Кіріспе

Монумент даңғылы – Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы шығыс және батыс бағыттарындағы қозғалысты бөлетін, ағаштармен көмкерілген, шөбі бар кең алаң. Ол бастапқыда Америка Азамат соғысында Конфедерация үшін күрескендерге арналған ескерткіштер кешенінің құрметіне аталған. 1900 және 1925 жылдар аралығында Монумент даңғылы архитектуралық тұрғыдан маңызды үйлермен, шіркеулермен және пәтерлермен кеңейді. 2020 жылдың шілдесінде азаматтық наразылықтар кезінде J.E.B. Стюарт, Стоунволл Джексон, Джефферсон Дэвис және Мэтью Фонтейн Морині бейнелейтін қоладан жасалған төрт мүсін ескерткіш тұғырынан алынып тасталды. Роберт Ли ескерткіші қалаға тиесілі болғандықтан, Қоғамдық меншікке тиесілі басқа ескерткіштерден өзгеше қарастырылды. 1890 жылы ашылған ол 2021 жылдың 8 қыркүйегінде алынып тасталды. Осы ескерткіштердің барлығы, тұғырларымен бірге, қазір даңғылдан толықтай алынып тасталды. Монумент даңғылындағы соңғы қалған мүсін – 1996 жылы ашылған африкалық-американдық теннисші Артур Эштің ескерткіші. 2020 жылы Джордж Флойдтың қазасынан кейін болған наразылықтар кезінде Дэвис ескерткіші наразылықшылар тарапынан бұзылып, Ли ескерткішінің алынып тасталуына губернатор Ральф Нортам бұйрық берді. 2020 жылдың шілдесінде Ричмонд қаласының мэрі Левар Стоуни қалалық жердегі қалған Конфедерация ескерткіштерін, соның ішінде J.E.B. Стюарт, Стоунволл Джексон, Мэтью Фонтейн Мори, Ричмонд қорғанысын белгілейтін зеңбіректерді және Ричмонд айманындағы басқа да ескерткіштерді алып тастауға тапсырма берді. Мүсіндерді алып тастау немесе сақтап қалу туралы халық пікірі бірнеше сауалнамада көбінесе екіге бөлінді, ал тарихи контексті ескере отырып сақтап қалу немесе оларды басқа жерге көшіру туралы әртүрлі көрсеткіштер болды. Монумент даңғылы жыл сайынғы Монумент даңғылы 10К жарысы және "Сәуір айындағы шеру" сияқты бірнеше жылдық іс-шаралардың өтетін орны болып табылады, онда Ричмонд тұрғындары көптеп Пасхалық бас киімдер мен басқа да әсем киімдермен даңғыл бойында серуендейді. 2020 жылға дейін, әртүрлі уақыттарда (мысалы, Роберт Лидің туған күні мен Конфедерация тарихы айы) Конфедерация ардагерлерінің ұлдары Монумент даңғылында дәуірлік әскери киімдермен жиналатын. "Монумент даңғылы тарихи ауданы" Монумент даңғылының шығысындағы Уэст Франклин және Норт Ломбарди көшелерінің қиылысындағы айналма жолдан басталып, батысқа қарай он төрт блокқа дейін, Розенэт даңғылына дейін созылады және Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіліміне ұлттық тарихи ескерткіш ауданы ретінде енгізілген. Америкалық жоспарлау қауымдастығы Монумент даңғылын 2007 жылғы "Американың 10 керемет көшесінің" бірі деп таңдады, себебі оның тарихи тұрғын үй дизайны мен шеберлігі, жерді пайдаланудың әртүрлілігі, көліктің көптеген түрлерін біріктіруі және қоғамның өзінің мұрасын сақтауға деген міндеттемесі бар.

