Кіріспе
Америкалық радио және теледидарлық комедиялық сұрақ-жауап ойыны
"You Bet Your Life" – американдық комедиялық сұрақ-жауап сериалы, ол радиода да, теледидарда да көрсетілді. Бастапқы нұсқасын Маркс ағайындыларынан Граучо Маркс жүргізді, диктор және көмекшісі – Джордж Феннеман. Шоу 1947 жылдың 27 қазанында ABC радиосында тұңғыш рет эфирге шықты, 1949 жылдың 5 қазанында CBS радиосына көшті, ал 1950 жылдың 4 қазанында NBC телеарнасы мен NBC радиосында көрсетілді. Форматының қарапайымдылығының арқасында шоуды екі радиода да көрсетуге болады.
"You Bet Your Life" түпнұсқа сериалы аяқталғаннан бері үш рет қайта жаңғыртылды, соңғысы 2021 жылдан 2023 жылға дейін алғашқы синдикатта көрсетілген Джей Лено жүргізген нұсқасы болды.
Тарих
1940 жылдардың ортасы Граучо Маркс мансабында үзіліс болды. Оның Pabst Blue Ribbon сырасымен демеушілік етілген Blue Ribbon Town радиошоуы 1943 жылдың наурыз айында басталды, бірақ сәттілікке жете алмады. Граучо 1944 жылдың маусым айында бағдарламаны тастап кетті, оның орнына вокалист Кенни Бейкер (Граучомен 1939 жылғы "Цирк" фильмінде бірге ойнаған) келді, шоу екі айдан кейін аяқталды. Ол сондай-ақ ағалары Чико және Харпо Маркспен бірге екі фильмде тартылды: "Касабланкадағы түн" және аса тартымды емес "Махаббат бақытты". [[Файл:You Bet Your Life (тақырып картасы 1955 60). jpg|thumb|left|Граучо Маркс дәуіріндегі атау картасы (The Best of Groucho қайта көрсетілімдерінде көрінді) оның импровизацияда "жеңілмейтінін", бірақ сценарийді орындауда емес екенін айту арқылы ішінара көрсетілді. Маркс пен қатысушылар импровизация жасаған кезде, Гюдель әрбір шоуды түсіріп, оны эфирге шығару алдында монтаждауды талап етті, себебі олардың арасында ұятты немесе қызықтыралмаған материалдар болуы мүмкін еді. Студиядағы көрермендерге арналған шоу эфирдегі нұсқасынан ұзақ болды. Film Craft Productions президенті Регина Линденбаум (кейінгі түсірілімдерді жүргізген) оны тірі көрермендер алдында түсірілген алғашқы телешоу деп атады. Көптеген теледидар тарихтары бұл жетістікті дұрыс емес түрде "I Love Lucy" сериалына жатқызады, бірақ "Люси" Граучоның алғашқы түсірілген маусымынан бір жыл кейін эфирге шықты. Екі шоуды түсіру пост-өндірісте монтаждауды жақсырақ бақылауға мүмкіндік бергенімен, оларды түсірудің басты себебі – "коаксиалды кабель" пайда болғанға дейін оларды Голливудта шығару болды. Бұл сонымен қатар батыс жағалау үшін теледидардың алғашқы күндерінде желілік бағдарламаларды басып алған нашар сапалы кінескоп жазбаларынан айқынрақ кескіндерді қамтамасыз етті.
