Кіріспе
Кино жасау немесе кино өндірісі – қозғалыс суретін жасау процесі. Кино жасау бірнеше күрделі және бөлек кезеңдерді қамтиды, бастапқы оқиғадан, идеядан немесе тапсырмадан басталады. Өндіріс содан кейін сценарий жазу, актерлерді іріктеу, дайындық кезеңі, түсіру, дыбыс жазу, пост-өндіріс және дайын туындыны көрерменге көрсету арқылы жалғасады, бұл фильмнің шығарылуына және көрсетілуіне әкелуі мүмкін. Бұл процесс тура емес, себебі режиссер әдетте сценарийді ретімен түсірмейді, қажет болған жағдайда кадрларды қайталайды және оларды кейін монтаждау арқылы біріктіреді. Кино жасау әлемнің әртүрлі экономикалық, әлеуметтік және саяси жағдайларында жүзеге асырылады және театрлық фильмдерді, теледидар мен стриминг платформалары үшін эпизодтық фильмдерді, музыкалық бейнелерді, сондай-ақ жарнамалық және оқу фильмдерін жасау үшін әртүрлі технологиялар мен кинематографиялық тәсілдерді пайдаланады. Кино жасау бастапқыда пленканы қолдануды қамтыса, қазіргі кезде көптеген фильмдер цифрлық форматта жасалады. Бүгінде кино жасау – аудиовизуалды әңгімені тарату немесе эфирге беру үшін коммерциялық мақсатта жасау процесі.
Filmmaking or film production is the process by which a motion picture is produced. Filmmaking involves a number of complex and discrete stages, beginning with an initial story, idea, or commission. Production then continues through screenwriting, casting, pre production, shooting, sound recording, post production, and screening the finished product before an audience, which may result in a film release and exhibition. The process is nonlinear, as the director typically shoots the script out of sequence, repeats shots as needed, and puts them together through editing later. Filmmaking occurs in a variety of economic, social, and political contexts around the world, and uses a variety of technologies and cinematic techniques to make theatrical films, episodic films for television and streaming platforms, music videos, and promotional and educational films. Although filmmaking originally involved the use of film, most film productions are now digital. Today, filmmaking refers to the process of crafting an audio visual story commercially for distribution or broadcast.
Даму
Даму кезеңі жалпы және нақты компоненттерді қамтиды. Әр киностудия жыл сайынғы жиын өткізеді, онда олардың жетекші креативті басшылары әртүрлі салалар мен тақырыптар бойынша пікір алмасып, өзара әрекеттеседі. Олар продюсерлер мен сценарийшілермен, содан кейін режиссерлер, актерлер мен актрисалармен бірлесіп жұмыс істеу арқылы зерттегісі келетін мүмкіндіктерді қарастырады. Олар жылдық күнтәртібін анықтау үшін БАҚ және өмірден, сондай-ақ көптеген басқа көздерден трендтік тақырыптарды таңдайды. Мысалы, әрекет фильмдері танымал болған жылы, олар осы тақырыпты бір немесе бірнеше фильмде зерттеуді қалаған болар. Кейде олар мақалалардың, бестселлер романдардың, пьесалардың, ескі фильмдердің қайта түсірілімінің, нақты адам немесе оқиғаға негізделген әңгімелердің, бейне ойындардың, ертегілердің, комикстердің, графикалық романдардың құқықтарын сатып алады. Сонымен қатар, сауалнамалар арқылы жүргізілген зерттеулер олардың шешімдерін анықтауы мүмкін. Олар өткен жылдың кассалық табысқа ие фильмдерін жасаған болуы мүмкін және оның жалғасын жасауды қалайды. Олар өздері қаржыландырған және өндірген толыққанды фильмді де сатып алады. Мұндай көрнекті