Тарих

Конфедерацияның бұрынғы астанасы Ричмонд «Жоғалған себеп» мифосының орталық орны болды. Соғыс салдарынан Оңтүстік экономикасы күйреп, бұрынғы конфедераттар өз мақтанышын сақтап, құрметке ие болуды талап етті. Монумент даңғылы 1870 жылы генерал Роберт Ли қайтыс болғаннан кейін оның ескерткіш мүсінін орнату үшін жер іздеу кезінде жоспарланды. Ричмонд тұрғындары қаланы қорғауға көмектескен үш вирджиниялыққа мүсін қоюды қалаған (екісі қорғау кезінде қаза тапқан). 1887 жылғы қала жоспарларында көрсетілген жер Батыс Франклин көшесінің соңынан аспайтын, сол кездегі қаладағы ең жақсы тұрғын алаңы болды. Жерді бай Ричмондтық Отуэй Аллен иеленген. Мүсін жоспарына «Сұлу қала» қала құрылысы және сол кездегі азаматтық дизайн стиліне сәйкес, орталық шөптік жолақ бойымен ағаштармен көмкерілген батысқа қарай созылатын әсем даңғыл салу кірді. Бай Ричмондтықтар мен спекулянттар даңғыл бойында жер сатып алып, үйлер салуға шамамен 10 жыл кетті. Бірақ 1900 мен 1925 жылдар аралығында Монумент даңғылы сәулеттік маңызы бар үйлермен, шіркеулермен және пәтер үйлерімен гүлденді. Монумент даңғылындағы сәулетшілер аймақта және жалпы елде жұмыс істеді, олардың ішінде Джон Рассел Поуп, Уильям Боттомли, Дункан Ли, Марселлус Райт, Клод Хауэлл, Генри Баскервилл, Д. Уайли Андерсон және Альберт Хант фирмалары бар. W.J. Payne, Harvey C. Brown және Davis Brothers сияқты спекулянттар жер учаскелерін сатып алып, сәулетшімен жобаламағандарға сату үшін көптеген үйлер салды. Бұл көше бұрын Ричмондтың жоғарғы сыныбы үшін сүйікті тұрғын ауданы болған. Әсіресе, Фан ауданындағы бөлігінде Алтын ғасырдың соңындағы әсем сарайлар орналасқан. Мұражай ауданы Монумент даңғылының бөлігіне үлкен үйлер (әсіресе 3100 блогында), көп пәтерлі үйлер және кішкентай бір отбасылық үйлер кіреді. 195-ші мемлекетаралық автомагистральдің батысында Монумент даңғылы қала маңындағы даңғылға айналады, бірақ ол Henrico округіндегі қала шекарасынан екі мильден астам жерде аяқталатын кең жолақтар мен шөптік жолақтарды, түрлі ағаштарды жалғастырады. Десятилетиялар бойы бұл даңғылдың жақсы да, жаман да күндері болды. 1910 жылдан бастап, бірақ көбінесе 1950 және 1960 жылдары көптеген үлкен үйлер пәтерлерге бөлінді немесе ішкі бөлмелер мен шарабандар жалдауға берілді, өйткені жоғарғы сынып Монумент даңғылын тастап, Вест-Эндтегі жаңа қала маңындағы аудандарға көшті. Кейбір үйлер тұрақ салу немесе ғимараттарды кеңейту үшін бұзылды, ал бірнеше заманауи қосымшалар бұрынғы ғимараттардың арасына салынды. Бірақ қала Монумент даңғылын ескі және тарихи аудан деп белгілеп, оның тұтастығын сақтауға көмектесетін шаралар қабылдады. 1969 жылы Монумент даңғылын сақтау үшін тұрғындар мен серіктестер тобы құрылды, оның төрағасы Беула мен Джон Керр Бранчтың немересі Зайде Реннольдс Доттс (Мисс Уолтер Доттс, Джун) болды, ол 1914 жылы Джон Рассел Поуп фирмасымен Монумент даңғылында Якобиандық сарайды тапсырған банкирдің қызы. 1970 жылы топ өз атын Монумент даңғылы сақтау қоғамы (MAPS) деп өзгертті. 1981 жылдан 1988 жылға дейін Малверн даңғылы (VA 197) мен Артур Эш бульвары (VA 161) арасындағы Монумент даңғылының 2 км-ден астам бөлігі ресми түрде белгісіз 418 мемлекеттік жолы ретінде тағайындалды. 2017 жылдың тамызында «Дұрысты біріктіру» митингісінен кейін және Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласындағы көлік шабуылынан кейін Ричмонд қаласының мэрі Левар Стоуни қалалық Монумент даңғылы комиссиясы Конфедерация ескерткіштерінің айналасында контексттік белгілерді қарастыратынын мәлімдеді. Сол кезде Вирджиния заңына сәйкес жергілікті деңгейде мұндай мүсіндерді алып тастауға рұқсат етілмеген. 2020 жылдың сәуірінде Демократиялық партия Вирджиния заң шығарушы органының басымдығын иеленді және заңды өзгертті, бұл жергілікті билік органдарына зираттар мен Вирджиния әскери институтынан басқа ескерткіштерді алып тастауға мүмкіндік берді. 2020 жылдың 10 маусымында наразылық білдірушілер Джефферсон Дэвистің мүсінін тұғырынан құлатты. Жаңа заң күшіне енген алғашқы күні, 2020 жылдың 1 шілдесінде, мэр Стоуни Ричмонд қаласының келісім-шарты бойынша Стоунволл Джексонның мүсінін алып тастауды негіздеу үшін төтенше жағдай режимін ұзартты, содан кейін 2 шілдеде Мори мүсінін және қорғаныс пушкасын алып тастады. Мэр Стоуни содан кейін конфедерациялық 11 ескерткішті алып тастау жоспарларын жариялады. Стоунидің алып тастау келісім-шартын саяси ықпал ету ретінде қарастырды, бірақ Аугуста округының прокуроры Тим Мартин көптеген мердігерлердің алып тастауға конкурсқа қатысудан бас тартқандықтан (оның себебі, жұмысты орындаған үшін бизнесіне қауіп төндірілуі мүмкін деген қауіп), мердігер жаңа компания құрғандығын және бұл жағдайға байланысты бағаның дұрыс екенін, сондай-ақ бұл мэрдің сайлау кампаниясымен байланысты емес екенін анықтады, осылайша Стоуни мен мердігердің ешқандай кінәсі жоқ екенін мәлімдеді.