Ойын процесі
Байқаушылар командалары әдетте бір ер және бір әйелден тұратын, олардың көпшілігі студиялық көрермендерден іріктелген. Кейде танымал немесе қызықты тұлғалар шақырылып қатысатын (мысалы, корей-американдық қатысушы, ол соғыс ардагері және Корея соғысында тұтқынға алынған), сондай-ақ Джо Луис, Кенни Вашингтон, Рокки Марчиано, Дон Драйсдейл және жаттықтырушы Ред Сандерс сияқты белгілі спортшылар да болды. Әрбір эпизод Феннеманның «Енді, міне, ол: бірегей, жалғыз…» деген сөздерімен басталатын, ол сөзін тоқтата тұрып, көрермендерді бірауыздан «ГРУХО!» деп айғайлап, сөйлемді аяқтауға шақыратын. Содан кейін шоудың оркестрі Маркстің визиттік карточкасы болған «Капитан Сполдингке салам» әнінің бір бөлігін орындайтын. Одан кейін Граучо алғашқы екі қатысушыны таныстырып, олармен әзіл-қалжыңға толы әңгімелер жүргізер еді, онда ол жауаптарын импровизациялап немесе шоу сценаристтерімен алдын ала сұхбаттасулардың нәтижесінде жазылған дайын фразаларды қолданар еді. Әр эпизодтағы қатысушылардың жалпы саны Граучоның әңгімелерінің ұзақтығына және әр сегменттегі ойынға кеткен уақытқа байланысты өзгеріп отыратын. Дегенмен, әдетте, 30 минуттық телешоу форматы әр эпизодта екі немесе үш жұпқа ойнауға мүмкіндік берді. Шоудағы кернеудің бірі – қатысушылар эпизод басында көрермендерге жария етілген «құпия сөзді» айта ма, жоқ па деген мәселе болды. Егер қатысушылардың бірі сол сөзді айтса, Граухоға ұқсайтын, көзілдірік және мұрты бар ойыншық үйрек төбеден төмен түсіп, 100 долларлық сыйлық әкелетін, ол сол сегменттегі екі қатысушыға тең бөлінетін. Шоудың ашылу титрлерінде сигарета тістеген үйректің мультфильмі де пайдаланылды. Кейде үйрек орнына басқа да заттар, мысалы, ағаштан жасалған үнділік мүсіні қолданылып, бақытты командаға 100 доллар сыйлық тапсырылатын. Бір эпизодта Граухоның інісі Харпо үйректің орнына төмен түсті, ал тағы бір эпизодта тығыз корсет пен өте қысқа юбка киген әйел модель ақшасы бар құс клеткасында төмен түсті. Маркс қатысушылармен сөйлескенде, олардың әңгімелерін құпия сөзді айту ықтималдығын арттыру үшін бағыттап отыратын. 1955 жылдың қараша айында Граухо эфирде үлкен ақшалай викториналардың табысын байқағанын (атап айтқанда, «$64,000 Challenge» бағдарламасын атамай) мәлімдеп, «You Bet Your Life» бағдарламасы да өзінің «Құпия сөз» сыйлық қорын 100 доллардан 101 долларға дейін көтеретінін жариялады. Бұл трюк жыл соңына дейін сақталды.
Joe Louis, Kenny Washington, Rocky Marciano, Don Drysdale and Coach Red Sanders, among others. Each episode began with the introduction "And now, here he is: the one, the only " by Fenneman, who would pause, inviting the audience to finish the sentence by shouting in unison "GROUCHO!" The show's band would then play a portion of the tune "Hooray for Captain Spaulding", Marx's signature song. Groucho next would be introduced to the first two contestants and engage in humorous conversations in which he would improvise his responses or employ prepared lines written by the show's writers using pre show interviews. The total number of contestants in each episode varied depending on the length of Groucho's conversations and the time taken for gameplay in each segment. Generally, however, the 30 minute format of the televised show provided time for two or three two person teams to play in each episode. Some show tension revolved around whether a contestant would say the "secret word", a common word revealed to the audience at the outset of each episode. If one of the contestants said the word, a toy duck resembling Groucho—with eyeglasses and a mustache—descended from the ceiling to bring a $100 prize, which would then be divided equally between that segment's two person team. A cartoon of a duck with a cigar was also used in the opening title sequence. The duck was occasionally replaced with various other things, for example a wooden Indian figure, carrying the required $100 prize to the lucky team. In one episode, Groucho's brother Harpo came down instead of the duck, and in another a female model attired in a tight bodice and very short skirt came down in a birdcage with the money. In his conversations with contestants, Marx would at times direct their exchanges in ways to increase the likelihood that someone would say the secret word. In November 1955, Groucho announced on the air that he had noticed the success of big money quiz programs (referring to, but not naming, The $64,000 Challenge) and declared that You Bet Your Life was itself going to raise its "Secret Word" bonus: from $100 to $101. This gimmick lasted until the end of the year.
