Кіріспе
Американдық азаматтық бостандықтар және сыртқы саясат сарапшысы Мортон Х. Халперин (13 маусым 1938 жылы туған) – АҚШ сыртқы саясаты, қару-жарақтарды бақылау, азаматтық бостандықтар және бюрократиялық жүйелерді зерттейтін американдық сарапшы. Ол Джонсон, Никсон, Клинтон және Обама әкімшіліктерінде қызмет еткен. Гарвард университетінде, сондай-ақ Колумбия, Джордж Вашингтон және Йель университеттері сияқты басқа да университеттерде оқытушы болып жұмыс істеді. Ол «Американың прогрессі» орталығы, Халықаралық бейбітшілік үшін Карнеги қоры, Сыртқы қатынастар кеңесі және ХХ ғасыр қоры сияқты талдау орталықтарында түрлі қызметтер атқарды. Сонымен қатар, ол «Ашық қоғам» қорының жетекші кеңесшісі болды.
Morton H. Halperin (born June 13, 1938) is an American analyst who deals with U. S. foreign policy, arms control, civil liberties, and the workings of bureaucracies. He served in the Johnson, Nixon, Clinton, and Obama administrations. He has taught at Harvard University and as a visitor at other universities including Columbia, George Washington University, and Yale. He has served in a number of roles with think tanks, including the Center for American Progress, Carnegie Endowment for International Peace, the Council on Foreign Relations, and the Twentieth Century Fund. He was also a senior advisor to the Open Society Foundations.
Ерте мансап
Халперин 1938 жылғы 13 маусымда Нью-Йорк, Бруклинде еврей отбасында дүниеге келген. Ол Бруклиндегі Лафайет орта мектебін бітіріп, 1958 жылы Колумбия университетінен саяси ғылымдар бойынша бакалавр дәрежесін алды. Содан кейін Йель университетінде оқып, 1959 жылы халықаралық қатынастар саласында магистр, ал 1961 жылы осы мамандық бойынша докторлық дәрежесін алды. Халпериннің үш ұлы бар, соның ішінде Марк Халперин де бар. 2005 жылы ол Америка университетінің Вашингтон құқық мектебіндегі халықаралық құқық профессоры Диана Орентличерге үйленді. Орентличер бұрын АҚШ Мемлекеттік департаментінің Соғыс қылмыстары кеңсесінде орынбасар болып қызмет еткен. Халперин өзінің академиялық мансабын 1960-1966 жылдары Гарвард халықаралық істер орталығында ғылыми қызметкер ретінде бастады. Ол Гарвардта үкімет бойынша оқытушы (1961-1963) және үкімет кафедрасының доценті (1964-1966) болды.
Джонсон мен Никсон әкімшілігінің
1966 жылдан 1967 жылға дейін Халперин Халықаралық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі Қорғаныс министрінің көмекшісінің арнайы көмекшісі қызметін атқарды. 29 жасында, 1967 жылдан 1969 жылға дейін, ол Халықаралық қауіпсіздік мәселелері (саясат, жоспарлау және қару-жарақ бақылау) бойынша Қорғаныс министрінің орынбасары болып, бұл лауазымды ең жас қызметкер ретінде иеленді. 1969 жылы ол Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде саясатты жоспарлау директоры болып тағайындалды. Халперин мен Никсонның жаңа Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Генри Киссинджер Гарвард университетінде бірге оқыған. Халпериннің тағайындалуын Біріккен штабтар төрағасы генерал Эрл Г. Уилер, ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер және сенатор Барри Голдуотер дереу сынады.
