Кіріспе
Археологиялық мақсаттардағы этнографиялық зерттеу. Этноархеология – әдетте, бір қоғамның материалдық қалдықтарын зерттеу арқылы халықтарды этнографиялық тұрғыдан зерттеу, археологиялық себептерге байланысты (Дэвид пен Крамер 2001). Этноархеология археологтарға қазіргі қоғамның материалдық және материалдық емес дәстүрлерін зерттеу арқылы ежелгі өмір салтын қайта құруға көмектеседі. Этноархеология сонымен қатар заттың қалай жасалғанын және оның қандай мақсатта қолданылғанын түсінуге мүмкіндік береді. Археологтар, осыған ұқсас экологиялық жағдайлар болған жағдайда, ежелгі қоғамдар қазіргі замандағы әріптестері сияқты техникаларды қолданған деген қорытынды жасай алады. Этноархеологияның бір жақсы мысалы – Брайн Хейденнің (1987) тобы, олар Мезоамерикалық диірман тастардың жасалуын зерттеді, бұл тарихқа дейінгі диірман тастардың жасалуы туралы құнды мәліметтер берді. Көптеген басқа зерттеулер керамика, сәулет, тағам, талшық және материалдық мәдениеттің басқа түрлерін жасау мен пайдалануға бағытталған. Ең жақсы жағдайларда, мұндай зерттеулер ұзақ мерзімді этнографиялық далалық жұмыстарды қамтиды (мысалы, Herbich 1987, Kramer 1997, Deal 1998, Dietler & Herbich 1998, Hinshaw 2000, Longacre & Skibo 2000, Kohn 2010).
Ethnoarchaeology is the ethnographic study of peoples for archaeological reasons, usually through the study of the material remains of a society (see David & Kramer 2001). Ethnoarchaeology aids archaeologists in reconstructing ancient lifeways by studying the material and non material traditions of modern societies. Ethnoarchaeology also aids in the understanding of the way an object was made and the purpose of what it is being used for. Archaeologists can then infer that ancient societies used the same techniques as their modern counterparts given a similar set of environmental circumstances. One good example of ethnoarchaeology is that of Brian Hayden (1987), whose team examined the manufacture of Mesoamerican quern stones, providing valuable insights into the manufacture of prehistoric quern stones. Many other studies have focused on the manufacture and use of ceramics, architecture, food, fiber, and other types of material culture. In the best cases, these studies have involved long term ethnographic fieldwork (for example, Herbich 1987, Kramer 1997, Deal 1998, Dietler & Herbich 1998, Hinshaw 2000, Longacre & Skibo 2000, Kohn 2010).
Шығуы мен дамуы
Этнографияны археологтар бұрыннан бері өткенге ұқсастықтар табу үшін пайдаланғанмен, этнографиялық деректер археологиялық мақсаттарды ескере отырып жиналмайды. Этноархеология археологтардың этнография өздерінің нақты зерттеу сұрақтарына толыққанды жауап бере алмайтынына көз жеткізгенінен пайда болды. Америкалық археолог Джесси Уолтер Фьюкс 1900 жылы алғаш рет «этноархеолог» терминін қолданды және археологтарды өздері этнографиялық далалық зерттеулер жүргізуге ынталандырды. Этноархеологияның археологияның нағыз саласы ретінде мойындалуы 1950-1960 жылдардың соңында ғана кеңінен тарады, осы кезде археологтар оның түрлі ғылыми қолданыстарын зерттей бастады. Бүгінде этноархеология кеңінен қабылданған зерттеу тәсіліне айналды, тіпті кейбір археологтар өздерін жай ғана «археологтар» емес, «этноархеологтар» деп атайды.
Салыстырмалылық
Археологиядағы аналогия – бұл, негізінен, байқалатын мінез-құлықты байқалмаған мінез-құлыққа қатысты ету. Бұл археологиялық түсіндірудегі ең көп қолданылатын зерттеу құралдарының бірі. Аналогия ең жақсы жағдайларда ұқсас ортада өмір сүретін мәдениеттер арасында салыстырылады. Ең маңыздысы, бұл мәдениеттер өз өмірлік орталарымен бір-біріне ұқсас әрекеттер арқылы байланысуы керек. Аналогиялар зерттеу сұрақтарына нақты, түпкілікті жауаптар емес, тек меңзеулер бере алатынын есімізде ұстауымыз керек. Осы себепті Г. С. Макколл Эфиопияның оңтүстік және орталық аймақтарындағы Гамо және Консо, Сібірдегі Чукчи, Жаңа Гвинеяның таулы аймақтары, Гватемала мен Мексиканың таулы Майя, Австралияның орталық, солтүстік және батыс шөлейт аймақтары, Солтүстік Намибияның Тжмба және Амазонияның Ксета тайпаларының тас құралдарын қолдануына қатысты салстырмалы зерттеуінде, талдау үшін салыстырмалы көзқарас қажет екенін айтады.
Формалды ұқсастықтар
Формалды ұқсастықтар жасалады, яғни Пауль Лейннің айтуынша, "екі нысан немесе жағдай ұқсас сыртқы түріне немесе пішініне ие болса, олардың басқа да қасиеттерімен ортақ болуы мүмкін, әдетте функциясымен".
Қарым-қатынастық ұқсастықтар
Реляциялық аналогиялар формальды аналогияларға керісінше. Жақсырақ қорытынды шығарудың орнына, қарым-қатынасты дәлелдеу қажет, сондай-ақ аналогияның екі жағы да зерттеледі және этнографиялық объект пен археологиялық объект арасындағы байланыс көрсетілуі тиіс. Дегенмен, бұл әдіс пайдалы болғанымен, уақыт өте келе мәдени өзгерістерді ескермейтінін ескеру маңызды. "Халық мәдениетіне қатысты тәсіл" – бұл Ескі әлемдегі осыған баламасы, және бұл терминді тікелей тарихи тәсілдің орнына қолдануға болады.
Мәселелер
Этнография археологтарға өткендегі адамдардың өмір салтын, әсіресе олардың әлеуметтік құрылымы, діни сенімдері және мәдениетінің басқа да аспектілерін түсінуге құнды көмек көрсетеді. Дегенмен, осы антропологиялық зерттеулер нәтижесінде алынған көптеген түсініктерді археологиялық зерттеулермен қалай байланыстыру әлі де нақты емес. Бұл, антропологтардың қоғамдар жасаған және тастаған материалдық қалдықтарға, сондай-ақ осы материалдық қалдықтардың қоғамдық құрылымның өзгешеліктеріне байланысты қалай өзгеріп, дамығанын жеткілікті зерттемегендігінен туындайды. Осы жалпы проблема археологтарды (мысалы, Лондон [2000]) антропологиялық жұмыстың археологиялық мәселелерге жауап беру үшін жеткіліксіз екенін айтуға және осы мәселелерді шешу үшін археологтар этноархеологиялық зерттеулер жүргізуі керек деген тұжырымға келтірді. Бұл зерттеулер құралдар мен басқа да артефакттардың жасалуы, қолданылуы және тасталуына көбірек назар аударды және тұрақты елді мекенде қолданылатын қандай заттар қоқысқа немесе сақталуы мүмкін басқа жерлерге жиналатыны, ал қандай заттар қолданылған жерге жақын тасталатыны сияқты сұрақтарға жауап беруге тырысты. Этноархеологияда жиі кездесетін тағы бір мәселе – бір археологиялық жағдайдан бірнеше мүмкін салыстырулар жасау мүмкіндігі. Ең жақсы шешімді табу үшін барлық мүмкіндіктерді таңдап алып, жою процесін жүргізу қажет.