Кіріспе

Бахо-Синка немесе Baix Cinca ( ) — Испанияның Арагон аймағының шығысындағы комарка. Оның аты Сина өзенінен шыққан. Бұл комарка Уэска провинциясының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Әкімшілік орталығы — Фрага қаласы, онда 13 592 адам тұрады, бұл комарканың ең ірі қаласы. Бахо-Синка/Baix Cinca Арагонның Ла Литера/La Llitera, Цинка-Медио, Монегрос және Бажо-Арагон Каспи/Baix Aragó Casp комаркаларымен, ал Каталонияның Сегриа және Рибера-д'Эбре аймақтарымен шектеседі. Комарканың шамамен жартысы, ішінде Фрага және Мекиненца сияқты екі ең ірі қаласы бар, Каталон тілінде сөйлейтін Ла Франья деп аталатын аймаққа жатады. Бахо-Синка/Baix Cinca-ның кейбір әкімшілік аумақтары Төменгі Арагонның тарихи аймағының құрамына кіреді.

Муниципальді терминдер

Облыс құрамына Баллобар (Валлобар), Белвер де Цинка (Белвер де Цинка), Кандаснос, Чаламера (Xalamera), Фрага, Мекиненса (Mequinensa), Онтиньена (Ontinyena), Оссо де Цинка (Ossó de Cinca), Торренте де Цинка (Torrent de Cinca), Велилла де Цинка (Vilella de Cinca) және Заидин (Saidí) муниципалитеттері кіреді. Оны құрайтын 11 муниципалитет Уэска провинциясынан, Мекиненса Сарагоса провинциясына жатады.

География

Бажо / Байкс-Синка шығысында Каталония автономды бірлестігімен, солтүстігінде Цинка-Медио және Ла-Литера аймақтарымен, батысында Монегромен және оңтүстігінде Бажо-Арагонмен шектеседі. Аймақ Цинка өзенінің соңғы учаскесінде, Сарагоса, Уэска және Ллейда қалалары арасындағы Орта Эбро депрессиясының ортасында орналасқан. Тарихи және мәдени белгілі бір өркенді ортасы болып табылатын Цинка өзені, комарканы асимметриялық түрде бөліп, Кандаснос ауылынан басқа барлық елді мекендерді біріктіреді. Оның географиялық ерекшелігі – Эбро, Цинка және Сегре өзендерінің құнарлы жағалаулары мен аңғарлардан тысқары кеңістіктегі шөлейтті жерлердің контрастымен сипатталады. Соңғы жылдары жаңбырға тәуелді жерлерде де суармалау жүйесі дамытылды, нәтижесінде ландшафт ауыл шаруашылығының қажеттіліктеріне сәйкес сәл өзгертілді. Оның жер бедері мыңдаған жылдар бойы Цинка өзенінің жұмысының нәтижесі болып табылады, ол жылдар өте арнасын қазып, екі жағалауында үлкен әрі тегіс емес террасаларды құрады, олар тарихи тұрғыдан құнарлы бау-бақшаларға айналды. Бажо / Байкс-Синка халқы сақтауға міндеттенген нағыз табиғи мұра осы жер. Өзен жағалауларының жасыл шөптері мен Монегроның шөлейтті жерлері арасындағы керемет контраст, экожүйелердің бесiншесiз әртүрлілігін ұсынады. Мұнда дала мен шөл далаларға тән жануарлар мен өсімдіктер түрлерінен бастап, өзен жағалауларында көптеп кездесетін құстардың байына дейін кездеседі. Ерекше табиғи маңызы бар – «Аигуабаррейг» (каталон тілінде «су қоспасы») Синка, Сегре және Эбро өзендерінің Мекиненцадағы қосылатын жерінде қалыптасады.

Климатография

Ауа райы континенттік, жауын-шашын аз, бұл аймақтың өсімдік жамығын анықтайды. Ең жылы айлар – шілде және тамыз, температура 35 °C-қа дейін жетеді, кейде тіпті 40 °C-қа дейін көтеріледі. Ал желтоқсан мен қаңтар айларында температура 0 °C мен 5 °C аралығында болады. Аймаққа Ебро аңғарынан төмен соғатын суық әрі құрғақ cierzo желі соғады. Жауын-шашынның орташа мөлшері 300-400 мм, ол жыл бойына өте теңсіз таралады. Ұзақ құрғақшылықтар жиі болады.

Халық саны

Испанияда 1960 жылдары болған әлеуметтік-экономикалық өзгерістер аумақтық тұрғыдан екі түрлі көші-қонға әкеп соқты: ішкі аймақтардан шет аймақтарға және ауылдық жерлерден қалалық орталықтарға. Бахо / Байкс-Синка аймағы үшін, Арагонның басқа да аймақтары сияқты, бұл ауылдық елді мекендердің күрт азаюына және халықтың бір бөлігінің аймақ орталығында шоғырлануына себеп болды. Аймақ халқы Хуеска провинциясының жалпы санының 11,03% құрайды. Ерлер мен әйелдер арақатынасы шамалы айырмашылықты көрсетеді. Халықтың көп бөлігі Фрага қаласында шоғырланған, одан кейін Мекиненцада – комарканың жалпы санының 9,64% құрайды. Фрагадан басқа барлық муниципалитеттерде халық саны тарихи түрде азайып келеді.