Жүгіруді тыңдау және Никсонның жаулары тізімі
1969 жылы 9 мамырда «Нью-Йорк Таймс» газеті АҚШ Камбоджаны бомбалағанын жариялады. Киссинджер Хуверге бұл ақпаратты баспасөзге кімнің сыр бергенін анықтау үшін қоңырау шалды. Хувер Хэлперинді айтты, ал Киссинджер оның мүмкін екенін мойындады. Сол күні ФБР Киссинджердің тапсырмасымен Хэлпериннің телефондарын тыңдауды бастады. Никсон әкімшілігі 1969 жылдан бастап 21 ай бойы Хэлпериннің үй телефонын ордерсіз тыңдады. Хэлперин сондай-ақ Никсонның 20 адамнан тұратын дұшпандар тізіміне енді, олармен Ақ үйдің пікір келіспеуі болды. Хэлперин тізімде сегізінші орында тұрды. Тізімді құрастырған Никсонның көмекшісі Чарльз Колсон Хэлпериннің атының жанына: «Мұнда жанжал пайдалы болар еді» деп жазды. Қорғаныс министрі Роберт Макнамара Хэлперинді Пентагон құжаттарын дайындауды бақылауға шақырды. Хэлпериннің штатының мүшесі Лес Гелб зерттеуді жазған топты басқарды. Хэлперин Дэниел Эллсбергтің досы еді. Эллсберг Пентагон құжаттарына қатысты тергелгенде күдік Хэлперинге түсті, Никсонның кейбір көмекшілері ол үкіметтік қызметтен кеткеннен кейін құпия құжаттарды сақтаған деп ойлады. Хэлпериннің телефонына ордерсіз тыңдалғаны Эллсбергтің сотында анықталды. Хэлперин үкіметтен кеткеннен кейін де тыңдау жалғасқанына қарамастан, Киссинджер 1973 жылғы 13 мамырда журналистерге: «Мен ешқашан [Хэлпериннің] адалдығы мен сақтығына күмән келтіретін ешқандай ақпарат алмадым» деді. Хэлперин федералды сотқа шағымданды. 1977 жылы Хэлперин бұл іс бойынша символдық 1 долларлық сот шешімін жеңіп алды, бірақ апелляциялық сот бұл шешімді жойды. 1991 жылы Киссинджер Хэлперинді хат арқылы кешірім сұрады, ал 1992 жылы Хэлпериннің өтініші бойынша сот ісі тоқтатылды.
Мемлекеттік қызметтегі лауазымдар
Никсон әкімшілігінен кеткеннен кейін, Халперин 1969 жылдан 1973 жылға дейін Брукингс институтына аға ғылыми қызметкер ретінде қосылды, содан кейін 1974 жылдан 1975 жылға дейін ХХ ғасыр қорының «Ақпарат, ұлттық қауіпсіздік және конституциялық процедуралар» жобасының ғылыми директоры болды. 1975-1977 жылдары ол «Ұлттық қауіпсіздік және азаматтық бостандықтар» жобасының директоры қызметін атқарды. 1977-1992 жылдары ол Ұлттық қауіпсіздік зерттеулер орталығының директоры болды (Бейбітшілік қоры мен Американың азаматтық бостандықтар одағы қорының бірлескен қаржылауымен). 1992-1994 жылдары ол Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының аға ғылыми қызметкері болды.
Америка азаматтық бостандықтар одағы (ACLU)
1984 жылдан 1992 жылға дейін Халперин Вашингтондағы Америка азаматтық бостандықтары одағының (ACLU) кеңсесінің директоры қызметін атқарды. ACLU-де жұмыс істеген кезеңде Халперин, ACLU-дегі Джерри Берманмен бірге, президент Рейганның ЦРУ директоры Уильям Кейсимен 1982 жылғы «Ақпараттық жеке тұлғаларды қорғау туралы» заңның мәтінін келісу үшін жұмыс істеді, бұл заң жасырын агенттердің есімдерін жариялаған журналистерді тиімді түрде қорғады. Ол сонымен қатар бірнеше азаматтық құқықтар туралы заң жобаларымен айналысты, оның ішінде 1986 жылғы иммиграциялық реформа туралы заң жобасы, 1987 жылғы «Азаматтық құқықтарды қайта жаңарту туралы» заң және 1990 жылғы «Американдық мүгедектер туралы» заң. Ол «Прогрессив» журналының термоядролық қарудың (сутек бомбасының) құрылымдық қағидасын жариялау құқығын қорғады.
