Кіріспе

Румын-америкалық әскери стратег (1942 жылы туған)

Эдвард Николае Латтвак (4 қараша 1942 жылы туған) – ірі стратегия, әскери стратегия, геоэкономика, әскери тарих және халықаралық қатынастар саласындағы еңбектерімен танымал американдық автор. Ол "Мемлекеттік төңкеріс: Практикалық нұсқаулық" кітабының авторы ретінде ең көп танылады. Оның "Стратегия: Соғыс және бейбітшілік логикасы" кітабы қытай, орыс және тағы он тілде жарық көрді, бұл кітап әлемдегі әскери оқу орындарында кеңінен қолданылады. Оның кітаптары қазіргі таңда ағылшын тілінен басқа 29 тілде жарық көрді.

Ерте өмір

Латвак еврей отбасында дүниеге келген. 1968 жылы 26 жасында Лондонда мұнай өнеркәсібінің консультанты болып жұмыс істегенде, ол әскери нұсқаулықтың пародиі "Coup d'État: A Practical Handbook" кітабын жариялады. Кітапта мемлекеттік билікті қалай құлатуға болатынын егжей-тегжейлі түсіндіреді, әсіресе Африка мен Таяу Шығыстағы төңкерістерге назар аударады. Шпиондық романдар авторы Джон ле Карре кітапты жоғары бағалап, Латтвакты Макиавеллимен салыстырды. Латвак 1969 жылы Лондон экономика мектебін бітірген. 1969 жылы Вашингтонға екі айлық сапары барысында Латвак және оның Лондондағы бұрынғы бөлмедесі Ричард Перл Диан Ачесон мен Пол Ницзе құрған ой-пікір орталығына қосылды. Олардың мақсаты – баллистикалық зымыранға қарсы жүйелерді қолдау үшін Конгреске лобби жасау. 1974 жылдың соңында және 1975 жылы неоконсервативті зиялылар АҚШ әскерінің Сауд Арабиясындағы мұнай кен орындарын басып алуы керек пе, жоқ па деген мәселені талқылаған бірқатар мақала жариялады. 1975 жылдың наурыз айында Harper's Magazine журналында Латвак "Майлс Игнотус" псевдонимимен жазған "Араб мұнайын басып алу" мақаласы жарық көрді. Бұрын, "The Times Literary Supplement" басылымында ол араб билігін қалай күйретуге болатыны туралы пікірін, өз аты-жөнімен "Ескірген элиталар" деген тақырыпта жариялаған еді. Ол АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің 82-ші әуе десанттық дивизиясының көмегімен Сауд Арабиясының шығыс жағалауына шабуыл жасау керектігін ұсынды. Мақала мен автор көп назар аударды, бірақ Форд әкімшілігі мұндай әрекетті қарастырған деген ешқандай дәлел жоқ. Сол кездегі АҚШ-тың Сауд Арабиясындағы елшісі Джеймс Акинс "жаулау сценарийін" "науқас сананың" өнімі деп айыптады. 2004 жылы Латвак Wall Street Journal газетіне мақаласын "Пентагонның бірнеше кеңесшілерімен және шенеуніктерімен пікір алысқаннан кейін" жазғанын айтты. 1976 жылы Латвак "Рим империясының бірінші ғасырдан үшінші ғасырға дейінгі Ұлы стратегиясы" атты еңбегін жариялады. Бұл еңбек Латтвакты сырттан келген және осы саладағы маман емес деп санайтын кәсіби тарихшылар арасында пікір қақтығысын тудырды. Дегенмен, кітап Рим армиясы және оның Рим шекарасын қорғауы туралы негізгі сұрақтарды көтергендіктен маңызды деп танылды. Кейін ол Византия империясын зерттеуді бастады, ең ерте сақталған мәтіндерінен бастап. 1987 жылы Латвак "Стратегия: Соғыс пен бейбітшілік логикасы" кітабын жариялады. Латвак инновациялық идеяларымен танымал болды. Мысалы, ол ірі державалардың аймақтық соғыстарды басуға тырысуы, шын мәнінде, қақтығыстарды ұзартады деп болжады. Латвак көпұлтты корпорациялар мен мемлекеттік мекемелерге, соның ішінде АҚШ үкіметінің және АҚШ әскерінің түрлі бөлімшелеріне консультациялық қызметтер көрсетті. Латвак Géopolitique (Франция), Journal of Strategic Studies, The European Journal of International Affairs және Washington Quarterly журналдарының редакциялық кеңесіне кірді. Ол ағылшын, француз, иврит, итальян және испан тілдерін, сондай-ақ ана тілі – румын тілін біледі. 1997 жылы үш серіктесімен бірге Боливияның Амазонка аймағында 19 000 гектар жер сатып алып, онда ірі қара фермасын құрды. 2004 жылы Латвак Бат университетінің құрметті докторлық дәрежесін алды. Сондай-ақ, ол Румынияның Арад қаласындағы университеттен және Тимишоара университеті мен Бухарест университетінен құрметті дәреже алды. Оның "Византия империясының Ұлы стратегиясы" кітабы 2009 жылдың соңында жарық көрді. 1999 жылы жарық көрген "Турбо-капитализм: жаһандық экономикадағы жеңімпаздар мен жеңілгендер" кітабында Латвак динамикалық экономикалық өсім қылмыстың өсуі және жұмыссыздық сияқты жағымсыз әлеуметтік құбылыстарды күшейтеді деп болжады, бұл оның "London Review of Books" мақаласында "Неге фашизм болашақтың толқыны" деп болжағандай. 2009 жылы Ричард Познер АҚШ-тағы қоғамдық бейіні бар зиялыларды талдады. Познер Латвак Америка Құрама Штаттары мен құлдыраған Рим империясы арасында көптеген ортақ белгілерді көріп отырғанын мәлімдеді, бұл Латвак АҚШ халқы үшінші әлемге айналатын қараңғы дәуірді болжауына әкелді. Познердің сөзіне қарағанда, Латвак АҚШ экономикасы ғасырдың басында тұрған кезде де экономикалық пессимизмін сақтап қалды. 2015 жылы Латвак Таяу Шығыстың келесі мың жыл бойы ағайындық соғысқа түсетінін болжады, бұл Джордж Буштің сунниттер мен шииттер арасында діни соғысты қоздырған "тамаша қадамының" арқасында болды, бұл тіпті Бисмарктің қабілетінен де асып түседі. 2016 жылы Wall Street Journal газетінде жарияланған мақаласында Латвак Трамп әкімшілігінің "стандартты консервативті нормалардан айтарлықтай өзгеше болмайтын" сыртқы саясатты ұстанатынын болжады, Ауғанстан мен Ирактан әскерлерді шығарып, Сирия мен Ливияға араласпай, сауда соғыстарынан сақталып, шығындарды шамалы түрде қысқартады, яғни "маргиналды өзгерістер" жасайды. Бірақ қызмет еткен кезеңінде Трамп "барлық бомбалардың анасы" деп аталған бомбаны тастауға бұйрық берді, бірақ Ауғанстаннан әскерін шығармады, ЕО-мен жазалау тарифтерін енгізу арқылы сауда соғыстарын қоздырды және әскери шығындарды қысқарған орнына, дефицит есебінен әскери бюджетті арттырды.