мысалдар – «Little Miss Sunshine», «The English Patient» және «Roma». Студиялар продюсерлер мен сценарийшілермен түпнұсқа әңгіме идеялары туралы жалпы жиналыстар өткізеді. «Жазушы ретінде он жылдық тәжірибемде, сатылған және экранға шыққан бірнеше ғана сценарийді білдім», – дейді жазушы Уэйн Пауэрс. Жазушы-режиссер және The LA Writer's Lab компаниясының негізін қалаушы Алан Уотт толыққанды түпнұсқа сценарийлер, «спекулятивтік» сценарийлер сатылып кеткен кезде үлкен жаңалыққа айналатынын, бірақ олар студия президентінің өндіріске жасыл жарық беруіне тиіс фильмдердің өте аз бөлігін құрайтынын растады. Басшылар демалыстан жақсы қалыптасқан нұсқаулармен оралады. Олар осы тұжырымдамаларды индустрия қауымдастығы арқылы, әсіресе олармен келісімшарт жасаған өндірушілерге (дәстүрлі студияларда олардың кеңселерi студия аумағында болады) таратады. Сондай-ақ, сценарийшілердің агенттері хабардар етіледі. Бұл продюсерлер мен жазушылардың жұптасуына әкеледі, олар студия басшылары берген тұжырымдаманы пайдаланатын негізгі әңгіме идеясын, «концепцияны» жасайды. Көбінесе бұл студия басшыларымен кездесіп, оларға өздерінің «концепцияларын» ұсынатын бірнеше жұптардың бәсекелестігі болады. Жазу жұмыстарының өте аз бөлігі продюсерлер немесе жазушылар студияға әкелген түпнұсқа идеялардан тұрады. Мүмкін, жылына бір фильм «спекулятивтік» сценарий болар. Продюсер мен жазушы қалаған тақырыпқа қатысты өздерінің ұсынысын сатқаннан кейін, олар жұмыс істей бастайды. Алайда, көптеген жазушылар мен продюсерлер белгілі бір концепция өндіріске жасыл жарық беруге лайық болатын деңгейге жеткенше көптеген кезеңдерден өтеді. «Өксіз» фильмінің түсірілімі, оның режиссері/жұлдызы Клинт Иствуд пен сценарийшісі Дэвид Уэбб Пейплс үшін Оскар сыйлығын алғанға дейін он бес жылға созылды. Пауэрс «Итальяндық жұмыс» фильмінің идеясынан экранға дейінгі уақыты шамамен сегіз жылға созылғанын, бұл, Пауэрстің сөзіне қарағанда, «орташа» көрсеткіш екенін айтты. Ал көптеген идеялар төленген сценарийлерге айналып, кейбір басшылардың сөрелерінде шаң жинап, өндіріске түспей қалады. Жазушылардың әр түрлі стильдері мен шығармашылық процестері бар; кейбіреулерінің басқаларына қарағанда жақсы тәжірибесі бар. Осыған байланысты, даму процесі қалай жүретіні және жазушы жазуды бастамас бұрын студияға қаншалықты егжей-тегжейлі ақпарат беруі өте әртүрлі болуы мүмкін. Сценарийшілерді көбінесе Америка Жазушылар Гильдиясы немесе WGA қорғап отырады. WGA сценарийшіге Бір жоба, Бір түзету және Бір әрлеу үшін келісімшарт жасауға мүмкіндік береді. Жазушы және Гильдия Басқармасының мүшесі Боб Айзл: «Қосымша жазу келісімшарттарды ұзартуды және қосымша жұмыс үшін төлемақы төлеуді талап етеді». Олар Бірінші жобадан кейін төлемақының 80% -ін алады. Алдын ала талқылаулар студия басшыларымен азырақ, бірақ продюсермен өте егжей-тегжейлі болуы мүмкін. Содан кейін сценарийші бірнеше ай бойы немесе қажет болса, одан да көп уақыт бойы сценарий жазады. Олардың келісімшарттарында мерзімдер көрсетілген, бірақ оларды орындауға қысым жоқ. Қайтадан, әр жазушының процесі мен жылдамдығы әртүрлі. Сценарийші драматургияны, анықтығын, құрылымын, кейіпкерлерін, диалогтарын және жалпы стилін жақсарту үшін сценарийді бірнеше рет қайта жазуы мүмкін. Жас университет түлектері атқаратын жеке жұмыс – «Сценарийге шолу», өндіріске дайын немесе өндірілген сценарийлерді жүйеге енгізбейді. «Сценарийге шолу» жас сценарийшілердің