Кіріспе

Тұрақты өмір этикасы, сондай-ақ өмірдің тұрақты этикасы немесе толық өмір этикасы деп те аталады, абортқа, өлім жазасына, өз-өзіне көмектесуге және эвтаназияға қарсы тұратын идеология. Оның жақтастары соғысқа, немесе кемінде әділетсіз соғысқа қарсы шығады; ал кейбіреулері тіпті толық бейбітшілдікке ұмтылып, барлық соғысқа да қарсы болады. Көптеген авторлар бұл этиканы қоғамдық саясаттың және әлеуметтік әділеттілік мәселелерінің кең ауқымына қатысты деп түсіндіреді. Бұл терминді 1983 жылы АҚШ-тағы католик шіркеуінің басшысы Джозеф Бернардин барлық адам өмірінің қасиетті екендігі және заңмен қорғалуы керек деген негізгі қағидаға құрылған идеологияны жеткізу үшін танымал етті.

Тарих

"Өмірге қатысты тұрақты этика" деген тіркес 1971 жылы Бостон архиепископы Хамберто Медейрос жасаған сөйлеуінде алғаш рет қолданылған.

Айлин Иган

1971 жылы католик пацифисі Эйлин Иган өмірге деген толық құрметті білдіру үшін «тігіссіз киім» деген ұғымды қалыптастырды. Бұл сөз тіркесі Жаңа өсиеттегі Иоанн 19:23 аяттағы Исаның тігіссіз халатына сілтеме жасайды, оның өлім жазасын орындағандар бөліп алудың орнына бүтін қалдырған. «Тігіссіз киім» философиясы аборт, өлім жазасы, әскеришілдік, эвтаназия, әлеуметтік және экономикалық теңсіздік сияқты мәселелердің барлығына адам өмірінің қадір-қасиетін бағалайтын моральдық принциптерді тұрақты қолдану қажет екенін көрсетеді. «Өмірді қорғау – тігіссіз киім. Кейбіреулерді қорғап, енді біреулерін қорғамайсың», – деді Иган. Оның бұл сөздері адам өмірін қорғау және құрметтеу міндеттемесін бөліп қараған қоғам мүшелеріне, соғысқа қарсы болғанымен абортқа қарсы күреспеген, немесе абортқа қарсы қозғалыстың өлім жазасын қолдаған мүшелеріне қарсы бағытталған еді.

Дж. Брайан Хехир

Чарльз Курран "өмірдің тұрақты этикасы" терминін АҚШ Католик Епископтар Конференциясының саяси мәселелер жөніндегі қызметкері Ж. Брайан Хехирдің ойлап тапқанын айтады.

Аборт

Бернардин абортқа қарсылық білдіруді тұрақты өмірлік этиканың ажырамас бөлігі деп есептеді. 1988 жылы National Catholic Register журналына берген сұхбатында ол: "Мен әлі туылмаған баланың, ең әлсіз және ең осал жандардың өмір сүру құқығына өте-өте қатты сенемін. Тұрақты этиканы қолдай тұрып, абортты жеке адамның "негізгі құқығы" деп санайтын біреуге дауыс беруді мен түсінбеймін. Мұндай ұстанымның салдарынан туа білмейтін балаларға заңмен қорғау болмайды" деді. Көптеген тұрақты өмірлік этиканы ұстанушылар туылмаған балаларды заңмен қорғаумен қатар, ата-аналарға әлеуметтік қолдау көрсетуді де жақтайды. Тұрақты өмірлік этиканың жақтастары 2022 жылғы Доббс пен Джексон әйелдер денсаулығы ұйымының маңызды шешімін жариялауға жағымды реакция білдірді, ол 1973 жылғы Роу мен Уэйд және 1992 жылғы Planned Parenthood v. Casey шешімдерін күштен шығарды. Rehumanize International ұйымының өкілі Герб Герагтидің айтуынша, "Қазіргі сәт – Роу мен Уэйд шешімінен соңғы 50 жылда қаза болған өмірлерді тойлау және оларға аза тұту үшін толықтай оңтайлы уақыт".

Өлiм жазасы

1977 жылы «Греггке қарсы Джорджия» шешімінен кейін жасалған мәлімдемесінде Бернардин: «Көптеген адамдар осы күндері зорлық-зомбылықтың және адам өміріне немқұрайлылықтың артуында өлім жазасын қайта қолдану адам өміріне деген құрметтің одан әрі төмендеуіне және қоғамымыздың қатыгездігінің күшеюіне әкелуі мүмкін деген пікір білдірді» деп жазды. Бернардиннің өлім жазасына қарсылығының түбінде қоғамды өмірді құрметтеу атмосферасымен сіңдіру қажеттігіне деген сенім жатты, ал өлім жазасына жүгіну бұл көзқарасты қолдамайды. Қазіргі заманғы тұрақты өмірлік этиканың жақтастары өлім жазасын қолдануға қарсы күресін жалғастыруда; осы бағыттағы қызметтеріндегі кейбіреулері Бернардиннің өмірдің қасиеттілігіне шақыруын қайталайды, ал басқалары әлеуметтік топ, нәсіл және өлім жазасы арасындағы байланысты атап өтіп, өлім жазасын әділ қолданудың жолы жоқ екенін айтады. Өлім жазасына қарсы белсенділердің бірі – Хелен Преджин. Оның «Жолға шыққан өлі адам» және «Күнәсіздердің өлімі: Бұрыс өлім жазасына куә болған адамның естеліктері» атты кітаптары – ол өлім жазасына кесілген сотталушыларға көмектескен кезеңі туралы жеке баяндамалары.

