Кіріспе

Минас бассейні – Фанди шығанағының бөлігі және Канаданың Новая Шотландия провинциясында орналасқан Фанди бассейнінің ішкі бассейні. Ол өте күшті таяп сулармен белгілі.

География

Минас бассейні Фанди шығанағының шығыс бөлігін құрайды, ол Чигнекто мүйісінде бөлінеді және Сплит мүйісі мен Ор мүйісінің алып базальттық жартастарымен шектеледі. Минас бассейні төрт бөлімге бөлінеді: (1) Минас арнасы, Чигнекто мүйісі мен Аннаполис аңғарының жағалауы арасындағы ең қысқа сызықтан Минас өткеліне дейін, Паррсборо мен Бломидон мүйісі арасындағы; (2) Орталық Минас бассейні, Минас өткелінен Кобеквид шығанағына дейін, Экономи мен Ноэль жағалауы арасындағы ең қысқа сызық нүктесі; (3) Кобеквид шығанағы, ол Салмон өзенінің сағасына дейін созылады; және (4) Оңтүстік шығанақ, Авон өзенінің сағасынан Бломидон мүйісі мен Ноэль жағалауы арасындағы ең қысқа сызыққа дейін. Бірнеше ірі өзендер Минас бассейніне құйылады: Шубенакади өзені, Корнуоллис өзені, Авон өзені, Гасперо өзені және Салмон өзені. Кіші өзендерге Канард өзені, Дилигент өзені, Фаррелл өзені және Деберт өзені жатады. Минас бассейнінің солтүстік жиегінде үзіліс-үзіліс базальттық жартастар мен аралдардың тізбегі орналасқан, ол Базальттық жартастар деп аталады. Минас бассейнінің солтүстік жағалауында, Гасперо өзенінің және Салмон өзенінің маңында, шлюздері бар (бір бағытты ағын бақылау клапандары) дамбалар арқылы кең аумақты егістік жерлер құрылған, бұл польдеризацияның бір түрі.

Жауын-шашын

Минас бассейнінің оңтүстік жағасындағы "Ноэль жағалауында" орналасқан Бернткоут Хед – тіркелген ең жоғары тасқын деңгейіне ие жер, ол (тек көктемгі толысу кезінде) асып кетеді және күн сайынғы ең жоғары орташа тасқын деңгейлерінің бірі болып табылады. Минас шығанағының сулары Фанди шығанағының бас бөлігімен Минас арнасы арқылы алмасады, бұл арна Сплит және Шарп мүйістері арасында өтеді және өте күшті тасқын ағымдарын тудырады. Кейп-д'Ор маңындағы ағымдардың күрделі қақтығысы "Дори Рипс" деп белгілі. Минас бассейніндегі су тығыз және көбінесе мөлдір емес, қызғылт қоңыр түсті, себебі көп мөлшердегі ірі тұнбалар тасқын ағымдарымен үнемі араласады. Тасқынның орта деңгейінде ағымдар 8 түйіннен (секундына) асып кетеді, ал Сплит мүйісінің солтүстік жағындағы терең, кең арнадағы ағын Жердегі барлық өзендер мен ағыстардың жалпы ағынына тең (сағатына шамамен).

Қауымдастықтар

Бірнеше қауым Минас бассейнімен немесе оған құятын өзендермен шектеседі. Ең ірісі – Кобеквид шығанағының бастауында орналасқан Труро қаласы. Кішігірім орталықтарға Паррсборо, Вольфвилл, Виндзор және Мейтленд кіреді. Басқа да қауымдарға Ұлы Ауыл, Басс өзені, Бес Арал, Экономи, Уолтон және Кингспорт жатады. Тарихи тұрғыдан алғанда, бассейннің солтүстік және оңтүстік жақтары 200 жылдан астам уақыт бойы, Акадия дәуірінен бастап 1941 жылға дейін паромдар арқылы байланыстырылған. Соңғы паром Паррсборо, Вольфвилл және Кингспортты байланыстырды және оның аты үш қауымның аттарынан құралған MV Kipawo паром деп аталды.

Саябақтар

Антоний (Труро қаласына жақын), Бес арал және Бломидон провинциялық парктері келушілерге Минас алқабын тамашалауға және зерттеуге мүмкіндік береді. Алқапты түсіндіретін қоғамдық парктерге Kings County-дегі Kingsport жағалауы, Hants County-дегі Walton Lighthouse және Burntcoat Head Lighthouse, Economy-дегі қарау мұнарасы және Cumberland County-дегі Parrsboro қаласындағы Ottawa House Museum жатады.

