Кіріспе

Италиялық бұрынғы террорист және жазушы Чезаре Баттисти (18 желтоқсан 1954 жылы туған) – Италияның «Коммунизм үшін қарулы пролетариаттар» (PAC) террористік тобының бұрынғы мүшесі, көп жылдан кейін ізденісте болғаннан кейін қамауға алынды. PAC – «Қорысқан жылдар» деп аталатын кезеңде 1970 жылдардың соңында Италияда белсенді болған солшыл жауынгерлік топ. Баттисти Италияда төрт кісіні өлтіргені үшін (екі полицей, зергер және қасапшы) өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ол 1981 жылы Францияға қашып кетті, онда Миттеран доктринасы бойынша қорғау алды. Баттисти қатысқан сотта суда 12 жылға сотталды, себебі ол қарулы топқа мүше болғандығы үшін, екі адамды тікелей өлтіргені және тағы екі кісінің өлтірілуіне себепкер болғандығы үшін, куә ретінде Пьетро Мутти көрсеткендеріне сүйенді. 1995 жылы оған өмір бойы түрме жазасы берілді. 2002 жылы Миттеран доктринасы де-факто күшін жойғаннан кейін, Баттисти Бразилияға жалған құжаттармен қашып кетті, экстрадициядан қашу үшін, ол 2018 жылдың желтоқсанында шығарылған экстрадиция бұйрығына дейін бостандықпен өмір сүрді. Содан кейін ол Боливиядағы Санта-Крус қаласына қашып кетті, онда 2019 жылы Интерполдың итальяндық тобы оны ұстап, Италияға экстрадициялады. Ол сонымен қатар 15 роман жазған көркем әдебиет авторы.

Жастар және АӨК мүшелігі

Чезаре Баттисти 1954 жылы Латина маңындағы Цистерна ди Латинада дүниеге келді. 1971 жылы классикалық лицейді тастап, ұсақ-көлгі қылмыстармен айналысып, кейін ауыр қылмыстарға көшті. 1976 жылы Миланға көшіп, қарулы күрес жүргізген автономист марксистік топ – Коммунизм үшін қарулы пролетариаттар (PAC) қызметіне қатысты. Бұл топтың "горизонтальді", орталықтандырылмаған құрылымы болды, ол Қызыл бригадалардың (BR) орталықтандырылған ұйымына қарсы тұрды. Шамамен 60 мүшеден тұратын бұл ұйым Миланның оңтүстігіндегі Барона ауданында қалыптасты. PAC төрт кісіні өлтірді: Антонио Санторо, тұтқындарды қиындыққа салуда айыпталған түрме күзетшісі (6 маусым 1978 жылы Удинеде); өзін-өзі қорғау кезінде қарақшыны атып өлтірген зергер Пьерлуиджи Торрегиани (16 ақпан 1979 жылы Миланда); неофашистік Италиялық әлеуметтік қозғалыстың мүшесі, қасапшы Лино Саббадин (сол күні, Местреге жақын жерде); және Торрегиани ісі бойынша алғашқы тұтқындауларға қатысқан DIGOS агенті Андреа Кампанья (19 сәуір 1979 жылы Миланда). PAC сонымен қатар бірнеше қарақшылыққа қатысты. Торрегиани мен Саббадинді өлтіру туралы шешім PAC қабылдады, себебі олардың екеуі де бұрын солшыл белсенділерді өлтірген еді. Торрегиани 13 жасар ұлының көз алдында өш алу үшін өлтірілді, соққыдан ұлы да әкесінің қолынан жарақат алды. Баласы мүгедек болып қалды және атысқа Батисти кінәлі деп санайды. "Бұл мәселе Чезаре Баттистинің жеке тұлғасына қатысты емес", - деді ол ANSA ұлттық баспасөз агенттігіне, "Бұл барлығы ерте немесе кеш, осындай ауыр қылмыстар жасағандар өз ісінің жазасын алуы керек екенін түсінуі үшін".

Бірінші сот және қашу

Чезаре Баттисти 1979 жылғы 26 ақпанда Италияда тұтқындалып, түрмеге қамалды, содан кейін "ұйымдасқан қарулы топқа" ("partecipazione a banda armata") қатысқаны үшін 12 жарым жылға бас бостандығынан айырылды. Ол материалдық дәлелдер мен екі "collaboratori di giustizia" (бұрынғы серігіне қарсы куәлік берген күдіктілер) көрсеткен куәліктер негізінде сотталды, олар куәлігі үшін жеңіл жаза алды. "Collaboratore di giustizia" мәртебесі, сонымен қатар "pentito" деп те белгілі, осы кезеңде қабылданған терроризмге қарсы заңнамамен орнатылды. PAC жақтастары 1981 жылғы 4 қазанда Фрозиноне түрмесінен Баттистидің қашуын ұйымдастырды. Ол Парижге, содан кейін Мексиканың Оахака штатындағы Пуэрто-Эскондидо қаласына қашып кетті. Мексикада ол әлі де жарияланып тұратын Via Libre әдеби журналын құрды. Сонымен қатар, ол Никарагуадағы Манагуа кітап фестивалінің құрылысына қатысып, Мексикадағы алғашқы Графикалық өнер биенналін ұйымдастырды. Батисти Пако Игнасио Тайбо II-нің ұсынысымен жазуға кірісіп, түрлі газеттермен ынтымақтастық жасады.