Үлкен стратегия туралы

Латтвак ұзақ уақыт бойы үлкен стратегияның қажеттілігін қаперіне келтіріп келді, бірақ ол әскери араласумен ғана айналысудан асып, дипломатия мен әскери одақтарды теориялық тұрғыдан зерттеуге кірісті. Оның "Кеңес Одағының ұлы стратегиясы" (1983) КСРО-да қайта жанданып келген түрлі ұлттарды мойындаған және "кремлинологтардың" да, АҚШ барлау қызметінің де назарынан тыс қалған алғашқы ағылшын тіліндегі еңбек болды. Латтвак Кеңес Одағының өзінің стратегиясында толығымен әскери құралдарға сүйенгенін тұжырымдады. Латтвак Карл фон Клаузевицтің агрессивті соғыстарға қарсы ескертуі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде бұрынғыдай маңызды емес деп мәлімдеді. Ол, жаппай қырып-жоятын қаруларға қарсы тұрғанда, мемлекеттік басқару үшін үлкен стратегия қажеттігін айтты, яғни "тактикалық мақсаттарды, материалдық идеалдарды және соғысқұмарлық инстинкттерді саяси мақсаттарға берік бағындыру". Латтвак үшін үлкен стратегия енді әскери доктрина емес, саяси мәселе болды, ал мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін дипломатия қажетті еді. 2007 жылы National Review журналында жарияланған мақаласында бұрынғы Джордж Буштің сөз жазушысы Дэвид Фрум Латтвак туралы былай деді: "Оның Рим империясының ұлы стратегиясы туралы кітабы тамаша болды, ал оның Coup d'État еңбегі – бұл керемет құбылыс: саяси ғылымның ұлы туындысы, сонымен қатар әдемі сатира."

Таңдалған кітап сын-пикірлері

Латтвак «The American Spectator», «Commentary Magazine», «London Review of Books», «The New Republic» және «The New York Times» сияқты басылымдар үшін кітап туралы рецензиялар жазған.

Таңдалған мақалалар

Неге Қытай келесі әлемдік держава болмайды, бірақ болуы мүмкін. Infinity Journal, 2011 жылдың күзі.