Кіріспе
Корольдік әскери-теңіз флотының баллистикалық зымыранды су асты кемелері класы
Vanguard класы – Корольдік әскери-теңіз флотындағы қызметтегі ядролық қуатпен жұмыс ілейтін баллистикалық зымыранды су асты кемелерінің (SSBN) класы. Бұл сынып 1994 жылы Trident ядролық бағдарламасының бір бөлігі ретінде енгізілді және төрт кемеден тұрады: , , және , 1986 және 1999 жылдар аралығында Фурнесстегі Барроу қаласында Vickers Shipbuilding and Engineering компаниясы салған, қазір BAE Systems компаниясына тиесілі. Төрт кеменің барлығы Шотландияның Глазго қаласынан батысқа қарай орналасқан HM Naval Base Clyde (HMS Neptune) базасында дислокацияланған. 1998 жылдың наурыз айында Корольдік әуе күштерінің WE.177 еркін түсу термоядролық қаруларын қолданғаннан кейін, төрт Vanguard су асты кемесі Ұлыбританияның ядролық қарулары үшін жалғыз платформа болып табылады. Әрбір су асты кемесі 16 UGM 133 Trident II зымыранымен қаруланған. Бұл сынып 2030 жылдардың басында Dreadnought класты су асты кемелерімен ауыстырылуы жоспарланған.
Үшбұрышты бағдарлама
1960 жылдардың соңынан бастап Ұлыбритания әрқайсысы 16 дана АҚШ-та жасалған UGM-27 Polaris зымыранымен қаруланған төрт су асты кемесін пайдаланды. Polaris зымыраны 1963 жылғы Polaris сату туралы келісімнің шарттарына сәйкес Ұлыбританияға жеткізілді. Бұл ядролық тежеу жүйесі Ұлыбританияның Polaris бағдарламасы деп белгіленді. 1980 жылдардың басында британ үкіметі Resolution классы су асты кемелерін және олардың Polaris зымырандарын алмастыру мүмкіндіктерін зерттеуді бастады, олардың екеуі де он жылдан астам уақыттан кейін қызмет ету мерзімінің соңына жақындап қалды. 1980 жылдың 24 қаңтарында Халық палатасы 308 дауысқа 52 қарсы дауыспен тәуелсіз ядролық тежеуді сақтау туралы үкімет саясатын қолдады. Қарастырылған нұсқалар: келісімге сәйкес Ұлыбритания ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарына 5% үлес қосты.
Дизайн және құрылыс
Vanguard класы 1980-ші жылдардың басында Қорғаныс министрлігімен жобаланған, ол Корольдік теңіз күштерінің кеме құрылысы саласындағы соңғы өкілдіктерінің бірі болды. Нұсқаулық сызбалар кейіннен Vickers Shipbuilding and Engineering (VSEL) компаниясына, қазіргі BAE Systems Maritime – Submarines, Барроу-ин-Фернестегі базасында толық жобалау үшін жіберілді. Олар бастапқыда UGM 133 Trident II зымыраларын орналастыра алатын ядролық баллистикалық зымыранға арналған су асты кемелері ретінде жобаланған. Сондықтан зымыран бөлімі американдық су асты кемелерінде қолданылатын, сондай-ақ UGM 133 Trident II зымыраларымен жабдықталған жүйеге негізделген. Бұл талап Vanguard класының дизайнының бұрынғы Polaris зымыраларымен жабдықталған Resolution класынан әлдеқайда үлкен болуына әкелді. Шамамен 16 000 тонна салмақпен, олар Корольдік теңіз күштері үшін салынған ең ірі су асты кемелері болып табылады. Vanguard класының үлкен өлшемдеріне байланысты, 1982 және 1986 жылдар аралығында Барроу-ин-Фернестегі Devonshire Dock Hall арнайы кемелерді салу үшін салынды. 1985 жылдан бастап HMNB Clyde және Faslane-дегі Royal Naval Armaments Depot Coulport Vanguard класындағы су асты кемелері мен Trident II зымыраларын күтіп қалуға дайындық үшін кең ауқымды жаңартудан өтті. Rosyth кемежайы да маңызды жаңартудан өтті. Жұмысқа "жүктеп беру, сақтау, қару-жарақпен жабдықтау, тоқтату, құрастыру, инженерлік, оқу және жөндеу мүмкіндіктерін" жақсарту кірді, оның құны шамамен 550 миллион фунт стерлингті құрады. Премьер-министр Тэтчер 3 қыркүйек 1986 жылы Devonshire Dock Hall-да HMS Vanguard алғашқы кемесінің іргетасын салды. Vanguard 1992 жылы суға түсіріліп, 1993 жылы қолданысқа берілді. 1992 жылы төртінші кеме, Vengeance, жойылмау керек пе деген пікірталас болды; алайда Қорғаныс министрлігі оны 1992 жылдың шілдесінде тапсырыс берді және ол 1999 жылы қолданысқа берілді.