Екінші сот

Пьетро Мутти, ПАК лидерлерінің бірі, түрме күзетшісі Сантороны өлтіргені үшін күндізгі сотта жазаланған, 1982 жылы тұтқындалды. Ол әділеттікпен ынғаласушы мәртебесін сұрады және оның куәлігі, оның жазасын жеңілдетуге көмектескен, Бэттисті және ПАК жариялаған төрт кісі өлтірудегі серіктесін айыптады. Осылайша, 1987 жылы Бэттистің ісі қайта ашылды және ол 1988 жылы екі кісі өлтіргені үшін (Санторо және DIGOS агенті Кампания) және тағы екеуін өлтіруге қатысқандығы үшін (зергер Торрегиани және қасапшы Сабадин) сотталды. 1995 жылы сот оны апелляцияда өмір бойына бас бостандығынан айырды. Екі жыл бұрын Кассациялық сот процедуралық негіздермен Бэттистің серіктесіне қарсы істі жойды, оны да Пьетро Мутти айыптаған болатын. 1991 жылы босатылғаннан кейін Бэттисті Париж қаласында тұрып, өзінің алғашқы романын – "Les Habits d'ombre" ("Көлеңке киімдері") атты туындысын жазды. "Қызыл көлеңке" ("L'Ombre rouge") және "Жақсы толқын" ("Buena onda") атты екі триллердегі оқиғалар париждік итальяндық заңнан қашқандардың ортасын бейнелейді. Тағы бір маңызды романы, "Dernières cartouches" ("Соңғы патрондар"), "Қорғасын жылдары" кезеңінде Италияда өтеді. 1997 жылы Францияға қашқан және зорлық-зомбылық қылмыстарына қатысқан деп айыпталған басқа да солшыл итальяндықтармен бірге ол Италияның сол кездегі президенті Оскар Луиджи Скальфародан (DC) кешірім сұрады, бірақ нәтиже болмады.

Францияда тұтқындалды

2004 жылдың 10 ақпанында Франция үкіметі Италияның өтініші бойынша Батистиді қамауға алды және оны Италияға экстрадициялауды жоспарлады. 2004 жылғы 30 маусымда Париж апелляциялық соты оның экстрадициясын бекітті. Бұл шешімге қарсы кассациялық сотқа және экстрадиция туралы жарлыққа қарсы Conseil d'État-қа шағымдану жүргізілді. Президент Жак Ширак 2004 жылғы 2 шілдеде француз сот жүйесінің оны экстрадициялау туралы шешіміне қарсылық танытпайтынын мәлімдеді. Пербен Париждің жаңа позициясын растады: "Ешқандай беймаздық жоқ. Францияның ұстанымы өзгерді және мен оны қолдаймын", – деді ол (Миттерранның "доктринасына" сілтеме жасай отырып), сондай-ақ "Еуропалық құрылыс" сияқты басқа да себептерді атады. 2007 жылға дейін Италияның саяси зорлық-зомбылыққа қатысты істері бойынша сотталған 200 итальянның ішінде тек Unità Comuniste Combattenti ұйымының бұрынғы мүшесі Паоло Персичетти ғана (2002 жылдың тамызында) экстрадицияланды. Кейін ол 22 жылға бас бостандығынан айырылды. Министр Эдуард Балладур 1994 жылы Персичеттиді экстрадициялау туралы жарлыққа қол қойды, ал келесі жылы Conseil d'Etat оны бекітті. 2005 жылдың шілдесінде итальян баспасөздері терроризмге қарсы стратегиялық зерттеулер департаментінің (DSSA) бар екенін жариялады. Бұл "параллель полицияны" Жаңа итальяндық әлеуметтік қозғалыстың неофашистік партиясының жетекшісі Гаэтано Сая және Полиция күштерінің ұлттық одағының (Unpf) екі жетекшісі Риккардо Синдока құрған. Екеуі де Италияның қақтығыстар стратегиясына және түрлі белсенділік әрекеттеріне қатысқан НАТО-ның "артта қалу" жарымәскери ұйымы Gladio-ның бұрынғы мүшелері екенін мәлімдеді. "The Independent" басылымы "Il Messaggero" газетіне сілтеме жасай отырып, сот дереккөздері DSSA мүшелерінің Цезаре Батистиді ұрлап әкетуді жоспарлап отырғанын көрсеткен телефон тіркелімдері бар екенін хабарлады. 2005 жылғы 5 ақпанда Еуропалық Парламент резолюция қабылдады, онда "Чезаре Батистиді экстрадициялау туралы шешімді қайта қарау кезінде Еуропалық Одақтағы құқықтық мемлекет принципіне толық сәйкес келіп, Еуропалық Одақтың бір мүшесі берген үкімді ескеруге" деген үмітін білдірді.

