Кіріспе

Альберт Карнезель (2 шілде 1936 жылы туған) – американдық ғалым, қару-жарақтарды бақылау және ұлттық қауіпсіздік саласындағы маман. Ол Лос-Анджелестегі Калифорния университетінің бұрынғы ректоры, Гарвард университетінің проректоры және Гарвард университетінің Гарвард Кеннеди мектебінің деканы болған. Президент Нил Л. Руденстайн үш айға демалысқа кеткен кезде ол Гарвард университетінің президенті міндетін атқарды. Сондай-ақ, ол ядролық қаруды бақылау және ядролық қаруды таратпау мәселелері бойынша халықаралық дипломатиялық жұмыстармен де белсенді айналысты. 1970 жылдан 1972 жылға дейін ол Кеңес Одағымен болған Стратегиялық қаруды шектеу туралы келіссөздерге (SALT I) қатысқан АҚШ делегациясының құрамында болды – ядролық қаруды бақылауға жасалған маңызды қадам. Карнезель UCLA-да АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне қатысты тақырыптар бойынша бакалавр және магистратура курстарын оқытады.

Алғашқы жылдар

Карнезель 1936 жылғы 2 шілдеде Нью-Йорк штатының Бронкс ауданында дүниеге келген. Оның әкесі такси жүргізушісі, анасы кеңседе жұмыс істеген. Ол Бронкс ғылым мектебін бітірген, онда қабылдау тек бәсекелі жазбаша емтихан қорытындысы бойынша жүзеге асырылады. Ол отбасында алғаш рет жоғары білім алған адам болды, Купер одағында ғылым мен өнерді дамыту институтында оқуын бастады және 1957 жылы механикалық инженерия бакалавры дәрежесін алды. 1961 жылы Филадельфиядағы Дрексел университетінде машина жасау саласы бойынша магистр дәрежесін, ал 1966 жылы Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінде (NCSU) ядролық инженерия бойынша докторлық дәрежесін алды. Магистрлік білімін алған кезеңде Карнезель Мартин Мариетта корпорациясында аға инженер болып жұмыс істеді.

