Госпич: Тарихы мен тағдыры

Кіріспе

Госпич – Хорватияның таулы және сирек қоныстанған Лика аймағындағы қала. Лика-Сенж округінің әкімшілік орталығы. Госпич Лика өзенінің жанында, карсттік жазықтықтың (Личко Полье) ортасында орналасқан. Госпич – Хорватиядағы округтік басқарудың үшінші ең кішкентай орталығы. Округ орталығы мәртебесіне ие болуы қаланың дамуына біршама көмектесті, бірақ соңғы ондаған жылдар бойы қала да, бүкіл аймақ та халық санының үнемі азаюына ұшырады. Сербиялық ғалым және өнертапқыш Никола Тесла жақын орналасқан Смильян ауылында дүниеге келіп, Госпич қаласында өсті.

Тарих

Бұл аймақтағы алғашқы ұйымдасқан қоныстану 1263 жылы Касег немесе Касези деп тіркелген. Госпич атауы алғаш рет 1604 жылы айтылған, бұл хорват тіліндегі "ханым" (gospa) сөзінен немесе оның басқа архаикалық түрінен шыққан болуы мүмкін. Алғашқыда Осман империясының Румели еялеті (1528–1580), кейін Босния еялеті (1580–1686) құрамындағы Лика санжағының бөлігі болды. Бүгінгі қала екі Осман бекінісінің (Ага Сенкович және Ага Алич мұнаралары) төңірегінде салынған. 17 ғасырдың соңында түрік шабуылы тойтарылды және Госпич әскери шекарадағы Лика аймағының әкімшілік орталығына айналды. 1918 жылға дейін Госпич (1850 жылға дейін GOSPICH деп аталды) Австрия монархиясының (1867 жылғы келісімнен кейін Хорватия-Славония Корольдігі) құрамында болды, Хорватия әскери шекарасындағы Ликанер полкінің № I бөлігі ретінде. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Госпич Хорватия-Славония Корольдігінің Лика-Крбава округіне қарады. Екінші дүниежүзілік соғыста усташелер жасаған сербтерге қарсы геноцид кезінде Госпич ауданы Лика аймағындағы алғашқы ірі қырғынға ұшырады, 1941 жылдың шілдесінің соңы мен тамызының басында шамамен 3000 серб азаматы қаза тапты. Госпичте концентрациялық лагерь құрылды, онда (осы кешенге кіретін басқа лагерьлермен бірге) усташелер 24 000-ден 42 000-ға дейін адамды өлтірген болуы мүмкін, олардың көпшілігі сербтер мен еврейлер, бірақ тұтқындардың арасында хорваттар да болды. 1990 жылдары Хорватия Тәуелсіздік соғысы барысында Госпич Госпич шайқасында ауыр зардап шекті. Қала соғыс бойы Хорватия үкіметтік күштерінің бақылауында болды, ал Серб Крайина Республикасының көтерілісші серб күштері шығыс жақта орналасып, жиі қалаға оқ жаудырды. 1992 жылдың ақпанында Госпич қаласының орталығындағы серб ғалымы Никола Тесланың ескерткіші жарылыстан қирады. Кінәлілер анықталған жоқ. Қалада 100-ден 120-ға дейін, негізінен серб азаматтарын хорват әскери бөлімдері өлтірген Госпич қырғыны орын алды. 1995 жылдың тамызындағы "Дауыл" операциясының сәтті аяқталуымен аймаққа бақылау Хорватия үкіметіне қайтарылды.

The first organised inhabitation of the area was recorded in 1263 as Kaseg or Kasezi. The name Gospić is first mentioned in 1604, which likely originates from the Croatian word for "lady" (gospa) or another archaic form, gospava. It was ruled by Ottoman Empire as part of Sanjak of Lika initially in Rumeli Eyalet (1528–1580), later in Bosnia Eyalet (1580–1686). Today's town was built around two Ottoman forts (the towers of Aga Senković and of Aga Alić). The Turkish incursion was repelled by the end of the 17th century and Gospić became an administrative centre of the Lika region within the Military Frontier. Until 1918, Gospić (named GOSPICH before 1850) was part of the Austrian monarchy (Kingdom of Croatia Slavonia after the compromise of 1867), in the Croatian Military Frontier, Likaner Regiment N° I. In the late 19th century and early 20th century, Gospić was part of the Lika Krbava County of the Kingdom of Croatia Slavonia. During the Genocide of Serbs by the Ustaše in WWII, the district of Gospić experienced the first large scale massacres which occurred in the Lika region, as some 3,000 Serb civilians were killed between late July and early August 1941. A concentration camp was established in Gospić in which (together with other camps that belonged to the same complex) the Ustaše might have killed between 24,000 42,000 people, most of them being Serbs and Jews, but some of the prisoners were also Croatian. In the 1990s, during the course of the Croatian War of Independence, Gospić suffered greatly during the Battle of Gospić. The town was held by Croatian government forces throughout the war, while the rebel Serb forces of the Republic of Serbian Krajina occupied positions directly to the east and often bombarded the town from there. In February 1992, a statue of the Serb scientist Nikola Tesla in downtown Gospić was destroyed in an explosion. The perpetrators were never apprehended. The town was the site of the Gospić massacre, where between 100 120 predominantly Serb civilians were killed by Croatian military units. Control of the area finally devolved to the Croatian government with the success of Operation Storm in August 1995.