Кіріспе

1944 жылы Нормандияға шабуылға дейін жасалған екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі алдау жоспары. "Бодигард" операциясы – 1944 жылы Солтүстік-Батыс Еуропаны басып алуға дейін одақтас мемлекеттер қолданған екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі алдау стратегиясының кодовое атауы. "Бодигард" жоспары басқыншылықтың уақыты мен орны бойынша Вермахттың Жоғарғы Бас Қолбасшылығын (Oberkommando der Wehrmacht) жаңылыстыруға бағытталған жалпы стратегияны жасады. "Бодигард" жоспарын жоспарлау 1943 жылы Соғыс кабинетінің бөлімшесі – Лондондық Бақылау бөлімі бастады. Олар "Жаел" жоспары деп аталған стратегияның жобасын жасады, ол қараша айының соңында Тегеран конференциясында басшыларға ұсынылды. Бұрынғы алдау стратегияларының сәтсіздігіне қарамастан, күмән болғанына қарамастан, 1943 жылдың 6 желтоқсанында бекітілді. "Бодигард" – барлық алдау жоспарлаушылардың жұмыс істейтін стратегиясы болды. Жалпы мақсат – немістерді Солтүстік-Батыс Еуропаға шабуыл жоспарланғаннан кейін болатынына сендіру және басқа жерлердегі шабуылдарды күтуге мәжбүр ету, соның ішінде Па-де-Кале, Балқан аймағы, Оңтүстік Франция, Норвегия, сондай-ақ Болгария мен Солтүстік Норвегиядағы советтік шабуылдарды. Стратегияның негізгі бөлігі – Еуропалық театрлардағы қауіптерді күшейту арқылы Оңтүстік Англиядағы әскерлердің шоғырлануын жасыруға тырысу және одақтастардың ірі бомбалау кампанияларына баса назар аудару болды. Негізгі стратегия операциялық емес, ол әрбір бағынышты операцияны қолдау үшін жалпы тақырыптарды белгіледі. Англия мен Каирдегі алдау жоспарлаушылар бірқатар операциялық іске асыруларды жасады (олардың ең маңыздысы – Па-де-Калеға қауіп төндіретін "Фортитуд" операциясы). 1944 жылдың маусым айында одақтас әскерлер Нормандияға сәтті түсіріліп, плацдармды орнатты. Кейінірек алынған мәліметтер неміс барлауының алдаудың маңызды бөліктеріне, әсіресе Оңтүстік Англиядағы әскерлердің жауынгерлік құрамын сенгенін көрсетті. Басқыншылықтан кейін Гитлер Нормандияны қорғау үшін Кале және басқа аймақтардан күштерді қайта орналастыруды жеті аптаға кешіктірді ("Бодигард" оны кем дегенде 14 күнге кешіктіруге ниеттенген). Дәлелдерге сүйенсек, Па-де-Кале және, аз дәрежеде, Норвегия мен Оңтүстік Еуропаға қарсы қауіп неміс шешіміне ықпал етті.

Өмірбаян

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, "Бодигвардия" операциясынан бұрын одақтастар алдауды кеңінен пайдаланды және көптеген жаңа техникалар мен теорияларды әзірледі. Бұл кездегі басты тұлғалар 1940 жылы Дадли Кларк құрған "А" күштері және 1942 жылы Джон Беван басқаруымен құрылған Лондондық Бақылау бөлімі болды. 1944 жылы Германияның жағалау қорғанысы солтүстік-батыс Еуропаның барлық жағалауын қорғауға дайындалып жатқандықтан, нашарлаған еді. Одақтастар немістерге қарсы алдау операцияларын жүргізді, бұл үшін Ұлыбританиядағы барлық неміс агенттерін ұстау және неміс "Энигма" байланыстарын жүйелі түрде шифрлауға қол жеткізді. Нормандия шабуыл орны ретінде таңдалғаннан кейін, немістерді жаңылыстыруға және шабуылдың басқа жерде болатынын ойлатуға тырысу туралы шешім қабылданды. Соғыстың осы кезеңінде одақтастар мен неміс барлау операцияларының мүмкіндіктері тең емес еді. Блетчли Парктегі сигналдар жұмысы арқасында неміс байланыс желілерінің көп бөлігі бұзылды, себебі "Ultra" кодовый атымен белгіленген ұсталған хабарлар одақтастарға олардың алдауларының қаншалықты тиімді жұмыс істеп жатқанын көрсетті. Еуропада одақтастар қарсылық қозғалыстарынан және әуе барлаудан жақсы ақпарат алды. Керісінше, Ұлыбританияға жіберілген неміс шпиондарының көпшілігі ұсталды немесе өздерін ұстап берді және "XX жүйесі" бойынша қос агенттерге айналды. Кейбір агенттерге соншалықты сенім артылғандықтан, 1944 жылы неміс барлауы жаңа тыңшыларды жіберуді тоқтатты. Неміс басшылық құрылымындағы ішкі саясат, күдік және басқарудағы кемшіліктер барлаудың тиімділігін шектеді. 1943 жылға қарай Гитлер Еуропаның бүкіл батыс жағалауын қорғап отырды, одақтастардың қай жерге шабуыл жасайтыны туралы нақты білмеді. Оның тактикасы – бүкіл жағалауды қорғау және кез келген шабуылға жылдам жауап беру үшін күштерді жинау болды. Францияда немістер екі армия тобын орналастырды. Олардың бірі, "В" армия тобы, жағалауды қорғау үшін орналастырылды; Па-де-Кале аймағын қамтитын 15-ші армия және Нормандиядағы 7-ші армия. 1944 жылға дейін шабуылды кейінге қалдыру туралы шешімге байланысты, одақтастар Норвегия мен Францияға шабуыл жасау мақсатымен бірқатар алдау операцияларын жүргізді. "Бодигвардия" операциясына дейін 1943 жылдың соңында "Кокада" операциясы жүргізілді, ол неміс жоғарғы басшылығын одақтастардың ниеттері туралы жаңылыстыруға және оларды Ла-Манш арқылы әуе шайқастарына тартуға бағытталған еді. Алайда, "Кокада" операциясы сәтті болмады, неміс күштері тіпті жалған шабуыл жасаушы күштер каналдан өтіп, "мақсатынан" біршама қашықтықта кері қайтқан кезде де жауап бермеді.

