Кіріспе
Пончо (ˈpontʃo; ; ; "жамылғы", "жүн мата") – Америка құрлығында пайда болған, дәстүрлі түрде және қазірге дейін көбінесе матадан тігілетін, денеге жылу беруге арналған қарапайым пішінді, кең сырт киім. Пончоны Анды, Патагония және Мексика аңғарындағы жергілікті халықтар испандықтар келгенге дейін пайдаланған, қазіргі Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Колумбия, Эквадор, Мексика, Перу, Уругвай және Венесуэла аумақтарында қолданылып келеді, сондай-ақ АҚШ-тың кейбір аймақтарында да танымал. Жаңбырдан қорғайтын пончо су өткізбейтін материалдан жасалады және денені жаңбырдан құрғақ ұстауға арналған.
A poncho (ˈpontʃo; ; ; "blanket", "woolen fabric") is a kind of plainly formed, loose outer garment originating in the Americas, traditionally and still usually made of fabric, and designed to keep the body warm. Ponchos have been used by the Native American peoples of the Andes, Patagonia, and the Valley of Mexico since pre Hispanic times, in places now under the territory of Argentina, Bolivia, Brazil, Chile, Colombia, Ecuador, Mexico, Peru, Uruguay, and Venezuela, and have also become familiar in parts of the U. S. A rain poncho is made from a watertight material designed to keep the body dry from the rain.
Түрлері
Ең қарапайым түрінде пончо – ортасында басқа арналған тесігі бар, бір үлкен матадан тұрады. Көбінесе оның құрамына капюшон ретінде қосымша мата кіреді. Жаңбырдан қорғайтын пончолардың қабырғаларын денеге жабысқаннан кейін бекітуге арналған құралдары болады, сондай-ақ қолдарға арналған тесіктер де қарастырылған. Көптеген пончоларда жел мен жаңбырдан сақтау үшін капюшон орнатылған. Бүгінде пончолар сәндік киім ретінде де танымал. Олардың пішіні бірдей, бірақ материалдары әртүрлі. Олар сәнді көрінуі, жылу беруі және тыныс алуға ыңғайлы болуы үшін жасалған, жаңбыр мен желден қорғау мақсатында емес. Олар көбінесе жүн иптен тоқылады немесе тігіледі. Пончоларды мерекелік ою-өрнектермен немесе түстермен арнайы шараларда да киюге болады.
Әскери панчолар
Пончо алғаш рет 1850 жылдары АҚШ-тың Батыс жазықтарындағы әскери күштердің тұрақты қолданысына енді. Бұл алғашқы әскери пончолар латекспен қапталған, су өткізбейтін матадан жасалған, гутта-перчадан жасалған мата болды. Гутта-перчадан немесе үнділік резеңкемен қапталған матадан жасалған пончолар Америка Азаматтық соғысы кезінде жаңбырдан қорғайтын киім ретінде және ұйықтауға арналған жер төсеніші ретінде ресми түрде қабылданды. Бастапқыда атты әскерге арналған болғанымен, жаяу әскер де оны кеңінен пайдаланды. Майор-генерал Шерманның одақтас әскерлері, жеңіл жабдықталған және жергілікті халықтан жабдықтау сұрап күнкөріс қамдаған, Конфедерациялық Джорджия арқылы теңізге қарай жорық жасағанда жаңбырлы ауа-райында пончо киді. Екі жылдан кейін, 1900 жылы Филиппин-Америка соғысы кезінде Армия мен Теңіз жаяу әскерлері жоғары мойынды, су өткізбейтін резеңкеленген матадан жасалған пончоларды беруге мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін пончолар Панаманың джунглилерінде АҚШ Армиясының жартас эксперименттік взводымен сынақтан өткізілді, осы арқылы жаңа, жеңіл материалдар және жаңбырдан қорғайтын немесе жер төсеніші ретінде пайдалануға болатын тартқыш баулы капот енгізілді. 1950 жылдары әскери пончолар үшін жаңа, жеңіл нейлон және басқа синтетикалық материалдар жасалды. Пончо сол кезден бері АҚШ әскери жабдықтарының стандартты бөлігі болып табылады. Әскерлер оны портативті және орнату оңай болғандықтан шатырдың орнына қолданады. Пончо-хуч, Пончо-лин-ту, Пончо-литтер және «Австралиялық» Пончо-рафт – бұл сіздің пончоңызды өмір сүру үшін қалай құрастыруға болатынының мысалдары.
Чилидегі пончолар
XVIII ғасырдың аяғында баск теңізшісі Хосе де Мораледа Осорноның уилличе халқының пончолары Чилоэ архипелагының пончоларына қарағанда азырақ боялған деп жазды. Уилличелер Чилидің Тольтен өзенінен Чилоэ архипелагына дейінгі жергілікті халықтың басты бөлігін құрайды. Мапуче пончолары бұрын өте құнды болған, XIX ғасырда бір пончоны бірнеше жылқыға немесе жетпіс килограмға дейін ерба-матеге айырған. XIX ғасырдың мапуче пончолары Чилидің жергілікті емес тоқымаларынан әлдеқайда артық сапалы және сол кездегі еуропалық жүн тоқымаларымен салыстырғанда жақсы болған.