Денсаулық сақтау

Бернардин тұрақты өмірлік этиканы барлық адамға, әсіресе кедейлерге лайықты денсаулық сақтауды қамтамасыз етуге қатысты қоғамдық жауапкершілік деп түсінді. Сондықтан, тұрақты өмірлік этикаға сілтаулар барлыққа бірдей денсаулық сақтауды қолдау мақсатымен айтылды.

ЭКО әдісімен ұрықтандыру

Ин витро ұрықтандыру – бірнеше тірі эмбриондар жасалатын және олардың біреуі имплантацияланатын, ал қалғандары болашақта пайдалану үшін сақтауға мұздатылатын процесс. Ата-аналар олардың сақтау төлемдерін тоқтатудан кейін, олар жойылады, бұл абортқа қарсы тұратын адамдар тарапынан қарсылыққа ұшырады. "Рехуманайз Интернешнл" секулярлық ұйымының атқарушы директоры Герб Герагти: "Біз адамның өмірін қасақана аяқтамауымыз керек, оның өмірлік циклының қай кезеңінде болғанына қарамастан, жатырда немесе ұрықтандыру зертханасында", – деді, сондай-ақ ол "қазіргі уақытта өздерінің еркіне қарсы мұздатылған мыңдаған адамдармен" не істеу керектігін білмейтінін айтты.

Алкогольді және басқа да есірткілерді теріс пайдалану

Джеймс Хеджес "Тыйым салу платформасы тұрақты өмірлік этиканы қамтиды" деген мақаласында: "Алкоголь көптеген жағдайларда 'мерзімінен бұрынғы өлімге' себеп болады және өлімге дейін өмір сапасын нашарлатады" деді. Тұрақты өмірлік этикаға тікелей сілтеме жасамай, басқа католиктер де өмірге қатысты этиканы иммиграция мәселесіне қолдануға тырысты.

Сындар

Бір сынға сәйкес өмір этикалық ұстанымы, ол беймәлім түрде абортты заңдастырған немесе осы мәселені азайтуға тырысқан саясаткерлерге «қолдау» көрсетуге немесе оларға «мүмкіндік жасауға» көмектесті, бұл жағдайды Бернардин өзі мойындады және өкініш білдірді. АҚШ-та және шетелде тұрақты өмір этикасының тұжырымдамасын Папа Иоанн Павел II және Папа Бенедикт XVI-ның энциклопедияларында насихатталған «өмір мәдениеті» тұжырымдамасын пайдалануды ұнататындар жиі қабылдамайды. Лос-Анджелес архиепискобы Хосе Гомес 2016 жылы «тігіссіз киім» тәсілін жоққа шығарды, өйткені оның пікірінше, бұл «барлық мәселелер моральдық тұрғыдан тең деген қате түсінікке» әкеледі. «Тігіссіз киім» тәсілі сол кездегі кардинал Джозеф Ратцингер тарапынан да сынға алынды, ол Сенім туралы доктрина жөніндегі Конгрегацияның префекті қызметін атқарып жүрген кезде. 2004 жылдың шілдесінде бұрынғы кардинал Теодор МакКаррикке және АҚШ-тың барлық епископтарына жазған хатында кардинал Ратцингер шіркеудің өлім жазасына аборт пен эвтаназияға қарағанда бірдей моральдық мән бермейтінін нақты айтты: «Барлық моральдық мәселелер аборт пен эвтаназия сияқты бірдей моральдық салмаққа ие емес. Мысалы, егер католик ажал жазасын қолдану немесе соғыс жүргізу туралы шешім қабылдау мәселесінде Киелі Әкемен (Папамен) келіспесе, ол осы себепті өзін қасиетті тамаққа қабылдауға лайықсыз деп санамайды. Соғыс жүргізу және өлім жазасын қолдану туралы пікірлердің арасында католиктердің арасында заңды түрде әртүрлі пікірлер болуы мүмкін, бірақ аборт пен эвтаназияға қатысты емес». Иезуиттік журнал «America» 6 желтоқсан 2023 жылы жарияланған мақаласында тұрақты өмір этикасы, жалпы алғанда, сәтсіздікке ұшырағанын мәлімдеді: «Кардинал Бернардин тұрақты өмір этикасын алғаш ұсынғанынан бері 40 жыл өткен соң, этика әлі де Бернардиннің этиканы жеңуді көздеген ақылсыз, қарама-қарсылыққа толы партиялық ұстанымның батпағында қалды».