Кіріспе

Fibber McGee and Molly (1935–1959) – американдық радио комедиялық сериясы, ұзақ жылдар бойы күйеу-әйел командасының радио комедиялық бағдарламасы болды. Ситуациялық комедия 1935 жылы NBC Blue арнасында басталып, 1936 жылдан бастап NBC Red Network-тің тұрақты бөлігіне айналды. Заманының ең танымал және ұзақ сақталған радио сериалдарының бірі ретінде, ол 1935 жылдан 1956 жылға дейін жеке бағдарлама ретінде, ал 1957 жылдан 1959 жылға дейін демалыс күндері шығатын Monitor бағдарламасының бір бөлігі ретінде қысқа форматта жалғасты. Басты кейіпкерлерді 1920 жылдардан бері радиода жұмыс істеп келе жатқан Джим мен Мариан Джордан жасап, ойнады. Fibber McGee and Molly Джорданның алдыңғы радио комедиясы – Smackout бағдарламасын жалғастырды. Олар Иллинойс штатының Пеория қаласында дүниеге келді. Джордан фермер Джеймс Эдвард Джордан мен Мэри (құрметті аты Тай) Джорданның сегіз баласының жетіншісі, ал Дрисколл – көмір кенішінің жұмысшысы Дэниел П. пен оның әйелі Анна (құрметті аты Кэрролл) Дрисколлдың он үшінші баласы болды. Тойдан бес күн өткен соң Джим әскерге шақыру қағазын алды. Ол Францияға жіберілді және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қарулы күштерге арналған әскери саяхат тобының құрамына кірді. Олардың екі баласы болды: Кэтрин Тереза Джордан (1920–2007) және Джеймс Кэрролл Джордан (1923–1998). Мариан Кэтрин дүниеге келген кезде үйге оралды, бірақ Джиммен бірге өнер көрсету үшін қайта оралды, оны Джимнің ата-анасымен қалдырды. Джим кіші дүниеге келгеннен кейін Мариан біраз уақыт балалармен бірге болды, ал Джим жеке өнер көрсетті. Мариан мен балалар оған қысқа уақытқа жолға қосылды, бірақ 1923 жылы Линкольн, Иллинойс қаласында екі кішкентай баламен және қаржысыз қалған ерлі-зайыптылар жеңіліске ұшырады. Ата-аналары оларға Пеорияға қайту үшін ақша жіберді. Джим жергілікті дүкенде жұмыс істеді, бірақ шоу-бизнеске деген құштарлығын сезінді. Ол Марианмен бірге вадевильге оралды. WENR радиостансасында Джордандар Дональд Куиннмен танысты, ол сол кезде радиода жұмыс істейтін карикатурист болды, және жұп оны 1931 жылы сценарист ретінде жалдады. Олар Куинннің үлесін маңызды деп санады және оны толық серіктес етіп қосты; Smackout және Fibber McGee and Molly бағдарламаларынан түскен табыс Джордан мен Куинн арасында бөлісті. Бұл оқиға жақын жердегі Колумбия колледжіне жетті, студенттер дүкенге барып, иесінің керемет оқиғаларын тыңдай бастады, оны «Смакаут» деп атады. Мариан Джордан бағдарламада Мариан есімді әйелді де, Тини есімді кішкентай қызды да сомдады, сонымен қатар пианинода сүйемелдеді. Бағдарлама барысында Мариан Джордан барлығы 69 түрлі кейіпкерге дауыс берді. S. C. Johnson компаниясының иелерінің бірі, Генриетта Джонсон Льюис, оның күйеуі Джонға, Johnson Wax компаниясының жарнама менеджеріне, шоуды ұлттық желіде сынап көруді ұсынды. S. C. Johnson мен Джордан арасындағы келісімшартқа сәйкес, компания «Fibber McGee» және «Molly» аттарына ие болды. Ақша ешқашан келмейтін, схемалар ұзақ сақталмайтын, бірақ келгендер мен қонақтар мұқтаж болмайтын, 79 Wistful Vista (McGees-тің 1935 жылғы тамыздан бастап №20 бағдарламасынан бергі мекенжайы) – Ұлы депрессиядан шаршаған американдықтар өздері жалғыз емес екенін еске түсіру үшін келіп, қиындықтардың ортасында қуаныш табуға тырысып, оны жасыруға ұмтылған үйге айналды. МакГистер Мистер Хагглмайердің Wistful Vista даму компаниясының лотереясында үйін ұтып алды, №131,313 лотереялық билеті машинада саяхаттап жүрген кезде кездейсоқ табылған. Күнделікті жұмыстар мен ақылға сыймас жоспарлар (мысалы, артқы аулада мұнай ұңғымасын қазу) арасында шайқасып, мүмкіндігінше көп адамды ренжітіп, сабырлы Молли оның елікпелеріне төзе біліп, сүйіспеншілікпен қолдау көрсетіп, тыныш үйге кіріп-шығатын көршілер мен достардың аяусыз шеруімен Fibber McGee and Molly аудиториясын тұрақты түрде арттырды, бірақ 1940 жылы олар толық аудиторияны тапқаннан кейін оны сирек жіберді. 1939 жылдың қаңтарында шоу NBC Чикагодан Голливудтағы жаңа Батыс жағалау радио қаласына көшірілді.