Роберт Ли ескерткіші

Роберт Э. Ли ескерткіші Монумент даңғылы мен Аллен көшесінің қиылысындағы айналма жолда орналасқан еді. 1890 жылы ашылған Ли ескерткіші осы даңғылдағы ескерткіштердің біріншісі және ең ірісі болды. Вирджиния штатының Жоғарғы сотының шешімімен 2021 жылдың 8 қыркүйегінде ол алынып тасталды. Алынып тасталған кезде Ли мүсіні Монумент даңғылындағы соңғы Конфедерация ескерткіші еді.

J.E.B. Стюарт ескерткіші

J. E. B. Стюарт ескерткіші Батыс Франклин көшесі мен Солтүстік Ломбардия көшесінің қиылысындағы айналма жолда орналасқан болатын. Стюарттың мүсіні 2020 жылдың 7 шілдесінде Ричмонд қаласы тарапынан алынып тасталды. Бос тұғыры 2022 жылдың ақпанына дейін тұрды, содан кейін ол да демонтаждалды, ал айналма жол баққа айналдырылды.

Джефферсон Дэвис ескерткіші

Джефферсон Дэвис ескерткіші Монумент даңғылы мен Солтүстік Дэвис көшесінің қиылысында орналасқан. Джордж Флойдтың қанымен құйылған наразылықтар кезінде 2020 жылдың 10 маусымында осы мүсін құлатылды.

Стоунволл Джексон ескерткіші

Стоунволл Джексонның ат мүсіні Монумент даңғылы мен Солтүстік бульвардың қиылысында орналасқан еді. Қала әкімі Стони 2020 жылдың 1 шілдесінде бұл ескерткішті бұздырды. 2022 жылдың ақпан айында бос тұғыры да алынып тасталды, ал оның орнына асфальт төселіп, қалыпты жол торабына айналдырылды.

Мэтью Фонтейн Мори ескерткіші

Мэтью Фонтейн Мори ескерткіші Монумент даңғылы мен Белмонт даңғылының қиылысында орналасқан болатын. Моридің мүсіні 2020 жылдың 2 шілдесінде демонтаждалды, ал одан кейін 9 шілдеде жер шары да демонтаждалды. Бос тұғыры 2022 жылдың ақпан айында алынып тасталды, ал қазір бұл орын баққа айналдырылды.

