Герман әскеріндегі Гитлерді құлату жоспары жасаған қастандықшылар тобы

Кіріспе

Гитлерді құлатуға қастандық жасаған неміс армиясындағы заговоршылар тобы.

Schwarze Kapelle (неміс тілінде "Қара оркестр") – Гестапоның нацистік Германиядағы заговоршылар тобын, оның ішінде Адольф Гитлерді құлатуға қастандық жасаған Вермахттың жоғары шенді офицерлерін атау үшін қолданған термині. Гестапоның Үшінші рейхтегі советтік тыңшылар желісіне берген Rote Kapelle (Қызыл оркестр) атауынан өзгеше, Қара оркестрдің көптеген мүшелері аристократиялық отбасылардан шыққан, нацистік партияның идеологиясын жек көріп, Батыс одақтастарымен саяси байланыста болған.

Іс-шаралар

Шварц Капельдің мүшелері Вермахттың (Германияның "тұрақты" армиясы) және Абвердің (әскери барлау қызметі) жоғары эшелондарында болды. Аристократияға жақын болғандары себепті, олар Гитлердің саясаты елді қиратады деп қорқып, нацистік партияны құлату арқылы Германия туралы өз көзқарастарын сақтап қалуды үміттенеді. Абвер мүшелері, жоғары дәрежелі заговоршы адмирал Вильгельм Канарис басқаратын Абвер арқылы, Ұлыбританиядағы, басқа одақтас елдердегі және әртүрлі бейтарап мемлекеттердегі әріптестерімен үнемі байланыс орнатуға тырысты. Шварц Капельдің өкілдері соғыс басталмас бұрын Ұлыбританияға ұсыныс жасады, және Гитлерді оңай құлатуға немесе өлтіруге болар еді. Британдық шенеуніктер сол кезде Германияның ішкі істеріне араласпайтындарын мәлімдеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері олардың арасындағы керісіп қалу сезімі сақталған, ал Гитлердің Мюнхен келісімінен алты ай өткен соң Чехословакиядағы германдық Судет аймағын басып алуы жағдайды одан әрі ушықтырды. Сонымен қатар, Ұлыбританияның құпия қызметі Венло оқиғасында қирап, екі SIS (MI6) офицерін жоғалтты, оның ішінде континенттегі британдық тыңшылық туралы жақсы білетін Зигмунд Пейн Бест, шын мәнінде неміс SD қарсы барлау қызметкерлері болған "наразы консерваторларға" қатысты. Одақтас мемлекеттердің басшылары бейбіт келісімге келіссөздер жүргізудің кез келген ұсынысын қабылдамады, Германияның соғыс кезіндегі жемістерін мойындаудан бас тартты. Көптеген адамдар "Шварц Капельге" сенімсіздікпен қарады, оны гестапоның маңдайы деп санайтын. Сондықтан одақтастар оның мүшелерін әрекет етуге ынталандырды, бірақ оларға ешнәрсе уәделемеді. Бұл тартыншақтық соғыстың барлық кезеңінде Гитлерге қарсы неміс оппозициясын әлсіретті. 1938 жылдың қыркүйегінде Шварц Капель Мюнхен келісімі күшін жойған кезде төңкеріс жасау жоспарларын жасады, Гитлердің осылай істейтінін күткен. Заговоршылар Ұлыбританияның Германияға Судет аймағын беруден бас тартатынын, Германия жеңіліске ұшырауы мүмкін соғысты бастайтынын, одан қашуға тырысқанын сендірді. Чемберлен Ұлыбританияның қайта қарулануы үшін уақытты созған кезде Германияның қолы бос болды, басып алу болған жоқ, төңкеріс жоспарлары күйреп кетті. Егер төңкеріс сәтті болғанда, Гитлер "қарсылық көрсеткені үшін" атылар еді. Судет аймағын сәтті басып алғаннан кейін Гитлердің беделі бұрынғыдан да жоғары болды, сондықтан осы жағдайда төңкеріс неміс армиясының, тіпті неміс халқының қолдауын ала алмас еді. Армияның Бас штабының бастығы Франц Халдер бұл жоспардан бас тартты. Шварц Капельдің уақытша үкімет құру жоспарлары бір жылдан кейін, 1939 жылдың қазан-қараша айларында қайта қарастырылды, Гитлер бейтарап Төмен елдер арқылы Францияға қарашаның 12-сі күні күзгі шабуылды жоспарлаған кезде. Бас штабтың көптеген офицерлері сол уақытта бұл әскери апатқа ұшырауы мүмкін деп ойлады. Басқа да жоғары лауазымды офицерлер Польшадан келген қатыгездік туралы хабарларға ашуланды. Тағы да Халдер басшылық етті. 1939 жылдың 5 қарашасында сағат 13:30-да жоспарланған төңкеріс кезінде Бас қолбасшы генерал Вальтер фон Браухич пен Гитлер арасындағы кездесуден кейін Халдер Гитлердің ОКХ штаб-пәтеріне жасаған сілтемесін "Зосеннің рухы" деп қате түсінді және заговоршылардың танылғанын сезді. Ол жоспардан бас тартты және барлық құжаттарды өртеп жіберді. 1938 және 1939 жылдардағы екі төңкеріс кезінде де жоғары деңгейдегі әскери қолбасшылардың қолдауы жеткілікті болды, сондықтан бас заговоршы, Абвер басшысы адмирал Канарис, біріншісінің нәтижесінде Ұлыбританияға соғысты болдырмауды және екіншісінде капитуляциялауды ұсынды. Алайда, британдықтар екі жағдайда да шын мәнінде қатыспады, бұл заговоршылардың сенімін әлсіретті. Сонымен қатар, заговоршылар Германияға 1919 жылы және Версальде болғандай, Ұлыбритания кез келген сәтті төңкеріс кезінде әділ қарайды деп ешқашан сенімді болған жоқ. Кез келген төңкеріс әрекетіне қатысқан Вермахттың жоғары санаттағы заговоршылары, егер Германия Гитлерден кейін қолайлы шарттар алмаса, олар сатқын болып көрінеді деп қорқып отырды. Гитлердің Францияға басып кіру жоспарының керемет табысынан кейін неміс жұртшылығының да, неміс әскерилерінің де қолдауы фюрердің жағында нығая түсті. Дегенмен, Шварц Капель Гитлерді құлату және өз жауларымен келіссөздер арқылы бейбітшілік орнату үшін күш салған. 1941 жылдың қыркүйегіндегі апатты тоқтау және Гитлердің Совет Одағын басып алу және жаулап алу жоспарының толық сәтсіздігі, "Барбаросса" операциясы, заговоршылардың үмітін жаңартты. Алайда, 1943 жылға дейін олардың әрекеттері нәтижесіз болды. 1943 жылдың қаңтарында Касабланка конференциясында Рузвельт одақтастар Германиядан толық капитуляцияны қабылдайтынын жариялағанда, қолдау білдірген Черчилль және басқалар немістерді "тышқандар сияқты" күресуге мәжбүр ететінін түсінді. Канарис бұл талаптың өзінің неміс генералдары арасында қолдаушыларды тарту әрекеттерін де құртатынын түсінді. 1943 жылдың 13 наурызында полковник Хеннинг фон Тресковский өзінің адъютанты Фабиан фон Шлабрендорфты Гитлердің ұшағына бомба орнатуға жіберді, Сталинградтағы апаттан кейін, бірақ олардың сынақтарына қарамастан, ол жарылмады. 1943 жылдың қалған бөлігінде және 1944 жылдың бірінші жартысында одақтастар Жерорта теңізіндегі театрларда жеңіске жетті және Францияның жағалауындағы Еуропаға шабуыл үшін күш жинады. Заговоршылар Гитлерді өлтіру және неміс азаматтық үкіметі мен әскери құрылымдарын басып алу үшін тағы бір әрекет жасауға кірісті.