Орындаушылар мен кейіпкерлер

Фиббер МакГи және Молли – актерлардың басты рөлдердегілерден өзгеше тұрақты кейіпкерлер тобын пайдаланған алғашқы радио комедияларының бірі болды. Олардың көбі қайта-қайта қолданылатын сөздер мен әзілдерге ие болса, серия бойында естілмеген көптеген қосымша кейіпкерлер де болды.

Негізгі

Фибер МакГи (Джим Джордан) – әдеттегі өтірік айтушы және сериалдың басты кейіпкері. Бастапқыда карикатуралық акцентпен сомдалған кейіпкер, 1940 жылдардың басында Джорданның өзінің табиғи дауысын қолдана бастады. Молли МакГи (Мариан Джордан) – Фибердің ирланд әйелі және осы дуэттің әйелі. Оның әдеттегі сөзі, "МакГи, бұл қызық емес!" алғашқы эпизодта қолданылады.

Жүгіру әзілдемелері

Шоудың көбі қайталанатын әзілдерге, көрінбейтін тұрақты қатысушыларға және уақтылы айтылған қысқа, әсерлі сөздерге негізделген. 30 минуттық шоу көбінесе көрермендер күлкіге батып, жарнамашы Харлоу Уилкокс «Фибер МакГи және Моллимен Джонсон Вакс бағдарламасы!» деп жариялағанда басталар еді. МакГидің кейде айтатын жаман әзілдеріне Молли көбінесе «Күлкілі емес, МакГи!» деп жауап қайыратын. Моллидің күйеуімен бірге тұратын Деннис ағасы, көрінеу, алкогольге тәуелді және Фибердің көптеген әзілдерінің нысаны болды; кейде ол «жоғалып» кететін эпизодтардың басты кейіпкері болатын. Фибердің тұрақты жұмысы болмауы көптеген сілтемелер мен әзілдерге себеп болды: қала әкімі Ла Тривия МакГиге қалалық әкімшілікте «қалалық басшыларға қарап тұру» (терезе жуу жұмысы) сияқты әсем сипаттамалармен қарапайым жұмыстар ұсынатын. Тағы бір жағдай Фибердің бірнеше күн бойы Wistful Vista Санта Клаусы кейпінде жұмыс істеуі болды. «Фибер» МакГи өзінің бұрынғы жамандықтарымен мақтанатын, кейде алған лақап аттарын еске түсіретін; олардың көпшілігі нашар ойынға негізделген. «Сөзді шебер қолданушы» деген айыптама «Ad Glib McGee» лақап атына айналды. Ал көздерімен әртүрлі мінездер жасауы «Eyes a muggin' McGee» (Stuff Smith-тің «I'se A muggin'» әнімен байланысты ойын) лақап атын әкелді. Бастапқы сөздері әрқашан мақтанышпен айтылатын аллитерацияға толы болды. Жұбайдың Пеориядағы мектептесі (және Моллидің бұрынғы жігіті) Отис Кэдвалладер Фибердің ұзақ жылдар бойы бір жақты ашуының себебі болды. Шоу барысында Wistful Vista қаласының орталығындағы «14-ші және Oak көшесінің бұрышы» әртүрлі үйлер, кеңселер мен мемлекеттік ғимараттардың орны ретінде жиі көрсетілді. Біреу уақыт сұраса, жауап әрқашан «жарты сағат» болды. МакГи аңыз айтуға бейім, және оның есімі «Фибер» осы қабілетімен байланысты әзілдерге себеп болды. «Фибер атын өзгертеді» (1941 жылғы 25 наурыз) атты эпизодта ол тіпті «Фибер» өзінің нақты аты екенін, тек лақап емес екенін мәлімдеді. МакГидің сөзіне сүйенсек, «Менің төртінші туысым Уолпол Дж. Фиммердің құрметіне ат қойылған, бірақ мені шомылдыру рәсіміне қатысқан дін қызметкерінің мұрны суық тиген».