Негізгі ойын
Байқаушылар танысып, сұхбаттан өткеннен кейін ойын басталды. Жұптарға шоу алдында 20 санаттың ішінде таңдау жасауға рұқсат берілді, содан кейін олар сол санаттағы бірнеше сұраққа жауап беруге тырысты. 1947 жылдан 1956 жылға дейін жұптарға төрт сұрақ қойылды. 1947–1953 жылдары әр жұп 20 доллармен бастады, әр сұраққа өздерінің қаржысының бір бөлігін немесе барлығын салды. 1953–1954 жылдары әр жұп 0 доллармен бастады, бірақ 10 доллардан 100 долларға дейінгі (10 долларлық қадаммен) соманы таңдады. Дұрыс жауап сұрақтың құнын арттырды, ал қате жауап ешқандай өзгеріс жасамады. Бірлескен режиссер Роберт Дванның «Күлкілі болған кезде» атты кітабында айтылғандай, Гюдель ұпай санау жүйесін өзгертті, себебі көптеген жұптар ставка жасап, ақшаларының көп бөлігін немесе барлығын жоғалтып алатын. 1954–1956 жылдары формат сәл өзгертілді, әр жұп 100 доллармен бастады. Қате жауаптар олардың қаржысын сол уақытқа дейін екі есеге азайтты. 1956–1959 жылдары екі жұп (үштен кемітілді) екі рет қатарынан қате жауап бергенше немесе төрт сұраққа қатарынан дұрыс жауап бергенше сұрақтарға жауап берді, осылайша 1000 долларлық жүлдеге ие болды. 1959–1961 жылдары соңғы екі маусымда жұптар әрқайсысы 100, 200 немесе 300 доллар тұратын төрт сұрақ таңдады, осылайша 1200 долларға дейін жете алатын. Кемінде 500 доллар ұтып алған команда джекпот сұрағына жауап беруге құқылы болды. 1947 жылдан 1956 жылға дейін егер жұптар викторинаны 25 доллар немесе одан аз қаржымен аяқтаса, Маркс өте оңай сұрақ қойып, оларға 25 (кейін 100) доллар жұбаныш сыйлық берді, ол ұпайға есептелмеді. Сұрақ көбінесе өте түсінікті болды, сондықтан шығып келе жатқан қатысушылардың оған қате жауап беруіне мүмкіндік болмады. Мысалдар: «Грант қабірінде кім жерленген?», «1812 жылғы соғыс қашан басталды?», «Үш минуттық жұмыртқаны қанша уақыт пісіру керек?», және «Қызыл түстің қандай түсі?». Грант қабірі туралы сұрақ шоудың тұрақты бөлігіне айналды, сондықтан Маркс пен Феннеман бір ер адам «Ешкім» деп жауап беріп, сұрақты «бұрыс» түсінген кезде таң қалды. Қатысушы түсіндіргендей, Грант қабірі жер үсті мазары. Тағы бір жағдайда Маркс пен Феннеман Грант қабірінде кім жерленгенін сұрағанда, бір қатысушы «Мен» деп жауап бергенде, қатты таңғалды.
Жеңіс сұрағы
Барлық форматта командадағы екі ойыншының бірі өзінің жеңісінің жартысын сақтап алатын болса, екіншісі жартысын тәуекелге салады. Бұл жағдайда, барлық ойналған сомалар екіге бөлінетін еді. 1947–1956 жылдары ең көп ұпай жинаған жұпқа джекпот үшін бір соңғы сұрақ берілетін, ол 1000 доллардан басталып, жеңілгенге дейін әр апта сайын 500 долларға өсетін. Егер тең түссе, тең нәтиже көрсеткен жұптар жауаптарын қағазға жазып, дұрыс жауап берген барлық жұптар жүлдені бөліседі. 1956–1957 жылдары формат өзгергеннен кейін қысқа мерзімге алдыңғы ойында жеңген жұптар 2000 долларлық тағы бір сұраққа жеңісінің жартысын сая алатын. 1957–1959 жылдары жеңімпаз жұптар 1-ден 10-ға дейінгі сандар дөңгелегінен бір нөмірді таңдап, оған 10 000 доллар бәйіс тігеді. Егер таңдалған нөмір шықса, джекпот сұрағына дұрыс жауап беру команданың жалпы жеңісін осы сомаға дейін арттыратын, әйтпесе сұрақ 2000 доллар тұратын. 1959–1961 жылдары соңғы екі маусымда формат сәл өзгертіліп, тәуекелді жою және 5000 долларлық екінші нөмір қосылды.