Жаелді жоспарлаңыз

"Бодигард" операциясы Нормандияға шабуыл жасауға қатысты шешім қабылданғаннан кейін, тіпті "Кокада" операциясы толыққанды жүріп жатқанда да жоспарлана бастады. Алдауға жауапты бөлімдер, "А" күші, COSSAC операциялық бөлімі (B) және Лондондық Бақылау бөлімі, "Оверлорд" үшін тактикалық тосынсыруға қол жеткізу мәселесін қарастыра бастады. Олар 1943 жылдың 14 шілдесінде "Алғашқы ойлар" деген мақала жариялады, онда кейін "Бодигард" жоспарын құрайтын көптеген ұғымдар баяндалған. Алайда, "Кокада" операциясы шектеулі жетістікке ие болғандықтан, одақтастардың жоғарғы командасының көп бөлігі жаңа алдаудың жұмыс істейтініне күмәнданды. Осы аралықта COSSAC өзінің "Оверлорд" операциясының "Y қосымшасы" деп аталатын алдау стратегиясын әзірлеуде болды. "Торент" деп те белгілі жоспар, қыркүйек айының басында COSSAC-та туындады және бастапқыда D-күнінен аз уақыт бұрын Кале аймағына жасалмалы шабуыл ретінде жоспарланған. Бірақ, "Кокада" операциясында ұқсас схема сәтсіз аяқталғаннан кейін, Англияның оңтүстік-батысында әскерлерді шоғырландыруға назар аудару жоспарына айналды. Кейін "Бодигард" операциясы болған алғашқы идеялар, немістердің шабуылды күтетінін мойындады. Оның орнына, жоспардың негізгі мақсаты немістерді шабуылдың нақты уақыты мен орны туралы жаңылыстыру және ол сәтті аяқталғаннан кейін оларды шатастырып, артқа тастау болды.