Зал шкафы

Шоудағы басқа анекдоттар "Бір күні шкафты тазалап алайын" дегендей, есіне ұяламайтын да, ұзаққа созылмайтын да еді. Әрине, "бір күні" ешқашан келмейтін. Бір жақсысы, бір мәшһүр оқиғада, ұры (Боб Брюс сомдаған) МакГиді байлағанда, МакГи оған отбасының күмісі "соның есігінен өтіп, оны ашып таста, дос!" деді. Әрине, ұры ол тізгінге ілігіп, полиция ұстап алатынға дейін лавинаның астында қалды. Бұл анекдот 1940 жылдың 5 наурызындағы "Шкафты тазалау" шоуынан бастау алған сияқты. Молли сөздікті іздеп шкафты ашқанда, Фиббердің "заттары" ("онда мен қалағанымдай орналастырылған") оны бірден көміді. Шкафты тазалау шоудың сюжетіне айналды, оның ішіндегілердің көп бөлігін тізімдеді: фотоальбом, тот басқан жылқы тырнағы, он футтық таяқ. Шкафты қайта жинағаннан кейін Фиббер сөздіктің де ішінде қалғанын түсінді, ол қайтадан шкафты ашты, нәтижесінде лавина болды. Бұл эпизодта Грейси Аллен де қатысты, ол Surprise Party партиясынан президенттікке үміткер. 1941 жылдың 30 қыркүйегіндегі "Демалыстан оралу; Гилди қоштасады" шоуының соңында, көрші жауы Гилдерслив – жетім қалған немересі мен немере інісін өсіру үшін Саммерфилдке көшіп келген (және өзінің табысты спин-оф шоуын бастаған "Ұлы Гилдерслив") – істерін аяқтау үшін Вистфул Вистаға оралды. Өзін танымал еткен шоумен қоштасуда Гилдерслив шкафты ашып, әдеттегі лавинаның астында қалды. Бір рет, тіпті, анекдот кері қайтылып, шкаф үнсіз қалды: "Адамның пайдаланылмаған энергиясы" (1947 жылдың 11 наурызындағы эфирде) келген доктор Гэмбл кетпек болды. Молли: "Жоқ, доктор, сол есіктен емес, ол дәліз шкафы!" – деп ескертті. Көрермендер күтіп тұрғанда, Фиббер: "Ой, Молли, саған айтуды ұмытыппын, бүгін таңертең дәліз шкафын түзеп қойдым!" – деді. Бұл анекдоттың соңы емес, өйткені шкаф тез арада қайтадан толып, көптеген апаттарға әкелді. Көптеген сауда белгілері сияқты, сыңғырлаған шкаф бір рет жасалған трюк ретінде басталды, бірақ "шкаф" мұқият дамытылды, шамадан тыс пайдаланбады (екі реттен артық бірінен кейін бірі пайда болмады, бірақ ол бірдей ұзақтықта да жоғалып кеткен жоқ, сонымен қатар, оның танылуының биіктігінде, және ол шоудан шоуға дәл бір уақытта құлдырап кеткен жоқ), және ол американдық радионың классикалық