Экономика

Бахо / Байкс-Синка аймағы Арагонның ең динамикалық аймақтарының бірі болып табылады, бұл негізінен ауыл шаруашылығы секторының арқасында мүмкін болды. Ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін халықтың жалпы санының үлесі 25,5% құрайды, бұл тәтті жеміс секторында маңызды қосымша құнның қалыптасуына ықпал етеді. Бахо / Байкс-Синка осы секторда ең көп өңделген гектарға ие Арагон аймағы. Бахо / Байкс-Синка екі маңызды себепке байланысты тарихи түрде ауыл шаруашылығы аймағы болып келді: біріншісі – дәстүрлі және мәдени жағынан ауылмен байланысы, екіншісі – ауа райының ерекшелігі және жауын-шашын мөлшерінің аздығы. Ауыл шаруашылығы шаруашылықтарын жаңғырту және Мекиненца суармалы аймағының 3000 гектардан астам жерге дейін кеңеюі нәтижесінде өндіріс едәуір артқан, бұл өте маңызды сектор. Мекиненца – бұл аймақтық дамыту орталығы, ол негізінен шарық, вишня, зәйтүн және бадам өндірісіне бағытталған секторды жетекшілік етеді. Бахо / Байкс-Синкадағы өнеркәсіп негізінен өнеркәсіптік іс-әрекетке негізделген. Агробизнес секторында көптеген компаниялар бар, олардың тікелей және жанама жұмыспен қамтудағы үлесі зор. Аймақтың экономикасы үшін қызмет көрсету секторы да маңызды, ол халық үшін табыс көзінің екінші бағалы түрі болып табылады. Мекиненца сияқты аймақтарда туризм саласының ерекше маңызы бар, онда белсенді туризм, спорттық балық аулау және мәдени туризммен айналысатын көптеген компаниялар жыл бойы отандық және шетелдік туристерді тартады. Тарихи тұрғыдан алғанда, энергия өндіру саласы да Мекиненцада шоғырланған. Бастапқыда 1850 жылдары 150 жылдан астам уақыт бойы Мекиненца көмір бассейнінен көмір өндіріліп, кейіннен Мекиненца ("Арагон теңізі" деп те аталады) және Риба Рожа гидроэлектрлік су қоймалары салынды.

Тарих

Бажо / Байкс-Синка аймағы ерекше және стратегиялық жағдайда орналасқан, бұл оны өркениеттердің, мәдениеттердің және тілдердің қадамдасқан жеріне айналдырды. Осы аймақты Cinca өзені кесіп өтеді, ол өз атын осы өзеннен алған, ал Cinca өзені Alcanadre суларын қабылдап, ақырында Segre өзенімен қосылады. Segre өзенінің сулары Мекиненцадағы Ebro өзеніне құяды. Аймақта тарихи алдынан өтетін елді мекендердің көптеген іздері сақталған (мысалы, Мекиненцадағы Кастелетс және Риолс археологиялық ескерткіштері), сондай-ақ ибериялықтар, иберо-римдіктер, римдіктер (мысалы, Фрагадағы Вилла Фортунатус), вестготтар, арабтар, еврейлер және христиандар қалдырған мұралар да бар. Осының нәтижесінде роман, готика және мудехар өнерінің үйлесімі пайда болды, ол көне аймақтың мәдени мұрасын құрайды. Археологиялық аймақ санатындағы Мәдени маңызы бар объектілер ретінде: Фрагадағы Вилла Фортунатус және Эль Пиларет де Санта Китерия, Мекиненцадағы Мас де Файоне I, Валлбуфандес, Вальмайор I, Вальмайор IV және Баллобардағы Эль Кастеллазо жарияланды. Ескерткіштер санатына Монахтар мұнарасы, Санта-Китерия Пиларет мұнарасы және Фрагадағы Сан-Мигель шіркеуі, Эскарпе айқасы, Мекиненцадағы Мекиненца қамалы, Заидин қамалы, Чаламерадағы Санта-Мария шіркеуі және Торренте-де-Синка қамалы кіреді. Сонымен қатар, аймақта Мекиненцада үш мұражай (Мекиненца мұражайлары тобында) және Фрагада орналасқан екеуі – Сальвадор Сабате үй-мұражайы және Монкада сарайы бар.