Бразилиядағы тұтқындалу және баспана

Батистиді 2007 жылдың 18 наурызында Рио-де-Жанейрода Бразилия және Франция полиция қызметкерлері тұтқындады. Кейін Бразилияның Әділет министрі Тарсо Генро оған саяси босқын мәртебесін берді, бұл Италияда, тіпті Бразилияда және халықаралық баспасөзде қатты сынға түсті. 2009 жылдың 5 ақпанында Еуропалық Парламент Италияны қолдаған резолюция қабылдады және Батисти құрбандарын еске алу үшін бір минут үнсіздік сақтады. 2009 жылдың 18 қарашасында Бразилияның Жоғарғы соты босқын мәртебесін заңсыз деп есептеп, экстрадицияға рұқсат берді, бірақ сонымен қатар Бразилия конституциясы президентке, егер ол қаласа, экстрадициядан бас тартуға жеке билік береді деп мәлімдеді, бұл соңғы шешімді Бразилия президенті Луиз Инасио Лула да Силваның қолына жүктеді. 2010 жылдың 31 желтоқсанында, Луланың президент ретіндегі соңғы жұмыс күні, экстрадицияға рұқсат бермеу туралы шешім ресми түрде жарияланды. 2011 жылдың 9 маусымында Бразилияның Конституциялық соты Италияның оны ұстап беру туралы өтінішін қабылдамағандықтан Батисти түрмеден босатылды. Италия Гаагадағы Халықаралық Сотқа шағымдануды жоспарлап отыр. 2015 жылдың наурыз айында федералды судья оған тұрақты виза беру туралы шешімді жоққа шығарды, өйткені бұл Бразилия заңдарына қайшы келеді, және оны депортациялауға бұйрық берді. 14 қыркүйекте бірінші аймақтың аймақтық федералды соттарының алтыншы бөлімі (Бразилияда орналасқан) Батистидің депортациясын заңсыз деп жариялады. 2018 жылдың желтоқсан айында Бразилия президенті Мишел Темер Бразилияның Жоғарғы соты оның тұтқындалуына бұйрық бергеннен кейін Батистиді экстрадициялау туралы бұйрыққа қол қойды. Осыдан кейін ол соттан қашып, Боливияға қашып кетті, онда ол 2019 жылдың 12 қаңтарында тұтқындалды. Ол келесі күні Италияға ұсталды, қазір өмір бойы бас бостандығынан айырылу жазасын өтеп жатыр. Бразилия оған баспана статусын бергеннен кейін, оның Әділет министрі Тарсо Генроның шешімі бойынша. Батистидің баспана сұранысын баспана мәселесі жөніндегі ұлттық комитет қарапайым көпшілікпен қабылдаған шешіммен қабылдамады. Оның қорғаушысы Әділет министріне шағымданды, ол 2009 жылдың қаңтарында Бразилия қоғамдық пікірін екіге бөліп, босқын мәртебесін берді. Италия президенті Джорджо Наполитано Бразилия президенті Луиз Инасио Лула да Силваға хат жазып, оның елінде, қоғамдық пікірде және саяси күштерде осы "ауыр шешімге" байланысты туған "эмоция мен түсінікті реакциялар" туралы хабарлады. Италияның Әділет министрі Анжелино Альфано Бразилия билігін "терроризмге қарсы халықаралық ынтымақтастық аясында" бұл шешімді қайта қарауға шақырды. Лула Наполитаноға жауап беріп, Генроның шешімі Бразилия конституциясына және БҰҰ-ның 1951 жылғы босқындар мәртебесі туралы конвенциясына негізделгенін және Бразилияның егемендігі туралы акт екенін айтты. Сын Франция президенті Николя Саркозидің жұбайы Карла Брунидің Генроның шешіміне тигізген ықпалы туралы болжамдарға да негізделген. Бразилия сенаторы Эдуардо Суплици Corriere della Sera газетіне Брунидің өзі Луладан Батистиге баспана беруін сұрағанын мәлімдеді. Бруни RAI телеарнасына берген сұхбатында Батисти құрбандарының отбасыларына көңіл айтып, бұл мәлімдемені жоққа шығарды. 2010 жылдың 29 желтоқсанында Италия мен Бразилиядағы бейресми ақпараттарда президент Лула президенттік мерзімінің аяқталуына үш күн қалғанда Батистиді экстрадициялаудан бас тартатынын жариялауға дайын тұрғаны айтылды. Ресми мәлімдеме 31 желтоқсанда, Луланың биліктегі мерзімі аяқталар алдында жасалды. 2011 жылдың 8 маусымында Бразилияның Жоғарғы соты Луланың шешімін түпкілікті деп таныды. Италия билігі Бразилияның экстрадиция туралы келісімді бұзғаны үшін Халықаралық Сотқа шағымдануды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2015 жылдың наурыз айында федералды судья оған тұрақты виза беру туралы шешімді жоққа шығарды, өйткені бұл Бразилия заңдарына қайшы келеді және оны депортациялауға бұйрық берді. Судья депортацияны экстрадициямен шатастыруға болмайтынын атап өтті, өйткені ол Батистиді Италияға емес, Бразилияға кірген еліне немесе оны қабылдауға келісетін кез келген басқа мемлекетке тапсыруды талап етеді. 2015 жылдың маусым айында Батисти бразилиялық азамат Джойс Лимаға үйленді.

