Ұлыбританиядағы демалыс лагерлерінің тарихы

Кіріспе

Ұлыбританиядағы туристік орналасу орындары

Демалыс лагері – демалыс жасаушыларды аумақ шегінде қалуға ынталандыратын және күні бойы оларға ойын-сауық пен жабдықтар ұсынатын демалыс орнының бір түрі. 1970 жылдардан бері бұл термин қолданыстан шығып, оның орнына демалыс паркі, курорт, демалыс ауылы және демалыс орталығы сияқты терминдер қолданыла бастады. Кемпингтен ерекшелігі, орналасу орындары әдетте ағаш коттедждерден, жеке немесе блоктарда орналасқан үйлерден тұрады. 1960 жылдардан бастап көптеген лагерьлерге стационарлы тұрғын үй-көлік құралдары да қосылды, ал бүгінде көптеген стационарлы тұрғын үй-көлік құралдары да демалыс лагерьлері деп аталады.

Тарих

Куннингэмнің Гродлдегі (1894–1903) және Дугластағы (1904–1939) жас ерлер демалыс лагері, Ман аралында орналасқан, кейде алғашқы демалыс лагері деп есептеледі, бірақ ол жоғарыдағы анықтамадан ерекшеленді, әсіресе тұру орындары әлі шатырларда болғандықтан. Билли Бутлин 1936 жылы алғашқы лагерін ашқан кезде Куннингэм әлі де ашық болды (және жақсы жылдары шамамен 60 000 кемперді қабылдады). 1906 жылы Джон Флетчер Додд ашқан Кастер лагері, Норфолк штатындағы Кастер-он-Сиде, алғашқы тұрақты лагерьлердің бірі болды. Бастапқыда тек ерлерге арналған, кейіннен отбасыларға есігін ашып, өзін «Ең ескі құрылған лагерь» деп жарнамалады. 1920 жылдардың басында Кастер лагері және елдегі басқа да лагерьлерде тұрақтар пайда бола бастады. Caister Camp-ке сапар жасағаннан шабыттанған 'Па' Поттер 1920 жылы Норфолк штатының Хемсби қаласында Potters Camp деп аталатын алғашқы демалыс лагерін ашты, ол толығымен ағаш тұрақтардан және тұрақты ғимараттардан құралған. Potters Camp 1924 жылы Хоптон-он-Сиге көшіп, 1933 жылы сол ауылдың жағалауындағы жерге қайта орналасты. Potters Resort, бүгінгі атауымен, осы алғашқы отбасылық лагерьлердің соңғысы, ол әлі де жеке меншікте және төртінші буын Джон Поттер басқарады. 1930 жылдары лагерьлер ірі тізбектер құру арқылы кеңейді. Олардың алғашқысы – Гарри Уорнердің 1931 жылы Хейлинг аралында ашқан лагері, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін тағы үш лагерь ашылды. 1930 жылдардың басында Уорнер ойын-сауық кәсіпкері Билли Бутлиннен компанияның басқармасына қосылуын сұрады. 1935 жылы Бутлин Девон штатының Ситон қаласында Уорнердің демалыс лагерінің құрылысын бақылады. Бутлин Уорнердің тәжірибесінен сабақ алып, Ситон лагерін салған жұмысшыларды 1936 жылы Линкольнширдегі Скегнесс қаласында Butlins деген атпен алғашқы лагерін салуға жұмысқа алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Бутлин Клэктон-он-Сиде тағы бір лагерь ашты және Шотландиядағы Айр мен Уэльстегі Пвиллиде тағы екеуін салу туралы келіссөздер жүргізіп жатты. Сол кезде Ұлыбританияда жағалау бойында 200-ге жуық демалыс лагері болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Куннингэмнің демалыс лагері тұтқынға алу лагері ретінде пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, британдық үкімет оқу, әскерлерді орналастыру, тұтқынға алу және босқындар мен жұмысшыларды орналастыру үшін арнайы лагерьлер салудың орнына, елдегі көптеген демалыс лагерьлерін реквизициялау арқылы ақша үнемдеуге болатынын түсінді. Соғыстан кейін Ұлыбританиядағы демалыс лагерлерінің көпшілігі әскерлердің басып алуынан зардап шекті, жағдай