Артур Эш ескерткіші

Шамамен бір ғасыр бұрын орнатылған бастапқы ескерткіштерден кейін, Ричмонд қауымы Пол ДиПаскуале жасаған Артур Эштің мүсінін Монумент даңғылына қоюға келісім берді. Мүсіннің орналасуы теннис жұлдызы мен даңғылда бұрыннан бар Конфедерация басшылары арасында тікелей байланыс болмады. Кейбір тұрғындар ескерткішті Артур Эш атлетика орталығына орналастыру керек деп ойлады. Мүсін оның тапсырылуы мен ашылуы кезінде қала үшін маңызды талқылау тақырыбына айналды. Қала тұрғындарының көпшілігі Эштің қазіргі заманғы қала тарихындағы ерекше орнын атап, оның кіріктірілуінің себебі деп көрсетті, ал кейбір тұрғындар мен басқа да тараптар оны Монумент даңғылына орынсыз деп санады, онда Америка Конфедерациялық Штаттарымен байланысы бар ер адамдардың ғана мүсіндері болған. Эштің мүсіні даңғылдың ең шеткі бөлігінде, қаланың Фан ауданының батысында орналасқан Музей ауданында тұр. Эш қолында ракетка ұстап, Библиядан алынған мынадай цитата жазылған пьедесталда тұр: «Бізді осыншама көп куәгерлердің бұлты қоршағандықтан, әрбір салмақты және бізді оңай тұзаққа түсіретін күнәні тастап, алдымыздағы жарысты төзімділікпен аяқтауға тырысайық». Оппозиция олардың тамырларын «Жоғалған іске» және Вирджинияның «Үлкен қарсылыққа» байланыстырып, мүсіндер ақ үстемдіктің символы екенін және оларды алып тастау немесе қайта қарау қажет екенін айтты. Сақтауды жақтаушылар монументтерді Азамат соғысы кезінде Ричмондты қорғау үшін күресіп қаза болған жүздеген мыңдаған Конфедерация сарбаздары мен азаматтарының құрметіне орнатылған ескерткіштер деп мойындайды. Алып тастау қозғалысы Шарлоттсвилл, Вирджиниядағы Роберт Ли мүсініне байланысты дау мен 2017 жылдың 11-12 тамызында өткен «Дұрысты біріктіру» митингісінен кейін күш алды. 2017 жылдың соңында қала әкімі Левар Стоуни «Монумент даңғылы комиссиясын» құру туралы жариялады, ол халықтың пікірін жинау және монументтердің болашағы туралы ұсыныстар беру үшін құрылды. 2018 жылдың ортасында Комиссия өз ұсыныстарын жариялады, ол Джефферсон Дэвис ескерткішін алып тастауды және Ли, Джексон, Стюарт және Мори ескерткіштеріне «жаңа мағына беру» мақсатында тақталар орнатуды ұсынды. 2020 жылы Миннеаполисте Джордж Флойдтың қазасынан кейін болған наразылықтар кезінде мүсіндер Ричмондтағы орталық назарға айналды. Олар бейбіт және зорлық-зомбылық акцияларының жиі орын алатын орнына айналды. Осы кезеңде мүсіндер граффитимен жабылып, белгілер, суреттер, шамдар мен гүлдер сияқты заттармен қоршалған. Ричмондтағы суретшілер Дастин Клейн мен Алекс Крики Конфедерация мүсіндерін, әсіресе Роберт Ли монументін түнгі уақытта өзгертетін жарық проекцияларынан тұратын «Монументті қайтару» атты серияны жасады. 2020 жылдың маусым айында губернатор Ральф Нортам Ли монументін даңғылдан алып тастау жоспарлары бойынша бір жыл бойы жұмыс істегенін мәлімдеді. Нортамның мәлімдемесінен кейін Ричмонд қаласының мэрі Стоуни қаладағы қалған төрт Конфедерация мүсінін және жеті қосымша монументті алып тастау жоспарларын жариялады. Ричмонд қаласы 2020 жылдың 1 шілдесінде Стоунволл Джексон монументімен бастап, қалалық бақылаудағы мүсіндерді алып тастау жұмыстарын бастады. Мэттью Моридің мүсіні 2 шілдеде, ал Дж. Е. Б. Стюарттің мүсіні 2021 жылдың 8 қыркүйегінде алынып тасталды.

Ескерткіштердің орналасуы

Қазіргі уақытта мүсіндер Ричмондтағы ашық аспандағы өнеркәсіптік ауданда сақталуда, бірақ олардың нақты орны құпия. Ричмонд жақында құлаған ескерткіштерді Вирджиния штатының Қара тарих мұражайы мен мәдени орталығына берді; енді олармен не істеуді сол мекеме шешеді. 2023 жылдың күзінде Джефферсон Дэвис мүсіні Лос-Анджелеске жөнелтіледі, онда ол құлатылған Конфедерация өнерінің көрмесінде көрсетіледі.