Гарвард университеті

Карнезель 1974 жылы Гарвард факультетінің мүшесі болды, халықаралық қатынастар, ұлттық қауіпсіздік саясаты және ядролық қаруды бақылау мәселелерін зерттеді. 1981 жылы Гарвард Кеннеди мектебінің академиялық деканы болды. Он жылдан кейін Карнезель мектебінің деканы болып тағайындалды және бюджет тапшылығына тап болған мектепті қайта құрумен айналысты, 1991 жылдан 1995 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Мектептің оқытушысының айтуынша, Карнезель "өзінің жеке басының күштілігі, үлкен юморі және мәселенің мәніне жылдам түсіну қабілеті арқасында шиеленісті сейілтуге" тағайындалды. Нью-Йорк Таймс газеті Карнезельдің тағайындалуы туралы хабарлағанда Гарвард университетінің президенті Нил Л. Руденстайн оны "ерекше адам" деп сипаттады. Карнезель тағайындалған кезде Кеннеди мектебінде "өзінің міндетін анықтау" бойынша пікірталас болды, себебі кәсіби ғалымдар мен тәжірибелі мамандар арасында шиеленіс туды. Карнезельдің пікірінше, мәселенің шешімі дұрыс тепе-теңдікті табуда және әркімнің үлесін құрметтеуде жатыр. 1994 жылы Карнезель университет проректоры лауазымына тағайындалды және 1997 жылға дейін қызмет етті. Осы лауазымда ол университеттің орталық басқаруын үйлестірді және Гарвардтың жеке мектептерінен тыс академиялық бағдарламаларды бақылады. Ол университеттің 2,1 миллиард долларлық капиталдық науқанына және ақпараттық технологияларды академиялық және әкімшілік операцияларға енгізуге үлкен үлес қосты. Сонымен қатар, ол Гарвардтың тоғыз факультетін біріктіру науқанына қатысты. 1994 жылдың қарашасында Карнезель Гарвард президентінің міндетін атқарушы болып тағайындалды, ал президент Руденстайн шаршаудан демалысқа шықты. Карнезель UCLA-ға UC жүйесінің шығындарының өсуімен және бюджеттің қысқаруымен күрескен кезде келді. Ол университеттің барлық калифорниялықтар үшін қолжетімді болуы керектігін айтты. Канцлер ретінде ол "жоғары білім берудегі мемлекеттік-жекеменшік алшақтық" туралы жазып, сөйледі, мемлекеттік мекемелерге "олар құрылған негізгі құндылықтарына адал болуға мүмкіндік беретін қаржыландыру модельдерін ұсынды: білікті студенттер үшін үздіктік және төлеу қабілетіне қарамастан қолжетімділік". Карнезель өзінің қызметінің барысында зерттеулерді қаржыландыруға және жеке сыйлықтарға назар аударды, мемлекеттік қолдаудың төмендеуіне қарамастан, UCLA-ның жетекші зерттеу университеті болуына қол жеткізуді қамтамасыз етті. 1997 жылдан 2005 жылға дейін UCLA-ның жылдық операциялық бюджеті 2,2 миллиардтан 3,5 миллиард долларға дейін өсті, ал штаттың үлесі 20,7 пайыздан 15 пайызға дейін азайды. Карнезель UCLA-ға тағайындалған кезде Калифорнияның 209-шы қабылдауы күшіне енді, нәсілдік немесе этникалық тегіне қарай қабылдауларда артықшылық беруге барлық мемлекеттік мекемелерге тыйым салды. Карнезель UCLA-ның мемлекеттік университет ретіндегі міндеттерін орындау үшін әртүрліліктің маңызды екеніне сенді. Ол үш себеп келтірді: 1) Білім берудің ең жақсысын алу үшін әртүрлілік өте маңызды, өйткені студенттер бір-бірінен үйренеді. 2) Қоғамның барлық салалары үшін көшбасшыларды дайындау үшін әртүрлілік қажет. 3) Білім беру – әлеуметтік және экономикалық мобильділіктің кілті. Ол оң іс-қимыл тек әртүрлілікті қамтамасыз етудің бір жолы екенін айтты. "Біз өтініш беруге құқылы студенттерді ынталандыра аламыз, содан кейін қабылданғандарды оқуға шақырамыз. Бізге азшылық өкілдерінің көбірек болуы керек, сондықтан біз жоғары мектептерге көбірек қатысуымыз керек. Тең мүмкіндік – мақсат, ұмтылыс болуы керек". 1998 жылдың мамыр айында 88 UCLA студенті 12 сағаттық бейбіт наразылық акциясы кезінде ғимараттан кетуден бас тартқаны үшін тұтқындалды, Карнезельден 209-шы қабылдауға қарсы шығуды талап етті. Ол университеттегі әртүрлілікті қолдайтынын, бірақ 209-шы қабылдауды елемейтінін айтты. "Мен осы университетке 209-шы қабылдау менің қарауымда күшіне енетінін біліп келдім", - деді ол. "Мен Гарвардта қалып, тырыспай қалудың орнына, заңға сәйкес қолымыздан келгеннің бәрін жасаудың маңызды екенін түсіндім". 11 қыркүйек оқиғасын студенттерге түсінуге көмектесу үшін 200 семинардан тұратын бағдарлама құрылды. Семинарлар студенттердің шағын, пәндер аралық топтарына оқытушылармен бірге маңызды мәселелерді зерттеуге мүмкіндік берді. Карнезель ұлттық қауіпсіздік тақырыбында семинар өткізді. Канцлер ретінде Карнезель сол кезде жоғары білім беру тарихындағы ең ауқымды 3,1 миллиард долларлық қаржы жинау науқанын қадағалады. Сонымен қатар, ол Калифорниялық наножүйелер институтын (CNSI), Бродтың шешек клеткалық зерттеу институтын, Назарианның Израильді зерттеу орталығын және Қоғам мен генетика институтын іске қосты. Оның басшылығымен бәсекеге қабілетті гранттар мен келісімшарттар бойынша зерттеулерге қаржыландыру еселеді, ал UCLA Карнезельдің "UCLA-да L.A." бастамасы арқылы 100-ден астам серіктестіктер құрды. Осы кезеңде университет тұрушы кампусқа айналу үшін маңызды қадамдар жасады. 1997 жылдан 2005 жылға дейін UCLA 4600-ден астам бакалавр және магистранттар үшін жаңа тұрғын үйлерді аяқтады немесе құрылыс жүргізді. Кампусқа қосылған басқа да жаңалықтарға UCLA Санта-Моника медициналық орталығы, Брод өнер орталығы және денсаулық сақтау, физика, инженерия және CNSI үшін жаңа ғимараттар кірді. Сонымен қатар, Глория Кауфман залы, Хейнс залы және Гуманитарлық ғимарат жаңартылды. Рональд Рейган UCLA медициналық орталығының құрылысы басталды. UCLA жеңіл атлетикасы 23 NCAA титулын жеңіп алды. Карнезель 2006 жылы қызметтен кетіп бара жатқанын хабарлағанда, ол оқыту мен саясат жасауды сағынғанын және оның шешіміне ағымдағы оқиғалар да ықпал еткенін айтты. Ол ядролық инженерия сияқты салаларда докторлық диссертациясы бар ұлттық қауіпсіздік саласында жұмыс істейтін адамдардың салыстырмалы түрде аз екенін айтты. "Егер сіз ядролық қарулардың таралуы және жаппай қырып-жою қарулары туралы алаңдасаңыз және халықаралық қатынастар мен қауіпсіздік саласындағы саясат тәжірибесімен қатар техникалық біліміңізді қолдана алсаңыз, бұл қазір ел үшін өте маңызды салада менің артықшылығым". Ол қызметтен кеткеннен кейін бір жылдық демалысқа шықты, содан кейін UCLA-ның Лускин қоғамдық істер мектебінде және Генри Самуэли инженерия және қолданбалы ғылым мектебінде оқытуды жалғастырды. 2013 жылы UCLA кампусының тұрғын аймағындағы жаңа ғимарат экс-канцлер және оның әйелінің құрметіне Робин мен Альберт Карнезель орталық деп аталды. Бұл ғимарат елдегі алғашқы денсаулық тақырыбындағы асханалардың біріне, сондай-ақ фитнес залына және көп мақсатты кеңістікке ие. Карнезельдің тағайындалуы кезінде Гарвардтағы әріптестерінің бірі: "Ол осы жұмысқа шынайы түрде лайықты. Біріншіден, оның техникалық білімі бар, ол саяси тағайындалмаған. Сонымен қатар, ол күрделі техникалық мәселелерді қарапайым адамдарға түсінікті болатын тәсілмен жеткізе алады", - деді. 1995 жылы президент Клинтон Карнезельді Қаруды бақылау және тарату агенттігінің ғылыми және саяси кеңес комитетіне тағайындады. 2009 жылы Карнезель Конгресс сұрауы бойынша "Американың климаттық таңдауларын" анықтауға бағытталған шараларды қадағалайтын Ұлттық академиялар комитетін басқарды. Комитет есебін ұсынған кезде, 2011 жылы Карнезель: "[Климаттық өзгерістер] – дереу шешілуі керек мәселе, және біз бұрынғыдан өзгеше тәсілмен оны тәуекелді басқару мәселесі ретінде қарастырдық. Цунами қашан келеді және оның биіктігі қандай болады бізге дәл белгілі емес, бірақ ол келеді және біз дайындалуымыз керек", - деді. 2010 жылы АҚШ Энергетика департаменті Карнезельді ядролық қалдық өндірісі жөніндегі жоғары деңгейлі ұлттық комиссияға, 15 адамнан тұратын "Американың ядролық болашағы" атты комиссияға тағайындады. Карнезель комиссия алдындағы мәселелер "тек ядролық энергияға және табиғи отындарға тәуелділікті азайтуға ғана емес, сонымен қатар климаттық өзгерістерге және ядролық қарулардың таралуына" қатысты екенін айтты. 2014 жылы ол АҚШ Энергетика министрінің кеңесшілер кеңесіне тағайындалды. Сонымен қатар, ол NASA стратегиялық бағыты, ядролық криминалистика және АҚШ конвенциялық жылдам жаһандық соққысы жөніндегі Ұлттық академиялар комитеттерін төрағалық етті. Ол Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес пен Халықаралық саясат жөніндегі Тынық мұхиты кеңесінің мүшесі болып табылады.

