Кіріспе

Сюзанна Бламир (12 қаңтар 1747 – 1794) – ағылшын романтик ақыны, кейде «Камберленд мұзасы» деп аталады, себебі оның көптеген өлеңдері графтықтағы ауылдық өмірді көрсетеді және осылайша Уильям Вордсворттың осы тақырыптағы өлеңдерінен, сондай-ақ басқа көл ақындарынан, әсіресе Сэмюэл Тейлор Колриджден және Лорд Байроннан, оның «Чиллон тұтқыны» туындысына ықпал еткен болуы мүмкін. Бламир поэзиясының көп бөлігін ашық ауада, Таквудтағы бағындағы өзен жағасында жазған. Ол гитара мен флажолет тартып, оларды поэзия жазу процесінде пайдаланған. Бламир «күмәндісіз [романтикалық] дәуірдегі ең ұлы әйел ақын» деп танылған, ал Уильям Вордсворттың шөбересі Джонатан Вордсворт оны «он сегізінші ғасырдағы басқа романтик ақындармен бірдей маңызды» деп атаған. Бламирдің «And Ye shall walk in silk attire» әні Чарльз Диккенстің «Ескі қызығушылық дүкені» романында еске алынады. Оның ең маңызды туындысы – «Стоклеват» немесе «Кумбриялық ауыл».

Өмір

Бламир 1747 жылдың 12 қаңтарында Камберленд округының Кардью қаласына жақын орналасқан Кардью залында дүниеге келді. Оның ата-анасы – 1758 жылы қайтыс болған фермер Уильям Бламир және 1753 жылы қайтыс болған Стокдейлваттық Изабелла Симпсон. Жетім қалған ол анасының әпкесі Мэримен бірге тұруға кетті, ол Стокдейлваттағы Тэквуд шаруашылығын жүргізді. Ол Раутон-Хедтегі қарапайым мектепте білім алды, содан кейін Себергем грамматикалық мектебінен келген ұстаздармен үйде жеке сабақтар алды, сол мектепте ақын Джозеф Релф директор болып жұмыс істеген. Оның әпкесі Гартмор полковнигі Грэмға тұрмысқа шықты, ол Шотландияда байланыстары бар Хайленд полкінің офицері болды. Сюзанна әпкесімен бірге Шотландия таулы аймағына, Лондонға және Ирландияға саяхаттар жасады. Карлайлда Сюзанна Скельби қамалындағы Катарина Гилпинмен танысты, ол оның досы болды және, Мэнделл Крейттонның сөзіне сүйенсек, өлең жазуда бірлескен автор болды. Чиллингхемдегі пастордың әйелі болған Фелл ханымның тағы бір әпкесі арқылы Бламир аристократиялық Танкервилл отбасымен достық қарым-қатынас орнатты: оның және отбасының үлкен ұлы лорд Оссултонмен арада неке болуы мүмкін деген әңгімелер тарады, бірақ сол ортаның әлеуметтік нормалары оған мүмкіндік бермеді, сондықтан ол шетелге жіберілді. Бламир сонымен қатар философ Уильям Пейлидің де досы болды.

Шығармалары

Бламир өзінің поэзиясын Таквудтағы үйінің бақшасындағы өзен жағасында жиі жазған. Ол сонымен қатар гитара мен флажолет ойнады, кейде шығарма жазғанда да ойнайтын. Анонимді түрде Шотландия музыкалық мұражайына Бламир «Лалланс: What ails this Heart o' Mine?» және «Силлер Крон» (баламасы – And ye shall walk in Silk Attire) әндерін ұсынды. «Вейфу жүрегі» атты шығармасымен бірге оның бұл үш туындысын Джозеф Хайдн музыкаға қойды. Бұл үш ән Хайдннің өте сәйкес музыкасына ие және «Haydn Trio Eisenstadt» тобының Лона Андерсонмен бірге сопранода орындауында CD-де естілуге болады: «The Siller Croun» (Hob. XXX1a:260; «Вейфу жүрегі» (Hob. XXX1a:9/bis); «Бұл жүректе не бар?» (Hob. XX1a:244). Хайдн үш өлеңнің эмоционалдық мәнін түсіну үшін олардың неміс тіліндегі аудармасын пайдаланды және Сюзаннаның түпнұсқа ағылшын мәтінін ырғақ үшін алды. Ол музыкасының пафосын өте дәл жеткізді. Оның толық шығармалары алғаш рет 1842 жылы Патрик Максвелл мен Генри Лонсдейлдің күшімен жиналып, «Сюзанна Блэймердің поэзиялық туындылары, Камберленд музасы» деген атпен жарияланды. Ол Уильям Вордсворт пен Сэмюэл Тейлор Колридж бейнелеген романтикалық әлемнің тұжырымдамасын болжаған деп есептеледі. Сонымен қатар, оның «The Nun's Return to the World» өлеңі Лорд Байронның «The Prisoner of Chillon» шығармасына әсер еткен болуы мүмкін. Шындығында, 1994 жылғы 20 наурызда Карлайл соборында Сюзаннаның екі жүз жылдық естелік тақтасын ашу кезінде сөз сөйлеген Кембридж университетінің Сент-Кэтрин колледжінің марқұм профессоры Джонатан Вордсворт: «Біз Байронның «The Prisoner of Chillon» шығармасын тыңдап отырған сияқтымыз» деді. Бұл болжамды растайтын бірнеше дәлел бар: Бламирдің жарты қарындасы Бриджит (1757–1832), Сюзанна Бламирдің әкесінің екінші некесінен туған, Сюзаннаның поэзиялық қолжазбаларына қызығушылық танытты және олардың кейбіреулерін жариялауға дайындады. Ол заңгер және Ньюкасл қаласының азаматы Джордж Браунға үйленді. 1795 жылы оның ерте қайтысынан кейін ол Сеамдағы Анабелла Милбанк үйінен алты шақырым қашықтықтағы Дарем графтығының Хоутон-ле-Спринг қаласында Ньюботтл мектебін ашты. Байрон 1815 жылы Милбанкқа үйленгеннен кейін Сеам-Манорде Бламирдің өлеңдерінің қолжазбасын немесе көшірмесін оқыған болуы мүмкін. Сондай-ақ, Бриджиттің ұлы Уильям (1787 жылы туған) 1815 жылы Байронға үйленгенге дейін Аннабелланың тәрбиешісі болды. Тағы бір қызықты байланыс Сюзаннаның немересі Мэри Бламир мен оның күйеуі, Уильям Вордсвортпен бірге Хоксхед грамматикалық мектебінде оқыған және кейіннен Байрон студенттік кезінде Кембридждегі Тринити колледжінде аға оқытушы болған (1806 жылдан бастап) Реверенд Томас Янг болды. Янг Карлайл маңындағы Камдивок қаласында мемлекет қайраткерінің отбасында өсті, ол Бламирлердің отбасылық үйінен, Далстондағы Оукстан үш шақырым және Сюзанна мен оның жүрек туысы Уильям Бламирдің, Жоғары шериф пен Бас ондық комиссарының тұрған Таквуд Манорынан алты шақырым қашықтықта орналасқан. Янг сияқты ауылдық қоғамда тығыз байланыста өмір сүрген ғалымның Сюзаннаның жазбаларын білуі немесе оқығаны әбден мүмкін. Байронды зерттеуші, Вирджиния университетінің профессоры Джером МакГанн: «Сюзаннаның өлеңі Байронның «Чиллон тұтқыны» шығармасын жазған кезде оның ойында болған болуы мүмкін» деп сенді.