1944 жылдың басындағы жоспарлау

"Қорғау" операциясы жауды Францияға қарсы одақтастардың күтілетін шабуылының уақытын, ауқымын және бағытын жаңылыстыруды мақсат етті. Оның үш негізгі мақсаты болды: Па-де-Кале одақтастардың басты шабуыл бағытындай көрінуін қамтамасыз ету, шабуылдың нақты күні мен сағаты жасырылуы және неміс күштерін Па-де-Каледе (және Еуропаның басқа аймақтарында) қонғаннан кейін кемінде 14 күнге дейін ұстап тұру. Бұл міндет екі негізгі бөлімге жүктелді. Дадли Кларк басқаратын "А" тобы, бұрынғыдай сәттілікке жеткен, Жерорта теңізі аймағындағы жұмысты қайтадан өз қолына алды. Алайда, Еуропада жауапкершілік LCS-тен ауысып, ол үйлестіруші рөлге ие болды. Дуайт Эйзенхауэрдің Жоғарғы Бас Қолбасшы болып тағайындалғанға дейін, "Оверлорд" жоспарының барлығы Достасқан күштердің Жоғарғы Бас Қолбасшысының (COSSAC) штаб бастығы Фредерик Э. Морганға тиесілі болды. Оның басшылығымен алдау бөлімі, Ops (B), шектеулі ресурстарға ие болды және жоспарлаудың көп бөлігін Лондондық Бақылау бөліміне қалдырды. Эйзенхауэрдің келуімен Ops (B) кеңейтілді және "А" тобынан Дадли Кларктің орынбасары Ноэль Уайлд басқаруға тағайындалды. Жаңа ресурстармен бөлім "Қорғау" операциясының ең ірі бөлігін құрады – "Фортитуд" операциясын. "Фортитуд-Оңтүстік" Англияның оңтүстігінде ұқсас алдау тактикасын қолданып, АҚШ генерал Джордж Паттон басқаратын құрылған 1-ші АҚШ армия тобы (FUSAG) арқылы Па-де-Каледе шабуыл жасау қаупін тудырды. Франция – "Қорғау" жоспарының кіндігі: Па-де-Кале шабуыл үшін ең логикалық бағыт саналғандықтан, одақтас жоғары басшылығы неміс қорғанысын өте тар географиялық аймақта жаңылыстыруы керек болды. Па-де-Кале таңдалған шабуыл орнына қарағанда бірнеше артықшылықтар ұсынды, мысалы, Англия бұғазының ең қысқа арақашықтығы және Германияға ең жылдам жол. Паттонды жоғары бағалаған неміс басшылығы, әсіресе Роммель, осы жағалау аймағын күшейтілген қорғаныспен қамтамасыз ету шараларын қабылдады. Одақтастар Па-де-Каледе қонды деген сенімді күшейтуге шешім қабылдады. Одақтас десант күштерінің бас қолбасшысы генерал Бернард Монтгомери кез келген шабуылдың ең маңызды аспектісі – жағалаудағы плацдармды толыққанды майданға айналдыру қабілеті екенін білді. Оның қол астында да шектеулі дивизиялар болды – шамамен 60 неміс құрамына қарағанда 37 дивизия. "Фортитуд-Оңтүстік" операциясының негізгі мақсаттары – Англияның оңтүстік-шығысында әлдеқайда үлкен шабуыл күштері (FUSAG) туралы әсер қалдыру, Нормандияға түскенде тактикалық тосынсыруға қол жеткізу және шабуылдан кейін немістерді бұл Па-де-Каледегі нақты мақсатқа бағытталған алдау тактикасы деп ойлауға сендіру болды. Операцияны жоспарлау 1944 жылдың ақпан айында басталды. Беван "Фортитуд-Солтүстік" операциясының Норвегияға қарсы жеткілікті қауіп төндіре алмайтынына алаңдады және осыған байланысты қосымша шара ретінде Граффхэмді ұсынды. "Қорғау" операциясының басқа аспектілерінен айырмашылығы, бұл операцияны британдықтар жоспарлап, орындады, ал американдықтар қатыспады.

Мыс бас операциясы

Copperhead – Кларк ұсынған және «А» күші жоспарлаған «Bodyguard» жедел қимылының аясындағы шағын алдау операциясы болды.

Нормандиядағы қонулар

Бодигард жоспарының элементтері 1944 жылдың 6 маусымында Нептун операциясын (Нормандияға амфибиялық шабуыл) қолдау үшін іске қосылды. Ағылшын арнасында кең ауқымды теңіздік алдау операциялары (Glimmer, Taxable және Big Drum операциялары) жүргізілді. LCS екіұстама шпиондарды пайдаланып, одақтастардың басып кіру жоспарлары туралы қате ақпарат жіберуге қол жеткізді. Керісінше, одақтастардың барлау қызметі өте тиімді болды. Шифрленген неміс радиохабарламаларынан алынған "Ультра" ақпараты жоспарлаушыларға неміс жоғары командасы Бодигард алдауларына сенеді және оларға жаудың әскер орналасуы туралы мәліметтер берді дегенді растады.

Көрнекілік алдау

Солтүстік Африка науқаны барысында, әсіресе Эль-Аламейн шабуылы үшін өткізілген Бертрам операциясында, макеттік танктар мен басқа да әскери техниканы пайдалану тәжірибесі қалыптасты. "Бодигард" операциясы үшін одақтастар осы алдау түрлеріне көп сенбеді, себебі Германияның Англияны тікелей тану мүмкіндігі шектеулі деп есептеді. Дегенмен, кейбір макеттік техника жасалды, әсіресе FUSAG жиын алабында жиналған алдау қондыру кемелері.

Салдары

"Operation Bodyguard" операциясы тактикалық жеңіс ретінде қарастырылады, ол 15-армияны Па-де-Кале аймағында жеті аптаға тоқтатты, осылайша одақтастарға плацдарм құруға және Нормандия шайқасында жеңіске жетуге мүмкіндік берді. Генерал Омар Брэдли өз естеліктерінде "Bodyguard" операциясын "соғыстың ең ірі алдауы" деп атады. 2004 жылы жарық көрген "Алаяқтар" кітабында Таддеус Холт "Fortitude" операциясының табысын 1943 жылы өткізілген "Cockade" сынақ операциясына байланысты деп санайды: "Лондондық Бақылау бөлімі және оның серіктері 1943 жылы "COCKADE" операциясын жүзеге асырмағанда, 1944 жылы "FORTITUDE" операциясы осылай сәтті аяқталмас еді".