Демеушілік
Радио бағдарламасын алғашқы екі жарым маусымда сағат корпустары мен шағын айналарды шығаратын Elgin American компаниясының президенті Аллен Геллман демеушілік етті. Кейіннен телешоудың (сондай-ақ 1950 жылғы қаңтардан кейін радиошоудың да) Chrysler компаниясы демеушілік етті, DeSoto автомобильдерінің жарнамалары титрлерге және шоудың өзіне енгізілді. Әрбір бағдарлама Маркс басын DeSoto логотипіндегі тесікке тығып, "Достар, ертең DeSoto Plymouth дилеріне барыңыздар. Барғанда, "Граучо жіберді" деңіздер" деген сөздермен аяқталар еді. Кейінгі демеушілер қатарында Тони компаниясы (Prom үйге арналған тұрақты бояу, White Rain шампуні), Харпо мен Чико Маркстарды жұмылдырған жарнамалары бар Lever Brothers (Lux сұйық сабын, Wisk жуғыш ұнтақ), Pharmaceuticals, Inc. (Geritol), және Lorillard Tobacco Co. (Old Gold темекісі) болды. 1953 жылы шоу музыкалық директоры Джерри Филдингтің Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі Палата комитетіне шақырылып, бесінші түзету құқығын пайдаланып куәлік беруден бас тартқаннан кейін дауға тартылды. Шоудың демеушісі, Американың DeSoto Plymouth дилерлері, Маркстан Филдингті жұмыстан босатуды талап етті, ол да осы талапқа бағынды. Кейіннен Филдинг Палата комитетінің оны Маркстың коммунизмге жақтас екенін айту үшін куәлік беруге шақырғанын айыптады, ал Маркс өзі кейіннен "Демеушілердің талабына бағынуым – өмірімдегі ең үлкен өкініштердің бірі" деп жазды.
Жарысқа қатысушылар
Сұхбаттар кейде естен кетпестей болды, сондықтан қатысушылар танымал атанды: "табиғат адамы" деп аталған денсаулықты жақтаушы Жипси Бутс; мексика-американдық артист Педро Гонсалес Гонсалес; комедия актері Филис Диллер мен Ронни Шелл; жазушы Рей Брэдбери; виртуоз виолончельші Эннио Болоньини; блюз әншісі және пианисті Глэдис Бентли; күштілер Джек ЛаЛанн мен Пол Андерсон; актер Джон Барбур – бәрі ойын-сауық индустриясының шетінде жұмыс істеп жатқанда бағдарламаға қатысты. Харланд Сандерс өзінің "тіл үйіретін" тауық рецепті туралы айтты, осы рецептің арқасында ол "Кентукки Фрайд Чикен" мейрамханалар желісін құрды, және бірде ол қатысушы ретінде пайда болды. Бір қонақ өзін бай араб ханзадасы деп таныстырды, бірақ шындығында ол жазушы Уильям Питер Блатти болды; Граучо оның әңгімесінен өтіп, "Маған сен араб ханзадасы емес екенің анық болды, менде араб жылқысы болған, мен олардың қалай болатынын білемін" деді. Блатти 10 000 доллар ұтып алды және жұмысынан кеткен соң, ақшаны жазушы мамандығын дамыту үшін пайдаланды. Кейін ол 1971 жылы "Экзорцист" романын жазды. Көрермендердің ешқайсысы Даус Батлердің кім екенін білмеді, ол мультфильмдегі "Хаклбери-хаунд" кейіпкерінің дауысымен сөйлей бастағанға дейін. Ол және оның серігі ең жоғары жүлде – 10 000 доллар ұтып алды. Луизиана штатының сенаторы және медициналық шоумен, каджун саясаткері Дадли Дж. ЛеБланк француз тілінде сайлауалды сөздерін шебер жеткізе білді, сондай-ақ (сирек кездесетін шыншылдық сәтте) өзінің