италияға (особы түрде, Страдиотилерді жалдаған Венеция Республикасы) scimitarra түрінде, ал Англияға француз және итальян тілдері арқылы cimeter немесе scimitar түрінде енгізілді.