Клинтон әкімшілігі
Клинтон әкімшілігінің басында Халперин Қорғаныс министрінің және Саясат жөніндегі Қорғаныс министрінің орынбасарының кеңесшісі болып тағайындалды (1993). 1994 жылы президент Клинтон Халперинді демократия және бейбітшілік сақтау жөніндегі қорғаныс министрінің орынбасары лауазымына ұсынды, бірақ Сенаттың Қарулы Күштер комитеті оған қарсылық танытты. Комитет Халпериннің қызметі мен көзқарастарының тізімін ұсынып, оның тағайындалуына қатысты емес деп мәлімдеді. Содан кейін Клинтон оны Президенттің арнайы көмекшісі және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің демократия жөніндегі аға директоры етіп тағайындады (1994–1996). Клинтонның екінші мерзімінде Мемлекеттік хатшы Мадлен Олбрайт оны Мемлекеттік департаменттегі саясатты жоспарлау директоры лауазымына тағайындады (1998–2001). Халперин Мемлекеттік хатшы Олбрайтты қызықтырған бірнеше мәселеге назар аударды, олардың ішінде демократияны ілгерілету (Демократиялар қауымдастығы және төрт басым демократияның іске қосылуы), ядролық мәселелер, АҚШ-тың шетелдегі гуманитарлық апаттарға жауап беру жолдарын қарастыру және Солтүстік-Шығыс Азия қауіпсіздігі. Ол сонымен қатар Косово мен Шығыс Тимордағы дағдарыстарды басқаруға тікелей қатысты.
Клинтоннан кейінгі әкімшілік
Клинтон әкімшілігінде қызметтен кейін Халперин Сыртқы қатынастар кеңесіне (2001-2002) аға ғылыми қызметкер және Демократия және еркін нарықтар орталығының директоры болып кірді. Халперин Вашингтонда "Ашық қоғам" қорының кеңсесін құрды және АҚШ-тың және халықаралық мәселелер бойынша саяси ықпал етудің барлық аспектілерін басқарды, оның ішінде адам құқықтарын ілгерілету және шетелдегі ашық қоғамдарды қолдау. Ол 2002 жылдан 2005 жылға дейін "Ашық қоғам" институтының (қазіргі "Ашық қоғам" қоры) Вашингтон кеңсесінің директоры, ал 2005 жылдан 2008 жылға дейін АҚШ бойынша саяси ықпал ету директоры болды. 2002-2008 жылдары "Ашық қоғам" саясаты орталығының атқарушы директоры қызметін атқарды. Сондай-ақ, ол 2003 жылдан 2005 жылға дейін Америка прогресі орталығының аға вице-президенті және 2003 жылдан 2009 жылға дейін CAP-тің аға ғылыми қызметкері болды. Ол "Ашық қоғам" қорының аға кеңесшісі болды. Ол 2008 жылы зейнетке шықты.
Обама әкімшілігі
Президент Обама 2012 жылы және 2015 жылы Хальперинды Мыңжылдық Шаралар Корпорациясының кеңесіне мүшелікке ұсынды, және ол АҚШ Сенатымен екі рет бекітілді. Ол 2018 жылдың 9 наурызына дейін директор болып қызмет етті.
Жарияланымдар
Халперин 25 кітаптың авторы және бірнеше кітаптың тең авторы, оның ішінде «Бюрократиялық саясат және сыртқы саясат» кітабы бар. Ол «Бюрократиялық саясат және сыртқы саясат» кітабының алғашқы басылымын жазған. Сонымен қатар, ол Томас С. Шеллингпен бірге «Стратегия және қару-жарақ бақылауы», «Ядролық дәуірдегі шектеулі соғыс» және «Қазіргі әскери стратегия» кітаптарын жазды.
Таңдалған мақалалар
"СПУОКС: Американың қорқынышы" кітабына шолу, Джим Хоуган жазған. Нью-Йорк Таймс (26 қараша 1978), SM 212 бет. "Демократияны кепілдік ету". "Сыртқы саясат", № 91 (1993 жылғы жаз), 105–122 беттер.
Тақталар
Халперин Демократиялар қауымдастығының Азаматтық қоғам тірегінің халықаралық басқару комитетінің төрағасы және JStreet кеңесінің төрағасы. Ол сонымен қатар ONE және ONE Action кеңестерінің мүшесі болып табылады.