Құрметтер

Карнезель 1996 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі, ал 2008 жылы Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі болып сайланды. 2011 жылы ол университеттегі қызметі үшін Гарвард медалімен марапатталды. Сондай-ақ 2011 жылы ол Ұлттық инженерлік академияның мүшесі болып сайланды, "халықаралық қауіпсіздік және қару-жарақ бақылау саласына инженерлік шеберлік пен объективтілік енгізгені үшін, сондай-ақ жоғары білім берудегі лидерлігі үшін" деп танылды. 1997 жылы ол NCSU-дан құрметті докторлық дәреже алды. Ол сонымен қатар Гарвард университетінен (А.М.), Нью-Джерси технология институтынан (Sc.D.), Дрексел университетінен (LL.D.) және Pardee RAND Graduate School-дан (D.P.P.) құрметті докторлық дәрежелеріне ие. 1985 жылы ол Cooper Union-нан үздік кәсіби жетістіктері үшін Gano Dunn сыйлығын алды.

Таңдалған шығармалар

Карнезель, Альберт; Доти, Пол; Хоффман, Стэнли; Хантингтон, Самуэль П.; Най, Джозеф С.; Саган, Скотт Д. (1983), Ядролық қарумен өмір сүру, Гарвард университетінің баспасы және Бантам кітаптары,
Карнезель, Альберт; Эллисон, Грэм Т; Най, Джозеф С. (1985), Қырандар, көгершіндер және сұрғырлар: Ядролық соғыстан қашу үшін жоспар, В. В. Нортон,
Карнезель, Альберт; Хаасс, Ричард Н. (1987), Үлкен державалардың қару-жарақтарды бақылауы: шындықты анықтау, Баллингер баспасы,
Карнезель, Альберт; Эллисон, Грэм Т., Най, Джозеф С. (1988), Тағдырлы болжамдар: Ядролық апаттан қашу, Баллингер баспасы,
Карнезель, Альберт; Блэквилл, Роберт Д. (1993), Жаңа ядролық державалар: АҚШ саясатының салдары, Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес,
Карнезель 50-ден астам ғылыми мақаланың авторы.