танымал "Хадакол" дәрісі туралы шындықты айтты: "Хадакол ненің кебіне жарайды?" деген сұраққа ЛеБланк "Мен үшін өткен жылы шамамен бес миллион доллар" деп жауап берді. Генерал Омар Брэдлиді әскердің қарапайым салдатымен жұптастырды, ал Маркс сол салдатынан армиядағы барлық кемшіліктерді Брэдлиге айтуға мәжбүр етті. Кәсіби күрескер Уайлд Ред Берри жекпе-жектердің нәтижесі алдын ала белгіленгенін, бірақ жарақаттардың нақты екенін мойындады, және ол алған көптеген жарақаттардың тізімін жариялады. Кейбір танымал адамдар өздері үшін немесе қайырымдылыққа ақша жинау үшін туыстарымен бірге команда құрды. 1958 жылдың 6 ақпанында үнсіз кино жұлдызы Фрэнсис Бушман және оның әйелі Ива Миллисент Ричардсон бағдарламаға қатысып, географиялық викторинадағы сұрақтарға дұрыс жауап беріп 1000 доллар ұтып алды. Артур Годфридің анасы Кэтрин басқа бір бағдарламада Маркспен бәсекелесті. Эдгар Берген және оның 11 жасар қызы Кэндис Маркс пен оның қызы Мелиндамен бірге АҚШ Скауттары үшін 1000 доллар ұтып алды, ал Феннеман сол сегментте викторинаны жүргізуші рөлін атқарды. Басқа танымал қонақтардың арасында Джейн Мэнсфилд, Эдит Хед, Микки Уокер, Фрэнсис Бушман, Говард Хилл, генерал Кларенс А. Шуп, Луиза Биверс, Ирвин Аллен, Фрэнки Авалон, Лорд Бакли, Сэмми Кан, Рэй Корриган, Сэм Козлоу, Дон Драйсдейл, Кенни Вашингтон, Хут Гибсон, физик және "Exploring" бағдарламасының жүргізушісі Альберт Хиббс, Тор Джонсон, Уорд Кимболл, Эрни Ковакс, Лора Ла Планте, Либерас, Джо Луис, Боб Матиас, Ирланд МакКалла, сценарийші және автор Мэри Юнис Маккарти, Гарри Руби, Макс Шульман, Фэй Испания, полковник Джон Пол Стапп, Ұлттық чемпион футбол жаттықтырушысы Ред Сандерс, Джон Чарльз Томас, Пинки Томлин, Рокки Марчиано және оның анасы, Чарльз Горрен, Джонни Вейсмуллер болды. 1961 жылы Граучоның інісі Харпо өзінің жаңадан жарық көрген "Харпо сөйлейді" автобиографиясын жарнамалау үшін келді.
1988: Ричард Доусон
Ричард Доусон 1988 жылғы 3 тамызда NBC телеарнасы үшін пилоттық бағдарламаны жүргізді. Бірақ, ол серия ретінде іске қосылмады. Екі ойыншыдан құралған, бір-бірімен туыс емес командалар кезекпен шығып, оларға 100, 150 немесе 200 долларлық үш сұрақ қойылды. Кейін екі команда да бірдей шығып, әрқайсысы 200, 300 немесе 400 долларлық төрт сұраққа жауап берді. Осы кезеңнің соңында ең көп ақша жинаған команда бонус ойынына өтті. Құпия сөз болды, бірақ оны ешкім атай алмағандықтан, қаз пилоттық бағдарламада аман қалды ма, жоқ па белгісіз. Бірақ Ричард бір жұпқа: "Егер сіз құпия сөзді айтсаңыз, әрқайсыңыз 100 доллар жеңіп аласыз" деді, сондықтан құпия сөз 200 долларға бағаланған деп есептеуге болады. Бонус ойынында көмекші Стив Карлсон дұрыс немесе бұрыс жауаптары бар сұрақтарды оқыды. Ойыншылар 30 секунд ішінде жауаптарын білдірді. Егер ойыншылар 5 жауапта келісіп, олардың келіскен жауабы дұрыс болса, команда 5000 доллар жеңіп алады. Егер олар 5-ке жетпесе, әрбір дұрыс келісім үшін 200 доллар алады.