Кіріспе

Некеге тұрмаған әйел, көбінесе жасы үлкен

"Spinster" – әйелдердің әдетте үйленетін жас шамасынан асқан, некеге тұрмаған әйелді атау үшін қолданылатын термин. Сондай-ақ, бұл термин әйелдің ешқашан үйленбейтіні туралы пікірді білдіруі мүмкін. Бұл сөз бастапқыда иірумен айналысатын әйелді білдірген. Синонимі – "қарт қыз". Ерлер үшін шамамен мағынасы жақын термин – "бакалавр" немесе "толыққанды бакалавр", бірақ бұл термин жасқа және некеге бару мүмкіндігіне қатысты бірдей мағынаны білдірмейді.

Этимологиясы мен тарихы

Индустриялық дәуірге дейін "жүн иіруші қыз" деген сөз жүн иіретін қыздар мен әйелдерді білдірді. Онлайн-этимологиялық сөздікте айтылғандай, бұл жұмыс көбінесе үйленбеген әйелдердің қолынан келетін, сондықтан 1600 жылдардан 1900 жылдардың басына дейінгі заңдық құжаттарда "spinster" сөзі үйленбеген әйелді білдіретін болды, ал 1719 жылға қарай ол "әдеттегі жасынан асқан, үйленбеген әйел" деген жалпылама мағынада қолданыла бастады. Заңдық контексте үйленбеген әйелді білдіретін бұл термин кем дегенде 1699 жылға дейін қолданылып келді және Англия шіркеуінің некеге тұру алдындағы хабарламаларында жиі пайдаланылды, онда болашақ күйеуінің әйелі "осы приходтың spinster-ы" деп сипатталды. Оксфорд американдық сөздігі "spinster" сөзін ("үйленбеген әйел, әдетте некеге тұрудың қалыпты жасынан асқан әйел") "қарсыласатын" және "сөздің мағынасының күшейіп, бейтарап түрде қолдану мүмкін болмайтын жағдайдың жақсы мысалы" деп белгілейді. 1800 жылдарға қарай бұл термин үйленбеуді өзі таңдаған әйелдерді де қамтыды. Сол ғасырда орта таптың spinster-лары, сондай-ақ олардың үйленген әріптестері де махаббат пен неке туралы идеалдарды өте қастерлейтін, ал spinster болу осы идеалдарға адал болудың салдары болатын. Олар жеке кемшіліктері болғандықтан емес, керісінше, "жүрегі үшін барлығын жасай алатын" адамды таппағандықтан үйленбеді. 19 ғасырдағы "Петерсонс мэгэзин" журналының редакторы әйелдерді жар таңдағанда талғампаз болуға шақырды, тіпті ешқашан үйленбеудің құнына болса да. "Ескі қыз болудың ар-ұяты" деген тақырыптағы мақаласында әйелдерге: "Үйлену үй үшін! Ескі қыз деп масқаралаудан қашу үшін үйленуге бола ма? Егер сіз сүйіспеншілік немесе құрмет сезімі жоқ адамның әйелі болсаңыз, Құдайдың ең қасиетті институтын қалайша бұзуға батылыңыз бар?" деді. Қазіргі кезде Merriam-Webster сөздігі бұл терминнің "үйленбеген әйел" деген мағынасын үш түрлі жолмен анықтайды: 1) ескі мағынада "ақсүйек отбасынан шыққан үйленбеген әйел", 2) бірінші мағынаға ұқсас, бірақ ескі деп белгіленбеген: "үйленбеген әйел, әсіресе үйленудің қалыпты жасынан өткен" және 3) "үйленуі екіталай әйел". Dictionary.com сайты "үйленудің қалыпты жасынан асқан үйленбеген әйел" деген мағынаны "қарсыласатын және ұятты" деп сипаттайды. Пайдалану туралы ескертуде бұл мағына "инсинуация ретінде қабылданады. Бұл сөз "кереңдік" немесе "ұнамайтындық" сияқты жағымсыз қасиеттерді білдіреді" делінген. Сондай-ақ, бұл сөздің заңдық контексте қолданылатын мағынасы да бар: "ешуаққа шықпаған әйел". Wordreference.com сайты "spinster" сөзінің "әлі үйленбеген әйел" деген мағынасын "ескірген" деп атайды. Робин Лакоффтың "Тіл және әйелдің орны" еңбегінде түсіндірілгендей, жас бұл анықтаманың маңызды бөлігі болып табылады: "Егер біреу spinster болса, ол [үйленуге] лайық емес екені білдіріледі; оған мүмкіндік болды және ол өткізілді. Сондықтан жиырма жастағы қызды spinster деп атауға болмайды, өйткені ол әлі де үйленуге мүмкіндігі бар". Дегенмен, ешқашан үйленбеген әйелді сипаттайтын басқа терминдер бұл термин заңды жасқа жеткен немесе көпшілік жасқа жеткен әйелге қатысты екенін көрсетеді (бакалавр, үйленбеген). "Spinster" атауын Шила Джеффрис сияқты феминистер қабылдады, оның "Spinster және оның жаулары" (1985) кітабында spinster-ды еркектермен сексуалдық қатынасты қабылдамауды таңдаған әйелдер деп қарапайым түрде анықтайды. Кейт Болик өзінің 2015 жылғы "Spinster, өз өмірін құру" кітабында былай деп жазды: "Мен үшін spinster - өзіне сенімді және түсініксіз. Біз әйелдің немен айналысатынын және анасының немен айналысатынын білеміз деп ойлаймыз, бірақ жалғызбасты әйел құпия. Маған бұл құпия ұнайды. Сондықтан бұл термин некеде немесе ана болуда оңай жоғалып кететін тәуелсіздік идеясын сақтап қалудың пайдалы тәсілі болып табылады". 2005 жылы Англия мен Уэльсте некеге тіркелу мақсатында "spinster" термині "үйленбеген" терминімен ауыстырылды. Алайда, ол әлі күнге дейін Англия шіркеуінің шіркеулерінде некеге тұру алдындағы хабарламалар оқылғанда жиі қолданылады.