Ауыстыру
2006 жылдың 4 желтоқсанында премьер-министр Тони Блэр «Авангард» класының орнын басатын жаңа буын баллистикалық зымыран тасушы су асты кемелеріне 20 миллиард фунт стерлинг жұмсау жоспарларын жариялады. Құныны азайту және Ұлыбританияның Ядролық қаруды таратпау шартына берілгендігін көрсету үшін Блэр су асты кемелерінің санын төрттен үшке дейін азайтуды, ал ядролық оқ-дәрілердің санын 20%-ға дейін 160-қа дейін қысқартуды ұсынды. 2009 жылдың 23 қыркүйегінде сол кездегі премьер-министр Гордон Браун үш су асты кемесіне дейін азайту мәселесі әлі де қарастырылып жатқанын растады. 2011 жылдың ақпан айында Қорғаныс министрі Лиам Фокс Ұлыбританияның сенімді ядролық тиындарды сақтау үшін төрт су асты кемесі қажет екенін мәлімдеді. 2011 жылдың 18 мамырында британ үкіметі төрт су асты кемесінен тұратын жаңа кластың құрылысын бастапқы бағалау кезеңін мақұлдады, бұл алғашқы ұзақ мерзімді тапсырыстарды беруге және болашақта негізгі құрылысқа дайындық жұмыстарын бастауға мүмкіндік берді. Қазір Dreadnought класы деп аталатын бұл жаңа су асты кемелері класы қазіргі Trident II зымырандарын сақтайды, сондай-ақ Корольдік теңіз күштерінің ядролық қуатпен жүретін су асты кемелері үшін әзірленген технологиямен қатар, жаңа «PWR3» ядролық реакторын да қамтиды. 2016 жылдың 18 шілдесінде Трайдентті жаңарту бағдарламасы бойынша дауыс беру Парламентте өтті, нәтижесінде Ұлыбритания келесі буын су асты кемелерін салуды жалғастыруы керек деп шешілді. Дауыс беруге 472 депутат қолдап, 117 депутат қарсы дауыс берді. Қорғаныс министрлігі жаңа кемелерді салу, сынау және пайдалануға беруге кеткен шығынды 35 жыл ішінде 31 миллиард фунт стерлинг (қосымша 10 миллиард фунт стерлингтік резервтік қормен) немесе мемлекеттік бюджеттің шамамен 0,2 пайызы, немесе қорғаныс бюджетінің 6 пайызы деп бағалады. Жаңа су асты кемелері флотының 2028 жылдан бастап пайдалануға берілуі күтілуде. Dreadnought класы Тридент бағдарламасын кем дегенде 2060 жылға дейін ұзартуға мүмкіндік береді.