кезеңіндегі ең танымал дыбыс жарнасы болды. Джек Беннидің жертөледегі сейф дабылы одан әлдеқайда артта қалды. Бұл екі классикалық дыбыс эффекттерін Голливудтағы NBC қызметкерлерінің дыбыс эффекттерін жасаушылар Эд Людс пен Виржил Раймер орындады. МакГидің шкафынан әр жолы не шыққаны ешқашан анық болған жоқ (осы дыбыс эффекттерімен жұмыс істейтін адамдардан басқа), бірақ лавинаның аяқталғанын белгілейтін нәрсе әрқашан бірдей дыбыс болды: айқын, кішкентай, үй қоңырауы және МакГидің құлдыраудан кейінгі сөзсіз зарлауы. Бұл шоу шығармашылық хабар таратуға бір жақты ата-аналықты енгізді: бұрын үйленген Гилдерслив енді Саммерфилдке көшіп барды, жалғызбасты болды (бірақ жоғалған әйелі ешқашан түсіндірілмеді), және жетім қалған, рухты немересі мен немере інісін өсірді, сонымен бірге уақытын өндірістік бизнесті жүргізу мен (әңгіме соңында) қала су комиссары болу арасына бөліп отырды. Чарльз "Бадди" Роджерс пен Бетти Грейблдің қатысуымен. Шоу алға жылжуда, олар RKO Radio Pictures фильмдерінде басты рөлдерді ойнады: "Кім күліп жатыр" (1941), "Біз тағы да осындамыз" (1942) және "Аспан күндері" (1944). Алғашқы екі RKO фильмі әдетте ең жақсы деп саналады, өйткені олар радио жұлдыздары Эдгар Берген мен Чарли Маккартимен бірге ойнайды. Гарольд Пирри де Гилдерслив ретінде көрінеді, Артур К. Брайан, Билл Томпсон, Харлоу Уилкокс, Гейл Гордон және Изабель Рэндольф шоудағы рөлдері мен басқа кейіпкерлері ретінде көрінеді. "Кім күліп жатыр" фильміндегі Билл Томпсон екі рөлді ойнады: қысымшыл сатушы және "Бұл Хиллари Хортон" деп айқайлаған адам. Гейл Гордон "Біз тағы да осындамыз" фильмінде Моллидің бұрынғы жігіті Отис Кэдваладер рөлін сомдады. Артур К. Брайан "Кім күліп отыр" фильмінде қала әкімінің көмекшісін ойнады. Джорданның "Кім күліп жатыр" сериалына қатысуы "Fibber McGee & Molly" эпизодындағы "Амусмент Парк" (1941 жылдың 17 маусымы) эпизодында болды, онда Гейл Гордон RKO Pictures өкілінің рөлін ойнады, ол МакГистерді ойын-сауық паркі бойынша соңынан ертіп, Эдгар Берген мен Чарли Маккартимен бірге фильмде ойнауға арналған американдық жұп ретінде МакГистерді таңдады. Сан-Францискодағы фильмнің шын өмірдегі премьерасынан бір күн бұрын фильмнің ойдан шығарылған аш...