The members of Schwarze Kapelle included many in the higher echelons of the Wehrmacht (the "regular" German army) and Abwehr (military intelligence). Drawn heavily from the aristocracy, they feared Hitler's policies would ruin their country and hoped overthrowing the Nazi Party would preserve their vision of Germany. Members utilized the Abwehr, headed by top ranking conspirator Admiral Wilhelm Canaris, to regularly communicate with their counterparts in Britain, other Allied nations, and various neutrals. Elements of the Schwarze Kapelle began making overtures to Britain before war broke out and Hitler could have been easily ousted or killed. British officials asserted they would not interfere with German internal affairs at that time. Many hard feelings remained among them from the First World War, exacerbated by Hitler's occupation of the Germanic Sudetenland in Czechoslovakia six months after the Munich Agreement. Moreover, Britain's covert apparatus had been burned in the Venlo Incident, losing two SIS (MI6) officers—including Sigismund Payne Best, who had extensive knowledge of British espionage on the continent—to supposed "discontented conservatives" who were actually German SD counterintelligence operatives. Although Hitler had built Germany into the world's most dominant power, the conspirators were afraid his hubris would eventually bring harm to their Fatherland. Allied officials shied from any suggestions of a negotiated peace, refusing to recognize German wartime gains. Many were also reluctant to accept the credibility of the Schwarze Kapelle, believing it to be a front for the Gestapo. Thus the Allies encouraged its members to act but were not willing to promise anything in return. This reticence was to significantly hamper the German opposition to Hitler throughout the entire war. By September 1938 the Schwarze Kapelle had devised plans for a coup to take place whenever the Munich Agreement was abrogated, as they anticipated Hitler would. The plotters believed Britain would deny Germany the Sudetenland, Germany would start a war it was sure to lose, which they sought to avoid. When Chamberlain stalled for time so that Britain could rearm, Germany had a free hand, there was no invasion, and the coup plans evaporated. Had the coup succeeded, Hitler was to have been shot "resisting arrest." With a successful annexation of the Sudetenland Hitler instead rose to his highest esteem yet; under the circumstances, no coup could possibly win the support of the German military, let alone the German people. The conspirator in charge of the plot, Chief of Staff of the Army High Command (OKH) Franz Halder, called it off. The Schwarz Kapelle's plans for a provisional government were reconsidered a year later, in October–November 1939, when Hitler planned a November 12 autumn attack through the neutral Low Countries into France. Many on the General Staff thought it would be a military disaster at that time of year. Other high ranking officers had been outraged at the barbarities being reported out of Poland. Once again Halder was in charge. After a meeting between Commander in Chief Field Marshal Walther von Brauchitsch and Hitler at the very time of the planned coup, 13:30 on November 5, 1939, Halder misunderstood a reference Hitler made to the OKH headquarters as the "spirit of Zossen" and feared the conspirators had been found out. He called off the plan and had all documents burned. There had been enough support from high level military commanders during both the 1938 and 1939 plots that the chief conspirator, Abwehr head Admiral Canaris, was able to propose preventing the war to Britain as an outcome of the first, and surrender in the second. The British, however, were never really on board either time, undermining the conspirators' confidence in pursuing treason each time. Further, the plotters were never confident that Germany would be treated fairly by Britain in any successful coup, as opposed to 1919 and Versailles. High ranking conspirators in the Wehrmacht, who were central to any coup attempt, also feared they would be seen as traitors if Germany did not receive favorable terms after replacing Hitler. Following the spectacular success of Hitler's invasion plan for France, both German public opinion and support of and in the German military solidified behind the Fuhrer. Still, the Schwarz Kapelle maintained its efforts to overthrow Hitler and seek a negotiated peace with its enemies. The disastrous September 1941 stall and subsequent total failure of Hitler's plan to invade and conquer the Soviet Union, Operation Barbarossa, renewed the conspirator's hopes. Fallow times, however, dominated their dealings until 1943. When Roosevelt announced at the Casablanca Conference in January 1943 that the Allies would accept nothing less than unconditional surrender, an approving Churchill and others realized this would force the Germans to fight "like rats." Canaris also grasped this demand would probably doom his efforts to recruit supporters among the German generals. On March 13, 1943, Colonel Henning von Tresckow had his adjutant, Fabian von Schlabrendorff, placed a time bomb aboard Hitler's plane on March 13, 1943, right after the disaster of Stalingrad, but it failed to go off, despite their testing and retesting the fuses. Throughout the rest of 1943 and into the first half of 1944 the Allies continued their gains in the Mediterranean Theatre and massed men and materiel for a European invasion along the French channel coastline. The conspirators began to organize for another attempt to assassinate Hitler and take over both German civil government and its military.