Елді мекен

Минас бассейніне жақын аймақты алғаш мекендеген микмактар болды. Микмак дәстүрі Glooscap құдайының Cape Blomidon және Five Islands сияқты маңызды географиялық нысандармен байланысты екенін айтады. Еуропалық зерттеушілер мен саудагерлер 1600 жылдардың басында келді. Олардың арасында француз зерттеушісі Сэмюэль де Шамплен болды, ол 1607 жылы Бассейнге кіреберісіндегі Cape d'Or мыс кен орындарын зерттеді. Шамплен жақын маңдағы Адвокат гаваніне, Cape d'Or-дағы мыс кенінің кен орындарын көрсететіндей, Порт-оф-Майнс деген ат берді. Француздар кен өндірмегенімен, "Les Mines" атауы "Baie des Mines" деп аталған Фанди шығанағының жоғарғы бөлігімен байланысты болды, кейін ол Минас бассейні деп аталды. Француз акадиялықтардың қоныстануы 1600 жылдардың соңында Минас бассейнінің оңтүстік жағалауындағы Лес-Минеспен басталды. Акадиялықтар бұл аймаққа ерекше үлес қосты, өйткені олар бөгеттер мен аботейлерді пайдалану арқылы кең аумақты егістік жерге айналдырды. Олар Гранд-Пре, Лес-Минес, Писигуит, Кобекид, Ривиер-о-Канардс және Бобасин жерлерін негіздеді. Күні бүгінге дейін олардың бөгет жүйелері – кейіннен кеңейтілген – Триро және Вольфвилл қалаларының жанындағы Порт-Вильямс және Гранд-Преде қолданылуда. 1755 жылы британдықтар Гранд-Пре, Писигуит, Кобекид және Бобасиннен 12 000-нан астам акадиялықты күшпен қуды, бұл оқиға Ұлы қуғын деп белгілі болды.

Өнеркәсіп

Минас бассейнінің маңындағы қауымдар балық аулау, орман шаруашылығы, егіншілік, кен өндіру, қайық және кеме жасау арқасында күш алды. 19 ғасырдың соңында Бассейндегі кеме жасаушылықтар Канада тарихындағы ең көп ағаштан жасалған кемелерді және ең ірі кемелерді шығарды, олардың ішінде Канадада салынған ең үлкен ағаш кеме – Уильям Д. Лоуренс, сондай-ақ Канаданың ең үлкен төрт мачталы баркы – Кингс Каунти және Канаданың ең үлкен үш мачталы баркы – Гамбург болды. Таяу сулар ағаш, алма және гипс сияқты тауарларды тасымалдауға мүмкіндік берді, сонымен қатар Канинг, Хантспорт және Уолтон сияқты жерлердегі су арналы диірмендерін қуатпен қамтамасыз етті. Кен өндіруге гипс (Виндзор және Шевериді қоса алғанда бірнеше жерде), темір (Лондондери), барит (Уолтон маңында және Бес аралдағы Эврика кенішінің жанында), марганец (Шевери және Тенникепті қоса алғанда бірнеше жерде) және мыс (Кейп-д'Ордағы Колониалды мыс компаниясы) кірді. Гипс 2009 жылға дейін Хантспорттан тасымалданды. Минас бассейнінің күшті ағысынан энергия алуға әрекеттер жасалды. Бірақ, бұл әрекеттер сәтті болмады.

Табиғат

Теңіз сүтқоректілеріне теңіз түлкілері мен дельфиндер жатады. Балықтарға бас, шэд және камбала кіреді; лобстер, қабылдақ, мидия және қабықша мол. Көптеген түрлі теңіз шөптері, губкалар, құрттар, медузалар және тағы да басқалары да кездеседі. Құстарға құм қазғыштар, шағалақайлар (тек қонақтар), бүркіттер, сұңқарлар, шаяндар, қасқырлар және балықшыл құстар жатады. Қазбалар Паррсборо, Блю-Бич және Авон өзені бойындағы басқа да аймақтарда табылған. Эвангелин жағажайында, Бернткоат-Хед және басқа да жерлерде сирек кездесетін қалдықтар табылды. Бұл қазбаларға әртүрлі қабықшалар (брахиоподтар, моллюскалар), губкалар, ағаштар, балықтар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және динозаврлар кіреді. Із қалдықтарына омыртқалылардың іздері, балық қанаттарының іздері, омыртқасыздардың іздері (мысалы, Блю-Бичтегі сарышаяндар), жаңбыр тамшыларының іздері және толқынның іздері жатады. Олар карбонның басынан юраға дейін қамтиды. Олар аймақ жылы және тропикалық болған кезде, кейіннен жағалауы теңізбен жабылғанда және кейін шөлге айналғанда пайда болған. Минералдарға Кейп Сплиттегі базальттық жартастардан, Паррсборо, Бес арал және Кап-Д'Ор аймағынан алынған әртүрлі цеолиттер жатады. Оларға Новая Шотландияның провинциялық минералы стильбит, сондай-ақ геуландит, анальцим, шабазит, гмелинит, натролит және томсонит кіреді. Базальттарда кездесетін басқа минералдарға кальцит, магнетит, мыс және кварц (көбінесе аметист түрінде) жатады. Сондай-ақ, әдемі агат та кездеседі. Тұнба тау жыныстарында гипс Бломидон, Кларк Хед және Виндзор маңында түссіз түрінде (селенит) және талшықты түрінде (сатин шпар) жиі кездеседі, соңғысы кейде ашық сары түсті болады. Тұнба жыныстардан алынатын басқа минералдарға пирит, кальцит, барит, манганит және пиролузит жатады. Шевериде фторит, целестит, ховлиттің шағын мөлшері де табылған.