соншалықты нашар болды, бұл мәселе Парламентте көтерілді. Соғыс барлық лагерь иелері үшін жаман болған жоқ. Бутлин соғыс министрімен келісімшарт жасады, ол өзінің аяқталмаған Файли лагерін сатып алып, армияның аяқтау бағасынан төмен бағамен жұмысты аяқтауды ұсынды. Бутлин соғыс аяқталғаннан кейін лагерьлерін соғыс министрлігінен сатып алуды қамтамасыз ету үшін келісімшарт шартын қосты. Соғыстан кейін жақсы нәтижеге қол жеткізген тағы бір адам – Фред Понтин. Соғыс кезінде Понтин болат және қант қызылшасы жұмысшыларын орналастырған лагерьдің басқарушысы болды. Жұмыс орнын алған Понтин бұрынғы менеджердің тамақ туралы келіспеушілікке байланысты жұмысшылар тарапынан шабуылға ұшырағанын анықтады. Понтин тез арада жұмысшылардың жағдайын жақсартуға кірісті. Соғыстан кейін Понтин несие алып, Сомерсет штатының Брин қаласында бұрынғы әскери лагерьді сатып алды және оны өзінің алғашқы демалыс лагері ретінде ашты. Оның Pontin's компаниясы 1946 жылы құрылды. Соғыстың соңынан бастап, 1950 жылдар мен 1960 жылдардың ортасына дейін демалыс лагері индустриясы өркендеді. 1964 жылы Уорнердің бүкіл елде 14 лагері болды, Бутлин 1966 жылы 10-шы лагерін ашты, ал Понтин 1963 жылы Жерорта теңізі аймақтарына сапарлар ұйымдастырумен айналысты. Барлық идеялар сәтті болған жоқ. Бутлин 1940 жылдардың соңында Кариб теңізіне кеңейтуге тырысты және АҚШ-тағы лагерьлерінің нарығын кеңейтуге үміттенді, бірақ 1950 жылы бұл кәсіпорын тоқтатылды, Бутлин жеңілгенін мойындады және күш-жігерін Еуропаға қайта бағыттады. 1970 және 1980 жылдары нарық төмендеді, өйткені адамдар жаңа, арзан демалыс пакеттерін пайдаланып, шетелге демалуға кетті. Понтинге ең аз әсер етілді, өйткені олар қазірдің өзінде пакеттік демалыстар ұйымдастырып отырды және олардың кішігірім лагерьлері төсек-орынды азайтуын білдірді. Бутлинс осы нарыққа әртараптандыруға тырысты, кішігірім лагерьлер мен керуендік парктерді сатып алып, оларды Freshfields деген атпен жарнамалады. 1980 жылдары көптеген лагерьлер жабылды, өйткені демалушылар пакеттік демалыстарға және жеке талғамдалған демалыстарға көбірек бет бұрды. Демалыс лагері бәсеңдеген немесе ескірген болып көрінді. 1983 жылы Бутлинс лагерьлері Файли мен Клэктонда жабылды. 1990 жылдары қалған лагерьлерге айтарлықтай инвестиция жасалды, операторлар ресурстарын шоғырландыруға тырысты. Олар сондай-ақ нақты нарық сегменттеріне назар аударуға тырысты. Бутлинс өзінің екі негізгі лагерін қайта жаңартты, көбінесе керуендік тұрақтарға баса назар аударып, оларды Haven деген қарындас компаниясының брендімен жарнамалады – Пвиллидегі лагерь Hafan y Mor, ал Айрдегі лагерь Craig Tara аталды. Понтинс лагерьлерінің саны 8-ге дейін азайтылды, бірнешесі сатылды немесе тұрғын үйлер салу үшін қайта құрылды. Темірқасып, Уорнерс 1980 жылдары «Тек ересектерге арналған» лагерьлермен тәжірибе жасады және тарихи ғимараттардағы қонақүйлерге айналдырып, қонақүй деңгейіндегі жайлылықты демалыс лагері стиліндегі ойын-сауықпен ұсынды. Лагерьлер өз статусын жақсарту үшін демалыс лагері имиджінен бас тартып, оларды демалыс орталықтары, курорттар, демалыс ауылдары, жағажай ауылдары немесе демалыс парктері деп атауға тырысты. 2004 жылы Mintel зерттеу компаниясы Ұлыбритания ересектердің 26%-ы соңғы екі жылда демалыс орталығын пайдаланғанын есептеді (2001 жылмен салыстырғанда 4%-ға артты).