Өзгерістер

NBC өзінің ең құнды радио хабарларын тарату мүмкіндіктерін бағалап, теледидардың табысты жаңа саласын күтіп, Fibber McGee және Molly-ді болашақ жоспарлары үшін өте маңызды деп санады. 1948 жылы телеарна оның иелерінен – Джим Джордан, Мариан Джордан және Дон Куиннен франшизаны толығымен сатып алуды ұсынды. Иелері сатуға келісіп, Fibber McGee және Molly ресми түрде NBC-нің меншігіне өтті. Телеарна радио шоуды теледидарға ауыстыруға үлкен үміт артып отырды. Бірақ Джордандар бұл үмітті бөліспеді, олар радиода қалуды жөн көрді. "Олар бізді теледидарға итеруге тырысты, бірақ біз тартындық", – көп жылдар өткен соң сұхбат берушіге айтты Джим Джордан. "Достарымыз: «Қажет болғанша күтіңдер. Сізде радиода құндылығы бар, оны толық пайдаланыңдар», – деді." Джордандар ұзақ жылдар бойы серіктес болған S. C. Johnson компаниясы сұрағандықтан, теледидар пилотын түсіруге мәжбүр болды, бірақ бейнебаяннан бас тартты. Спонсор теледидарға көбірек жарнамалық қаражат жұмсағысы келгендіктен, Fibber McGee және Molly-мен достықпен ажырасты. 1950 жылы Pet Milk радио шоудың демеушілігін өз мойнына алды (екі жыл бойы), одан кейін Reynolds Aluminum компаниясы шоуды 1953 жылдың 30 маусымында аяқталған прайм-таймға дейін қаржыландырды. NBC өзінің меншігін сақтап қалуды қалағандықтан, шоуды күн сайын 15 минуттық форматқа өзгертіп, дүйсенбіден жұмаға дейін күніне екі рет (күнде және кешке) эфирге шығарды. Жаңа экономикалық жағдайлар бастапқы форматқа өз әсерін тигізді. Студиялық көрермендер алынып тасталды, Джордандар үнсіз студияда диалогтарын жазуға қалды. Әр аптаның бес эпизоды бір сеанста жазылды. (Бұл Мариан Джордан үшін үлкен жеңілдік болды, өйткені ол жаңа ортаны ыңғайлы және қолайлы деп тапты.) Жарым сағаттық форматтың музыкалық бөліктері алынып тасталды, нәтижесінде үздіксіз комедияның он бес минуты қалды. Анонсшы Харлоу Уилкокс және кейіпкер комедианты Гейл Гордон күнделікті шоуларға қатыспаса да, Билл Томпсон және Артур К. Брайан Джордандармен бірге таныс радио әртістері Вирджиния Грегг, Херб Вигран, Роберт Истон және Мэри Джейн Крофтпен бірге эфирге шықты. Жаңа формат 1953 жылдың 5 қазанында эфирге шыға бастады және сәтті болды; NBC радиосы Fibber McGee және Molly-ді жұмыс күндері 1956 жылдың 23 наурызына дейін эфирде ұстады. 1955 жылы NBC демалыс күндері бағдарламалау үшін амбициялы жаңа форматты іске қосты: Monitor. Бұл радионың дереулігі мен маңыздылығын көрсету үшін жасалды, жаңалықтар, спорт, музыка, комедия, адамдарға қызық туыратын оқиғалар және демалыс күндері үздіксіз көрсетілетін арнайы шаралар қосылды. 1957 жылы NBC әлі де Fibber McGee және Molly мүлкін бағалап, Джим мен Мариан Джорданды Monitor үшін жаңа комедиялық этюдтерді жазуға шақырды. Бұл интерлюдиялар "Just Molly and Me" деп аталды, онда Джордандар (қосымша актерлерсіз) Monitor қызметкері (және Bob and Ray жазушысы) Том Кох жазған бес минуттық этюдтерде ойнады. Кох сериалдың рухын тамаша түсіріп, жарты сағаттық сериалдың көптеген таныс элементтерін қайтару арқылы бес бөлімді сериал түрінде жаңа оқиғаларды жасады. 1959 жылғы "Күзгі саяхат" атты этюдте Fibber мен Molly күзгі жапырақтарды көру үшін саяхатқа баруды жоспарлап отыр: бірінші эпизодта жұп сапарға қуанышпен толы; екінші эпизодта МакГи Тиньеге жапырақтарды түсіндіреді; үшінші эпизодта МакГилер кез келген жағдайға дайын болу үшін көліктерін жүктейді; төртінші эпизодта олар жолда; ал бесінші эпизодта турда түсірген фотосуреттерін қарап шығады. Радио тарихшысы Джеральд С. Нахманның жазуынша, Марианның жұмыртқа безінің қатерлі ісігімен күресі 1961 жылы оның өлімімен аяқталғандықтан, Джордандар NBC-мен келісімшартты тағы үш жылға ұзартуды күткен.