Зерттеу

2009 жылы Миссури университетінің 32 әйелді зерттеуі, қазіргі заманғы "басы бос әйелдер" өз статусына байланысты әлеуметтік айып сезімі мен бірқатар көзге түсетін және көзге түспейтін сезімдерді бастан өткергенін көрсетті. "Көзге түсу сезімі – әшкереленгендей болудан, ал көзге түспеу сезімі – басқалардың болжамдарынан туындады".

Әйелдер мен неке

Әйелдер түрлі (немесе біріктірілген) себептермен тұрмысқа шықпаған болуы мүмкін, соның ішінде жеке бейімділік, үйленуге жарамды ерлердің жетіспеушілігі (соғыс кезінде олардың саны күрт азаюы мүмкін) және әлеуметтік-экономикалық жағдайлар (яғни, әйелдер үшін күнкөріс мүмкіндігі). Жазушы және бойжеткен Луиза Мэй Алкотт "көптегендер үшін еркіндік махаббаттан жақсы күйеу" деп атақты түрде жазған. Әлеуметтік мәртебеге байланысты мәселелер де туындауы мүмкін, егер әйелдің әлеуметтік жағдайына сәйкес келмейтін адамға үйленуге болмаса, ал оның ата-анасының осындай некеге қаржылай қолдау көрсетуге мүмкіндігі болмаса. 19 ғасырдың басында, әсіресе Англияда, әйелдер мүліктік құқығына қатысты ковертура қағидасы қолданылып, олардың барлық мүлігі мен келісімшарттары күйеулеріне өтетіні айтылды. Бұл әсіресе өз бизнесі бар әйелдерге қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918 жж.) бір буын әйелдердің романтиканы, некені және бала тууды бастан кешіруіне кедергі келтірді. Қазіргі бейбіт заманда, романтика, неке және бала тууға кең мүмкіндіктер бар қоғамда, әйелдердің жасы ұлғайған сайын бойдақ қалуының басқа да себептері бар. Психолог Эрик Эриксон жас ересектерде (18-ден 39 жасқа дейін) жақындыққа (яғни, некеге әкелетін берік қарым-қатынас) және оқшаулануға (яғни, міндеттемеден қорқу) ұмтылыс арасындағы ішкі қақтығыс туындайтынын айтқан. Әйелдер мансапқа ұмтылу, тәуелсіз өмір салтын қалау, экономикалық жағдайлар немесе некедегі шараларға келіспеу сияқты себептермен де тұрмысқа шықпауға шешім қабылдауы мүмкін. Кейбір авторлар әйелдердің неліктен тұрмысқа шықпайтынын түсіну үшін, әйелдердің неліктен тұрмысқа шығатынын және олар неліктен тұрмысқа шығуы керек деп есептелетінін қарастыру қажет деп ұсынады. Адриен Ричтің сөзінше, "Әйелдер тұрмысқа шықты, өйткені бұл қажет болды, экономикалық тұрғыдан, экономикалық қиындықтардан зардап шекпейтін балалар дүниеге келтіру үшін, қоғамда құрметке ие болу үшін, әйелдерден күтілетін міндеттерді орындау үшін, өйткені 'қалыпты емес' балалық шақтан кейін олар 'қалыпты' сезінуді қалады, және гетеросексуалдық романтика әйелдер үшін үлкен оқиға, міндет және қанағат ретінде ұсынылды".