Кіріспе

Американдық философ (1947 жылы туған)

Бонни Стейнбок (1947 жылы туған) – Олбэни университетіндегі философия профессоры және аборт, өмір соңы мәселелері, жануарлар құқықтары сияқты тақырыптарда жазған биоэтика маманы.

Өмірбаян

Штайнбок докторлық дәрежесін Калифорния университетінен, Берклиден алды. Ол тәуелсіз биоэтика зерттеу институты – Гастингс орталығының мүшесі. Қазір ол күйеуі Пол Мензелбен бірге Окленд қаласында тұрады. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Гонконгтың Қытай университетінде және Австралияның Мельбурн қаласындағы Монаш университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Зейнеткерлікте де ол жарияланымдарын жалғастырып келеді, соңғы мақаласы – "Дәрігердің көмегімен өлім және ауыр, емге бағынбайтын депрессия", "Гастингс орталығы" журналы, 47-том, № 5 (2017): 30–42. 2018 жылдың қараша айында ол Қытайдың Шанхай қаласында өткен Ұлттық биоэтика конференциясында "Эмбриондарды өңдеу этикасы" тақырыбында баяндама жасады. Оның емтихан сұрақтары "Нью-Йорк Таймс" газетінің "Білім және өмір" бөлімінде жарияланды.

Туғанға дейінгі өмір

Бонни Стейнбок – 1992 жылы Оксфорд университетінің баспасында жарық көрген "Дүниеге келгенге дейінгі өмір" атты кітаптың авторы. Кітаптың кіші тақырыбында көрсетілгендей, онда "эмбриондар мен ұрықтардың моральдық және құқықтық жағдайы" талқыланады. Бірінші тарауда "мүдделер тұрғысынан қарау" егжей-тегжейлі қарастырылады, яғни тек мүдделері бар жандар ғана моральдық жағдайға ие деген идея. Мүдделер тұрғысынан қарау біз кімнің мүдделерін ескеруге міндеттіміз екенін анықтау үшін қолданылады. Мүдделер тұрғысынан қараудан басқа, Стейнбок ұрықтың құқықтық жағдайына да тоқталды. Ол жүктілік кезінде туған жарақаттар, жүктілік кезіндегі өлім жағдайлары және қылмыстық құқық саласындағы ұрыққа қатысты заңнаманы егжей-тегжейлі сипаттайды. Стейнбок сондай-ақ саналы және санасыз адамдарды және олардың мүдделермен байланысын түсіндіреді. Екінші тараудан алтыншы тарауға дейін мүдделері бар жандардың моральдық жағдайға ие екені туралы идея дамытылады. Бұл тарауларда аборт, ұрықтың құқықтық жағдайы, ана мен ұрық арасындағы қақтығыс, ұрықтарды зерттеу және эмбриондарды зерттеу мәселелері талқыланады.

Жануарлардың қайғысына қатысты көзқарастар

Штайнбоктың пікірінше, жануарлардың азабы моральдық тұрғыдан маңызды, бірақ шешуші емес. Бұл Питер Сингердің адам емес жануарлар мен адамдардың азабы арасында ешқандай маңызды айырмашылық жоқ деген көзқарасынан, сондай-ақ Уильям Бакстердің жануарлардың өзіндік моральдық мәні жоқ деген пікірінен өзгеше. Ол сонымен қатар, біздің түрімізді моральдық жағынан ерекше санауға негізді себептер бар екенін айтады, сондықтан адам емес жануарлардың азабына қатысты мүдделері адамдардың мүдделерінен кем маңызды, бірақ олардың мүдделерінің бар екенін мойындайды. Штайнбок түршілдікті де қолдайды. Оның ойынша, адамдар жануарлардан маңыздырақ, алайда жануарлар өздерінің мүдделері болғандықтан, өздерінен моральдық мәртебеге ие. Өз мүдделері жоқ тіршілік иелері (мысалы, өсімдіктер, жабайы табиғат аймақтары, түрлер, өнер туындылары, ұрықтар) моральдық мәртебеге ие емес, бірақ оларды қорғау немесе сақтау үшін моральдық себептер болса, моральдық құндылыққа ие болуы мүмкін. Бұл себептер олардың мүдделерінен туындамайды, себебі олардың өз мүдделері жоқ, сондықтан бұл "алтын ереже" сияқты себептер емес, бірақ моральдық жағынан өте маңызды болуы мүмкін. Штайнбок: "Біз жануарларды олардың терісі мен қауырсыны болғандықтан емес, адамнан моральдық тұрғыдан маңызды жайттармен ерекшеленетін болғандықтан басқаша қарауға жатамыз" деді.