оқылуына және олардың идеялары басшыға немесе танымал продюсерге жетіп, «танысу» кездесулеріне әкелуі үшін жасалған мүмкіндік. Бірақ тарихи тұрғысынан алғанда, бұл студиялар өндіріске көшетін идеяларды тудырмады. Студия фильмнің нарықта сұранысқа ие болуы мүмкін екенін және қаржылық табыс табуы мүмкін екенін анықтау үшін ерте кезеңде фильмнің дистрибьюторы болып табылады. Голливуд дистрибьюторлары фильмнің жанрын, мақсатты аудиторияны, ұқсас фильмдердің тарихи табысын, фильмде түсуі мүмкін актерлерді және потенциалды режиссерлерді қарастырады. Бұл факторлардың барлығы фильмнің потенциалды аудиторияға қаншалықты тартымды екенін көрсетеді. Барлық фильмдер тек театрлық прокаттан ғана пайда таппаса да, студия негізгі табыстың көп бөлігін ашу күні мен екінші демалыс күндерінен табуға тырысады. Кейде «әңгіме арқылы таралған» фильмдер күшті маркетингтік науқанды жүргізбейді, бірақ олардың табысы ауыздан ауызға таралады. Олар өзінің аудиториясын бірте-бірте табады. Бұл ерекше жағдайлар және мұндай фильмдер әдеттегі фильмдерге қарағанда ұзағырақ, шамамен 5 ай бойы көрсетіледі (әдеттегі фильмдер 5 демалыс күні бойы көрсетіледі). Содан кейін фильмнің жалпы дүниежүзілік дистрибуциялық табысын анықтау үшін төлемдік теледидарға сату, шетелдік нарықтарға сату және DVD сату арқылы қосымша табыс түседі. Сценарийге «жасыл жарық» берілгеннен кейін режиссерлер мен актерлер шақырылады және фильм өндіріске дейінгі кезеңге өтеді, дегенмен кейде даму және өндіріске дейінгі кезеңдер біртұтас болады. «Жасыл жарық» алмаған жобалар өндіріске дейінгі кезеңге өтуде үлкен қиындықтарға тап болуы мүмкін және ұзақ уақытқа созылатын «даму тозағына» немесе «даму айналымына» түседі. Кез келген бизнес кәсіпорны сияқты, фильм жобасын қаржыландыру фильм жасауды инвестицияларды басқару және алу ретінде қарастырады. Ол фильм жасау үшін қажетті активтердің динамикасын және фильм жасау кезеңінде туындаған міндеттемелерді, оның ішінде дамудың бастапқы кезеңдерінен бастап дистрибуциядан кейінгі пайда мен зиянды басқаруды қамтиды. Фильмді қаржыландырудың практикалық аспектілерін фильм жасаудың барлық кезеңдеріндегі ақшаны басқару ғылымы деп анықтауға болады. Фильмді қаржыландыру активтерді олардың тәуекел деңгейіне және күтілетін табысқа қарай бағалауға, сондай-ақ күтілетін пайдаға және зияннан қорғануға бағытталған.
Алдын ала өндіріс
Алдын ала өндірісте фильмді жасаудың әрбір қадамы мұқият жоспарланады және есептеледі. Бұл өндірістің барлық мүмкіндіктерін таңдап, шектеу кезеңі. Камера жұмысы басталар алдында барлық жоспарлау жұмыстары аяқталады, соның нәтижесінде жобаның жалпы көрінісі қалыптасады. Өндірістік компания құрылып, өндірістік кеңсе ашылады. Режиссер фильмді алдын ала визуализуарлейді және иллюстрацияшылар мен концепт-суретшілердің көмегімен сториборд жасауы мүмкін. Фильмнің шығындарын жоспарлау үшін өндіріс бюджеті құрылады. Ірі өндірістер үшін жазатайым оқиғалардан қорғау мақсатында сақтандыру жасалады. Алдын ала өндіріске түсірілім орнын анықтау және актерлерді іріктеу процесі де кіреді. Продюсер фильмнің кестесі мен бюджетін жасау үшін желі менеджерін немесе өндіріс менеджерін жалдайды. Фильмнің жанры мен бюджеті фильм түсіру кезінде қолданылатын топтың мөлшерін және құрамын анықтайды. Көптеген Голливуд блокбастерлері жүздеген актерлер мен түсірілім тобын жұмысқа алады, ал төмен бюджетті, тәуелсіз фильмді сегіз немесе тоғыз (немесе одан да аз) адамнан тұратын «қаңқа топ» жасауы мүмкін. Бұл команданың негізгі лауазымдары:
Сториборд суретшісі: режиссер мен өндіріс дизайнерінің идеяларын өндіріс тобына түсінікті ету үшін визуализуарлейді. Режиссер: фильмнің мазмұнын баяндауға, шығармашылық шешімдер қабылдауға және актерлердің ойынына жауапты. Ассистент режиссер (AD): түсірілім кестесін және өндірістің логистикасын басқарады, сондай-ақ басқа да міндеттерді атқарады. AD-нің әр түрлі міндеттерді атқаратын бірнеше түрі бар. Фильм продюсері: фильмнің түсірілім тобын жалдайды. Бірлік өндіріс менеджері: өндіріс бюджетін және кестесін басқарады. Олар сондай-ақ өндіріс кеңсесі атынан студия басшыларына немесе фильмнің қаржыландырушыларына есеп береді. Локация менеджері: фильм түсірілетін орындарды іздеп табады және басқарады. Көптеген фильмдерде студиялық дыбыс алаңының бақыланатын ортасында түсірілген эпизодтар бар, ал сыртқы түсірілімдер үшін нақты орындар таңдалады. Өндіріс дизайнері: фильмнің визуализуарлық концепциясын жасайды, көркемдік режиссермен бірге жұмыс істейді, ол өндіріс декорацияларын жасайтын көркемдік бөлімді басқарады. Олар бум операторымен, режиссермен, оператормен, бірінші ассистент режиссермен жұмыс істейді. Дыбыс дизайнері: фильмнің дыбыстық концепциясын жасайды, бақылаушы дыбыс редакторымен бірге жұмыс істейді. Үндістанның Болливуд стиліндегі өндірістерде дыбыс дизайнері аудиограф режиссерінің рөлін атқарады. Композитор: фильмге жаңа музыка жасайды (әдетте пост-өндіріс кезеңінде).
Өндіріс
Өндірісте фильм түсіріледі. Бұл кезеңде күнделікті түсірілімге жоспарлауды алдын ала қою өте маңызды. Басты мақсат – бюджет пен кестеге қатаң орай беру, ол үнемі еңкейіп отыруды қажет етеді. Осы кезеңде тағы да көп маман жұмысқа алынады, мысалы, реквизиттерді сақтаушы, сценарийді бақылаушы, режиссердің көмекшілері, суретші, монтажшы және дыбыс режиссерлері. Бұл фильм жасаудағы ең көп таралған лауазымдар; өндіріс кеңсесі фильмді түсіру кезінде қажетті жауапкершіліктерге сәйкес келетін ерекше лауазымдар жиынтығын жасауға құқылы. Орналасқан жер, түсірілім алаңы, кеңсе, өндіріс компаниясы, дистрибьюторлар және барлық басқа да қатысушылар арасында байланыс орнату маңызды. Әдеттегі түсірілім күні ұжымның белгіленген уақытта түсірілім алаңына келуімен басталады. Актерлердің әдетте жеке белгіленген уақыттары болады. Декорация құру, киімдерді дайындау және жарықтандыру көп сағатқа немесе тіпті күндерге созылуы мүмкін болғандықтан, олар көбінесе алдын ала дайындалады. Операторлар, электршілер және декорация жасаушылар әдетте камера және дыбыс бөлімдерінен бір қадам алда болады: тиімділік үшін, бір көрініс түсіріліп жатқанда, олар келесісіне дайындалады. Актерлер костюмдерін киіп, шаштарын және макияждарын жасайды. Актерлер режиссермен сценарийді және орындалу жолын репетициялайды, ал камера және дыбыс тобы олармен бірге репетиция жасайды және соңғы түзетулер енгізеді. Соңында, режиссердің қалауынша, көрініс қажетті сандарға дейін түсіріледі. Американдық өндірістің көпшілігі белгілі бір процедураны ұстанады:
Режиссердің көмекшісі (AD) "камераға дайын!" деп хабарлайды, бұл түсірілімнің басталуға дайын екенін көрсетеді, содан кейін "барлығы үнсіз!" деп бұйырады. Барлық адамдар түсірілімге дайын болғаннан кейін, AD "дыбыс жазуды баста!" дейді (егер түсірілімде дыбыс болса), ал дыбыс режиссері жабдығын қосып, түсірілім туралы ауызша хабарлама жазады және дайын болғанда "дыбыс жылдамдығы" немесе жай ғана "жылдамдық" деп жариялайды. AD "камераны қосу" деп бұйырады, ал оператор камера жазуды бастағанда "жылдамдық!" деп жауап береді. Камераның алдында тұрған, клаппер тақтасымен жұмыс істейтін оператор "маркер!" деп айқайлайды және оны жабады. Егер түсірілімде қосымша актерлар немесе фондық әрекеттер болса, AD оларды шақырады ("фондық әрекет!"), содан кейін режиссер актерлерге "әрекет!" дейді. AD үлкен түсірілім алаңдарында "әрекет" сөзін қаттырақ айтуы мүмкін. Режиссер "Стоп!" деп бұйырғанда түсірілім аяқталады, ал камера мен дыбыс жазуды тоқтатады. Сценарийді бақылаушы кез келген сабақтастық қателіктерін жазады, ал дыбыс және камера тобы түсірілім туралы техникалық жазбаларды тиісті есептік парақтарына жазады. Егер режиссер қосымша түсірілімдер қажет деп шешсе, бүкіл процесс қайталанады. Қанағаттанғаннан кейін, ұжым келесі камера бұрышына немесе "орналасуға" өтеді, көрініс толығымен "жабылғанға" дейін. Сахнаның түсірілімі аяқталғаннан кейін, режиссердің көмекшісі "түсіру аяқталды" немесе "көшуге болады" деп жариялайды, ал ұжым сол сахнаның декорациясын "құрастыруды" немесе бөлшектеуді бастайды. Күннің соңында режиссер келесі күнгі түсірілім кестесін бекітеді және өндіріс кеңсесіне күнделікті есеп жіберіледі. Бұл есепке жүйелілік, дыбыс және камера тобының есептік парақтары қосады. Актерлер мен ұжымға келесі түсірілім күні қайда және қашан келу керектігі туралы хабарламалар таратылады. Кейінірек режиссер, продюсер, басқа бөлім басшылары және кейде актерлер сол күнгі немесе кешегі түсірілген материалды көруге жиналады, олар "күнделікті кадрлар" деп аталады, және өз жұмыстарын қарап шығады. Жұмыс күндері жиі он төрт немесе он сегіз сағатқа созылатын шалғай жерлерде фильм өндірісі ұжымдық рухты қалыптастыруға көмектеседі. Бүкіл фильм "түсіріліп біткенде" немесе өндіріс кезеңі аяқталғанда, өндіріс кеңсесі барлық актерлер мен ұжымға олардың еңбегі үшін алғыс айту үшін орамал партиясын ұйымдастырады. Тірі актерлермен түсірілген фильмдерде өндіріс кезеңінде негізгі актерлер мен ұжым мүшелерінің жұмыс кестелерін үйлестіру өте маңызды. Көптеген сахналарда бірнеше актерлер мен көптеген ұжым мүшелері бір уақытта бір жерде болуы керек (және танымал актерлер бір жобадан екіншісіне асығып кетуі мүмкін). Анимациялық фильмдерде өндіріс кезеңінде жұмыс ағымы өзгеше болады, өйткені дауыс берушілер өздерінің түсірілімдерін студияда әртүрлі уақытта жаза алады және фильмнің премьерасына дейін бір-бірін көрмеуі мүмкін. Анимациялық фильмдерде де басқа ұжым жұмыс істейді, өйткені көптеген тірі түсірілімдерге қатысты жұмыстардың қажеті жоқ немесе олар аниматорлардың әртүрлі түрлерімен имитацияланады.
Өндірістен кейінгі
Бұл кезең әдетте түсірілімдер аяқталғаннан басталады деп есептеледі, бірақ олар бір-бірімен толысуы мүмкін. Пост-продакшнның басым бөлігі – фильм редакторының режиссермен бірге түсірілген материалды қарап, таңдалған дубльдерден фильмді монтаждауын қамтиды. Сонымен қатар, түсірілген дыбыс (әңгімелер) өңделеді; фильмде музыка болуы жоспарланса, музыкалық тректер мен әндер жазылады және дыбыс эффектілері жасалып, жазылады. Кез келген компьютерлік графикалық эффектілер суретшілермен цифрлық түрде қосылады. Ақырында, барлық дыбыс элементтері экрандағы бейнеге синхронды түрде жинақталып, "стемдерге" біріктіріледі, содан кейін фильм толыққанды аяқталады ("тіркеледі").