Теледидар

"Молли және мен" радио-шоуларының соңғысы өндіріс тоқтағаннан кейін МакГистерді теледидарға шығаруға екі әрекет жасалды. Тек біреуі ғана сәтті аяқталды. "Фибер МакГи мен Молли" телесериалы 1959 жылдың 15 наурызында өндіріске кірісіп, 1959 жылдың қыркүйегінен бастап көрсетіле бастады. Алғашқы баспасөз хабарламаларында Джим Джордан кіші режиссер болады деп хабарланды, бірақ ол радиошоудың авторы Дон Квиннмен бірге кеңесші болды. Телевизиялық нұсқасын NBC үшін Уильям Ашер жасады (және Singer Corporation мен Standard Brands демеушілік етті). Джорданның екеуі де, сондай-ақ радиосериалдың соңындағы бас жазушы Фил Лесли де сериалға қатыспады. Фибер мен Молли рөлін жас актерлер Боб Суини мен Кэти Льюис ойнау үшін қайта шақырылды; Льюис бұрын "Менің досым Ирма" радиосындағы Джейн Стейси рөлін, өте ұқсас кейіпкерді сомдаған болатын. Билл Давенпорт осы сериалдың бас жазушысы болды. Радиодан сериалға тұрақты актерлік құрамға қосылған жалғыз адам – Гарольд Пирри, ол мэр Ла Тривия рөлін ойнады. Телевизиялық нұсқаның басты артықшылығы – мінез-құлық комигі Боб Суини болды, ол Джим Джорданның "Фибер" рөліндегі әңгімелеу стилін, қуаныш, мақтаныш және алаңдаушылық сезімдерін жеткізе білді. Тәжірибелі актер Аддисон Ричардс Док Гэмбл рөлінде жақсы ойнады. Сериалда қызықты комедиялық жағдайлар болды, егер кейіпкерлердің есімдері Фибер мен Молли емес, басқаша аталатын болса, ол әдеттегі отбасылық комедия ретінде сәтті болуы мүмкін еді, бірақ ол түпнұсқа "Фибер МакГи мен Молли" радиосериалының әзілін және атмосферасын қайта жасай алмады. Телесериал алғашқы маусымында жабылып, 1960 жылдың қаңтарында аяқталды. Пилоттық эпизод және кем дегенде үш эпизод қоғамдық доменге өткен. Екінші тележоба жоспарлау кезеңінен әрі жылжымады. NBC "Рокки мен Буллвинкл" мультсериалының продюсері Джей Уордқа "Фибер МакГи мен Молли" мультсериалын түсіруді ұсынды. Бұл, мүмкін, NBC-нің өзінің брегін қайта жандандырып, ABC-нің жаңа мультсериалдық ситкомы "Флинтстоунспен" бәсекелесу әрекеті болды. Уорд ұсыныстан бас тартты, соның нәтижесінде NBC-нің "Фибер МакГи мен Молли" франшизасы аяқталды.

Джим Джорданның кейінгі өмірі

1970 жылдары Джим Джордан қысқа ғана уақытқа актерлікке қайта оралды. NBC телеарнасының "Chico and the Man" сериалының бір бөлімінде Джордан достас көрші механик рөлінде кенеттен пайда болды. Джордан сондай-ақ Disney студиясының "Құтқарушылар" (1977) атты анимациялық фильміне дауысын берді және AARP жарнамасында Фибер МакГи рөлін қайта ойнады (жасырын шкафпен бірге). Ол 1988 жылы қайтыс болды, ал "Фибер МакГи мен Молли" радио бағдарламасы Радионың Даңқ залына енгізілуіне бір жыл қалғанда осы оқиға болды. Джим Джордан Марианның қазасынан кейін Йоги Йоргессонның жесірі Гретчен Стюартқа үйленді. Гретчен мен Джорданның балалары оның 1988 жылғы қазасынан кейін "Смакаут" және "Фибер МакГи мен Молли" қолжазбаларын Чикаго қаласындағы Хабар тарату мұражайына табыс етті. Бәлкім, оның ұзақ жылдар бойы радиодағы есімдігіне лайық болса, Джордан 1 сәуір күні дүние салды.