Фон Штауфенберг бомбасына қол салған әрекеті және оның салдары

1944 жылдың жазында неміс әскери және дипломатиялық қатарларында наразылық кеңінен тарады. Маусымда Одақтас әскерлерінің Нормандияға түсуі және Германияның оған тиімсіз жауабы тіпті неміс фельдмаршалдарының жоғарғы шендерінде де апаттың сезімін тудырды. «Шварц Капель» Гитлердің өміріне қастандық жасау үшін, Шығыс Пруссиядағы оның «Вольфс-Лейр» кешенінде өлімге қауіпті әрекет ұйымдастырды. Мұрагерлік әскери отбасының аристократ мүшесі, полковник Клаус фон Штауфенберг жасаған 20 шілдедегі қастандық жоспарына жақын келді. Гитлер бомбадан кейін көптеген адамдар қаза тапса да, миын жарақаттап, түрлі дене жарақаттарымен құтқарылды. Осыдан кейін ол қастандық жасағандардан кек алуға бел буды. Гестапо «Шварц Капельдің» мүшелерін және олармен байланысы бар немесе оларға көңіл білдірген тағы көптеген адамдарды ұстады; олардың тізімінде 7000-ге жуық адам өлімге кесілді. Штауфенберг пен тағы үш адам сол түні дереу атылып өлтірілді. Қастандықшылардың көпшілігі 1944 жылдың тамызынан 1945 жылдың ақпанына дейін «Volksgerichtshof» (Халық сотында) сотталды. Көптегендері Плоцзензее түрмесінде ет ілмектерінен асылып, сот үкімі шыққаннан кейін бір күні ішінде өлім жазасына кесілді.