Тарату
Дистрибуция – фильмнің кинотеатрларға немесе кейде тікелей тұтынушыларға арналған медиаға (VHS, VCD, DVD, Blu-ray) немесе цифрлық медиа провайдерінен тікелей жүктеуге шығарылатын соңғы кезең. Фильм қажет болған жағдайда көшіріледі (фильмге немесе қатты дискілерге) және кинотеатрларға көрсету үшін таратылады. Пресс-релиздер, плакаттар және басқа жарнамалық материалдар жарияланады, фильм жарнамаланады және насихатталады. «Жасалу» деректі фильмі үшін түсірілген түпнұсқа кадрлар негізінде B-рольді клип баспасөзге таратылуы мүмкін, онда фильмнің жасалуы туралы клиптер, сондай-ақ өндіріс компаниясының немесе дистрибьютордың сұхбаттарынан бөлек түсірілген сұхбаттар да болуы мүмкін. Ірі фильмдер үшін негізгі актерлар мен қызметкерлер келісімшарт бойынша промо-турларға қатысуға міндетті, олар премьералар мен фестивальдерде қатысып, көптеген телеарналардың, баспа басылымдарының және онлайн журналистердің сұхбаттарын береді. Көлемді жобалар әр шығарылым кезеңінде көрермендердің қызығушылығын жаңартпақ үшін бірнеше промо-турды қажет етуі мүмкін. 1970-ші жылдардың соңында үй бейнелеуінің пайда болуынан бері көптеген ірі фильмдер бірнеше ерекше шығарылым терезелерінен өтеді. Фильм алдымен бірнеше таңдалған кинотеатрларда көрсетілуі мүмкін, немесе сынақтан жақсы өтіп, тікелей кең таралған шығарылымға жіберілуі мүмкін. Содан кейін, ол әдетте бірнеше апта (немесе айлар) аралығында әртүрлі нарық сегменттеріне – жалдауға, бөлшек саудаға, төлемақымен көруге, ұшу кезіндегі ойын-сауыққа, кабельдік теледидарға, спутниктік теледидарға немесе эфирлік теледидарға шығарылады. Фильмнің тарату құқықтары әдетте бүкіл әлем бойынша тарату үшін сатылады. Дистрибьютор мен өндіріс компаниясы пайданы бөлісіп, шығындарды басқарады.
Тәуелсіз кино түсіру
Кино өндірісі негізгі ағымнан тыс жерлерде де жүзеге асырылады және көбінесе тәуелсіз кино деп аталады. DV технологиясы енгізілгеннен бері өндіріс құралдары демократияланды және экономикалық жағынан қолжетімді болды. Фильм жасаушылар фильм түсіріп, монтаждап, дыбыс пен музыканы жазып, өңдеп, соңғы нұсқасын үй компьютерінде араластыра алады. Дегенмен, өндіріс құралдары демократияланғанымен, қаржыландыру, дәстүрлі тарату және маркетингті дәстүрлі жүйеден тыс іске асыру қиындық тудырады. Бұрын көптеген тәуелсіз фильм жасаушылар өз фильмдерін көрсету және таратуға, сондай-ақ өндіріс үшін Санденс кинофестивалі, Венеция кинофестивалі, Канн кинофестивалі және Торонто халықаралық кинофестивалі сияқты кинофестивальдерге сүйенген. Алайда, интернет тәуелсіз фильмдерді YouTube сияқты сайттарда салыстырмалы түрде арзан бағамен таратуға мүмкіндік берді. Осының нәтижесінде, тәуелсіз фильмдерді көрсетуге және сатуға көмектесетін бірнеше компания пайда болды, олар көбінесе танымал Голливуд фильмдерімен қатар орналасқан ірі интернет сауда алаңдарында жұмыс істейді. Интернеттегі фильм тарату мүмкіндігінің арқасында дәстүрлі тарату шартынан бас тартқан тәуелсіз фильм жасаушылар әлемдік көрермендерге жете алады.