Cunningham's Young Men's Holiday Camp at Groudle (1894–1903) then Douglas (1904–1939) on the Isle of Man is sometimes regarded as the first holiday camp, but it differed from the definition (above), especially as accommodation was still in tents. Cunningham's was still open by the time Billy Butlin opened his first camp in 1936 (and still averaged 60,000 campers on a good year). Opened in 1906 by John Fletcher Dodd, Caister Camp in Caister on Sea, Norfolk was one of the first permanent camps under canvas (tents), initially catering for men only, it would later open up to families and advertise itself as "The Oldest Established Camp". By the early 1920s, Caister Camp and others around the country were beginning to include hut based accommodation. Inspired by visits to Caister Camp, 'Pa' Potter opened the first holiday camp with all wooden huts and permanent main buildings in 1920 at a site in Hemsby, Norfolk called Potters Camp. Potters Camp moved to Hopton on Sea in 1924 and moved again to a seaside location within that village in 1933. Potters Resort, as it is known today, is now the last surviving of those early pioneering family sites that is still privately owned and run by fourth generation John Potter. In the 1930s, camps took on a larger scale with the establishment of large chains. The first of these was Warners, founded by Harry Warner who opened his first site on Hayling Island in 1931, with another three opening before the outbreak of World War II. During the early 1930s, Warner asked funfair entrepreneur Billy Butlin to join the board of his company and, in 1935, Butlin observed the construction of Warner's holiday camp in Seaton, Devon. Butlin learned from the experience of Warner, and employed the workers who had constructed the Seaton camp to build his first camp under the Butlins name at Skegness, Lincolnshire in 1936. By the outbreak of World War II, Butlin had opened another camp at Clacton on Sea, and was in negotiations to build two more (at Ayr in Scotland and Pwllheli in Wales). At that time, there were around 200 holiday camps in the United Kingdom at different seaside locations. During World War I, the Cunningham's holiday camp was used as an internment camp. With the arrival of World War II, the British government realised they could save money by requisitioning the many holiday camps around the country rather than building purpose built camps for training, stationing troops, internment, and for housing refugees and workers. After the war, most holiday camps in Britain had been damaged by troop occupation; the situation was so bad that questions were raised in Parliament. The war was not bad for all camp owners. Butlin did a deal with the war minister to sell his unfinished Filey camp and to complete the work at a lower price than the army could complete it. Butlin specified a contractual term to ensure that he could buy his camps back from the war ministry as soon as the war was over. Another person to do well out of the war was Fred Pontin. During the war, Pontin was the manager of a camp housing steel and sugar beet workers. Taking over the job, Pontin found that the previous manager had been assaulted by the workers over a disagreement about food. Pontin quickly set about improving the conditions of those workers. After the war, Pontin took a loan and purchased a former military camp at Brean, Somerset which he opened as his first holiday camp. His company Pontin's was established in 1946. From the end of the war, through the 1950s and into the mid 1960s, the holiday camp industry thrived. By 1964, Warner had 14 camps across the country, Butlin opened his 10th camp in 1966, and Pontin had expanded into providing trips to Mediterranean locations in 1963. Not all ideas took off. Butlin attempted to expand into the Caribbean in the late 1940s, and hoped to expand the market for his camps in the United States, but by 1950 the venture was wound up, and Butlin admitted defeat and focused his efforts back in Europe. Through the 1970s and 1980s, the market declined as people began to holiday overseas, taking advantage of the new, cheap package holidays. Pontins was least affected, partly as they were already providing package holidays and partly because their smaller camps meant they had fewer beds to fill. Butlins attempted to diversify into this same market, purchasing smaller camps and caravan parks and marketing them under the Freshfields name. In the 1980s, many camps were shut down, as holidaymakers increasingly turned to package holidays and individually tailored breaks. The holiday camp was seen as run of the mill or dated. 1983 saw the Butlins camps closed in Filey and Clacton. Through the 1990s, substantial investment was made in the remaining camps as operators attempted to concentrate their resources. They also attempted to concentrate on specific market sectors. Butlins substantially rebuilt two of its main camps with a focus on caravan accommodation and branded them under sister company Haven – Pwllheli becoming Hafan y Mor and Ayr becoming Craig Tara. The number of Pontins camps was reduced to 8 with several sold off or redeveloped for housing estates. Meanwhile, Warner's had experimented with "Adult Only" camps in the 1980s and gone on to develop hotels (usually in historic buildings) providing hotel type comfort mixed with holiday camp style entertainment. The camps have attempted to improve their status by changing away from the holiday camp identity and identifying themselves as holiday centres, resorts, holiday villages, coastal villages, or holiday parks. In 2004, market research company Mintel estimated that 26% of UK adults had used a holiday centre over the preceding two years (an increase of 4% compared to 2001).

Алдыңғы қатардағы қызметкерлер

Билли Бутлиннің идеясы бойынша, жетекші қызметкерлер өздерін анықтау үшін қызыл блейзерлер киюі керек еді, ал қарсылас компаниялар басқа түстерді қолданды. Бутлиннің қызметкерлері «Қызыл көйлектілер» деп, Понтиннің қызметкерлері «Көк көйлектілер» деп, ал Уорнердің қызметкерлері «Жасыл көйлектілер» деп аталды. Олардың міндеттері ересектерге немесе балаларға ойын-сауық көрсетуден бастап, күзетшілікке дейін жетеді. 1970 және 1980 жылдары жылжымалы үйлер саябақтарының дамуымен, ойын-сауық командалары HavenMates немесе FunStars сияқты көбірек заманауи атауларды қабылдады.