Қарулар мен жүйелер
"Авангард" класындағы су асты кемелері 16 баллистикалық зымыран түтігімен жабдықталған. Алайда, 2010 жылғы Стратегиялық қорғаныс және қауіпсіздік шолуына сәйкес, Корольдік теңіз күштері зымыран түтіктерінің тек сегізін Trident II су астынан ұшырылатын баллистикалық зымырандарымен жарақтандырады, олардың әрқайсысы сегіздей ядролық оқ-дәрімен жабдықталған. Зымыран түтіктерінен өзге, су асты кемелері төрт 21 дюймдік (533 мм) торпеда түтігімен жабдықталған және Spearfish ауыр салмақты торпедасын тасиды, бұл оларға су астындағы немесе су үстіндегі нысаналарды шалқаю арақашықтығында жоюға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, екі SSE Mark 10 ұшыру құрылғысы орнатылған, бұл кемелерге 2066 және 2071 типтес алдау құрылғыларын қолдануға мүмкіндік береді, ал UAP Mark 3 электрондық қолдау шаралары (ESM) кедергісіз байланыс жүйесі де бар. Су асты кемелері Thales Underwater Systems Type 2054 жиынтық сонарымен жабдықталған. Type 2054 – 2046, 2043 және 2082 сонарларын біріктіретін көп режимді, көп жиілікті жүйе. Type 2043 – корпуста орнатылған белсенді/пассивті іздеу сонары, Type 2082 – пассивті кедергісіз байланыс және қашықтықты анықтау сонары, ал Type 2046 – өте төмен жиілікте жұмыс істейтін, пассивті іздеу мүмкіндігін қамтамасыз ететін сүйретілетін антенналық сонар. Әскери-теңіз күштері сонарларды ашық архитектуралық өңдеуді қолдану үшін, коммерциялық технологиялармен қайта жабдықтау процесінде. Навигациялық іздеу мүмкіндігі Type 1007 I диапазонындағы навигациялық радармен қамтамасыз етілген. Екі перископ бар: CK51 іздеу моделі және CH91 шабуыл моделі. Екеуінде де дәстүрлі оптикадан өзге теледидар және жылулық бейнелеу камералары орнатылған. Арнайы су асты кемелерін басқару жүйесі (SMCS) бастапқыда "Авангард" кемелері үшін әзірленген, кейіннен ол басқа кемелерде де қолданылды.
Қозғалтқыш
Жаңа қысымды су реакторы Rolls Royce PWR 2, Vanguard класы үшін жобаланған. PWR 2 бұрынғы үлгілерге қарағанда екі есе ұзақ қызмет етеді, және Vanguard класындағы су асты кемесі жанармай құймастан әлемді 40 рет айнала алады деп болжануда. Бұдан әрі, ұзақ мерзімді жөндеу кезеңдерінде әрбір кемеге "Core H" реакторы орнатылады, бұл су асты кемелерінің қызмет ету мерзімінің соңына дейін қосымша жанармай қажет етпейтініне кепілдік береді.
Ядролық оқ-дәрілер
Британиялық ядролық қаруды Ұлыбританияның Атомдық қарулар мекемесі жобалайды және әзірлейді. Су асты кемелері ең көп дегенде 192 жеке-жеке нысанаға бағытталатын оқ-дәрілермен, немесе MIRV-термен, бірден атуға дайын күйде болуға қабілетті. Алайда, 1998 жылғы Стратегиялық қорғаныс шолуында қабылданған шешімнің нәтижесінде бұл көрсеткіш 48 оқ-дәріге дейін төмендетілді, ал атуға дайындық уақыты "минуттардың орнына күндерге" дейін қысқартылды. Бұдан әрі, Ұлыбританиядағы ядролық оқ-дәрілердің жалпы саны шамамен 200-ге дейін азайтылды, оның ішінде 58 Trident зымыраны бар. 2010 жылғы Стратегиялық қорғаныс және қауіпсіздік шолуы бұл санды тағы да қысқартты, нәтижесінде болашақта су асты кемелері жалпы саны 40 оқ-дәрі және 8 зымыранмен (максималды мүмкіндік 16 болатын) теңізге шығады. Пайдалануға дайын ядролық оқ-дәрілердің саны 160-тан 120-ға дейін төмендетіледі, ал Ұлыбританияның ядролық қару қорының жалпы саны 180-ден аспайды. 2021 жылдың 16 наурызында Премьер-министр Борис Джонсон өзінің үкіметінің 10 жылдық халықаралық сауданы жандандыру және әлемде жұмсақ күшті қолдану жоспарын, сондай-ақ "Жаһандық Ұлыбритания" құру мақсатын жариялады. "Бәсекелес дәуірдегі жаһандық Британия" атты құжатта бұл жоспар Корольдік теңіз күштерінің Trident су асты кемелеріндегі ядролық оқ-дәрілердің лимитін 180-ден 260-қа дейін көтерді. Сондай-ақ, құжатта Британияда әрқашан теңізде кемінде бір ядролық қарумен жабдықталған төрт су асты кемесі болуы үшін, олардың флотын сақтап тұруға уәде берілді.