Италияға ұстап беру

2019 жылдың 12 қаңтарында Батистиді Боливияның Санта-Крус-де-Ла-Сьерра қаласында Интерполдың итальяндық тобы тұтқындады және ол жазасын өтеу үшін Италияға қайтарылды. Ол Феррарадағы Костантино Сатта түзеу мекемесінде, жоғары қауіпсіздік шаралары бар түрмеге қамалды; бірақ 2022 жылы Пармадағы жалпы режимдегі түрмеге ауыстырылды. Бұл ауыстыру оңшыл және орталық коалиция (әсіресе, оңшыл "Лига" партиясы және "Италия бауырлары" партиясы) мен Батистидің құрбандарының отбасылары тарапынан күшті сынға ұшырады.

Қоғамдық пікір

2019 жылдың 25 наурызына дейін Чезаре Баттисти өзіне тағылған қылмыстарды жасағанын мойындамады; сол күні ол Миланның бас прокуроры Франческо Грекоға төрт кісі өлтіруге қатысқандығын мойындады. Оның сотталу жағдайы күмәнді. Батистидің кінәсіздігін жақтаушылар қозғалысы БАҚ-та және қоғамдық пікірде белсенді (әсіресе Франция мен Италияда). Батистидің ең белсенді қолдаушыларының ішінде жазушылар Фред Варгас, Валерио Эванджелисти және Бернар Анри Леви бар. Олар Италияда өткен сот процестерінің бұрмаланғандығын айтады. Бұл бұрмалауларға азаптаудың қолданылуы (Баттистидің француз адвокаттары бұл ерекше айыптаманы қолданбады, ЕҚАБ-ға берген шағымдарында ЕҚАБ-ның 3-бабын бұзды деген мәлімдеме жасаған жоқ), сондай-ақ куәгерлерді дұрыс пайдаланбау кірді: Батистидің жақтастарының пікірінше, Батистиге қарсы куәлік бергендер психикалық ауруларға шалдыққан немесе collaboratori di giustizia (яғни, жазасын жеңілдету үшін басқа айыпталушыларға қарсы куәлік беретін айыпталушылар) болған. Мұндай куәгерлер француз әділет жүйесінде де қолданылады (Францияның қылмыстық кодексінің 132–78 бабы). Батистидің жақтастары итальяндық сот ісінде қолданылған баллистикалық сараптама мен графологиялық зерттеулер Батистиді ақтағанын, соттың шешіміне қайшы екенін мәлімдейді. Италиялық қоғамның көп бөлігі бұл пікірмен келіспейді, ал Бразилияда Батистинің тұтқындалуы БАҚ-та жағымды жарияланды. Алайда, Rifondazione Comunista оны экстрадицияламау керек деп санайды, себебі оған жаңа сот процесін өткізуге мүмкіндік берілмейді. Францияда Батиститі қолдаушылар, мысалы Жиль Перро, 2007 жылғы президент сайлауына бірнеше апта қалғанда жасалған 2007 жылғы тұтқындауды «сайлаулық табыс» деп атады, бұл сол кездегі ішкі істер министрі Николя Саркозидің, консервативті UMP партиясының үміткерінің тікелей қатысуымен жасалған. Франсуа Байру, оңшыл орталық UDF партиясының үміткері, сол сияқты солшылдардың өкілдері де жаңа сот процесін талап етті.