Мекиненза қаласының қамалы

Қамал Эбро, Сегре және Синка өзендерінің тоғысқан жеріне қарай тік жардың шетінде орналасқан. Оның жоспары жеті тікбұрышты мұнарасы бар, біреуі бесбұрышты келген дөңгелек төртбұрыштан тұрады. Екі мұнара кішкентай жартылай дөңгелек есіктің екі жағынан қоршап тұр, ол порталмен қорғалған. Бұл қамалға орналасу орны жақсырақ бола алмайды, себебі ол үш өзеннің тоғысқан жерінен бастап, айналасындағы жерлерге және көкжиектегі Пиреней тауларына дейін кең және әсерлі ландшафтты көріп тұрады. Монкада әулеті, Мекиненза барондығының иелері, осы құс ұясын сарай-бекініс салу үшін таңдады. Бұл ғимарат – нағыз шедевр, Готика өнері Арагон тажына сыйлаған ең бағалы мұралардың бірі. Ол 14-15 ғасырларда салынған. Алғашқыда бұл 12 ғасырда Микнаса тайпасынан шыққан берберлер салған араб бекінісі болған деседі. Осы тайпа қаланы құрып, оған өздерінің атын берген. Қайта жаулау кезінде қамал Рамон Беренгуер IV-ке тиесілі болды. Корольдік меншік болғаннан кейін, ол Монкада әулетіне берілді. Қамалдың тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі – Пиреней соғысы кезінде маршал Сушенің француз армиясының қамалға шабуыл жасауы. 1814 жылға дейін ол француз үкіметінің меншігінде болды. Париждің Триумф аркасының сыртқы бағаналарының бірінде "Мекиненца" деген жазу үлкен әріптермен қашап жазылған, бұл Иберия түбегіндегі француз армиясының маңызды жеңісін еске салады. Қазіргі уақытта қамал ENDESA қорына жеке меншікте. Қамалға бару үшін Мекиненза қалалық әкімдігінің туристік бюросына алдын ала өтініш беру қажет. Алдын ала сұраған жағдайда, сейсенбі күндері таңертеңгі сағаттарда тегін экскурсиялар ұйымдастырылады.

Мекиненза мұражайлары

Мекиненца музейлерінде 1000 метрден астам көмір шахтасының жер асты галереясын зерттеуге болады. Шахта мұражайында Ебро өзенінің сулары астында қалған ескі қаланың тарихын, халықтың өмірін танысуға болады. Тарих мұражайында немесе Преистория мұражайында ежелгі тарихты қалай зерттеуге болады. 2010 жылы ашылған бұл музейлер 1929 жылы салынған Мария Кинтана атындағы ескі мектептер кешенінде орналасқан.

Мекинензаның ескі қаласы

Мекинензаның ескі қаласы Эбро өзенінің сол жағалауында, Сегре және Синка өзендері қосылатын жерде орналасқан. Рибаррожа су қоймасы салыну кезінде ол дерлік толығымен бұзылды. Бұл Эброның төменгі ағысындағы елді мекендерге тән ерекшеліктері бар қалалық орталық болды, қалалық жер учаскесі мұсылман дәуіріне дейін сақталып келген. Франкизм кезеңі мен ENHER компаниясының келуі, Мекиненца және Риба-Рожа тоғандарының салынуы Эбро жағалауындағы ескі қаланың өмірін өзгертіп жіберді. Су деңгейінің күрт өсуіне байланысты өнеркәсіп орындары жабыла бастады, ал халық қалалық орталықты су басудың алдын алу үшін балама жолдарды іздеуді талап етті. Осылайша Мекиненца тұрғындарының көші-қоны басталып, жаңа елді мекенге көшу үшін үйлерінен кетуге мәжбүр болды. Мекинензаның ежелгі халқының бір бөлігін бүгін де көруге болады, себебі ол үлкен ашық ауадағы естелік саябаққа айналды. Су деңгейінен жоғары орналасқан көшелер мен үйлердің бұрынғы жолдары қайта жаңартылды. Ескі Мекиненца, "Ескі қала" – бұл оның көшелері мен көшешіктері арқылы естелік саяхат жасауға, ескі шіркеудің қалдықтарын тауып, бұрынғы кемежайларды көзге елестетуге, Эбро өзенінің жағасындағы кемешілер мен кеншілердің мың жылдық тарихына толы қаласынан мыңдаған әңгімелер, қызықты деректер мен аңыздарды білуге шақыру.

Хесус Монкада және "Топпау"

Мекиненца әдебиет жақтастары үшін де маңызды орын. Мекинензаның ең танымал жазушысы Хесус Монкада ескі ауылды өзінің кітаптарындағы көптеген жеке оқиғалардың негізгі орнына айналдырды. Оның "Camí de Sirga" ("Трос жолы") романы 20-дан астам тілге (жапон, швед және вьетнам тілдері де бар) аударылған. Бұл ежелгі Мекиненцаның кейіпкерлері мен оқиғаларының, сондай-ақ оның трагикалық жоғалуының үйлесімі. Ол өз заманының каталон тіліндегі ең ірі авторларының бірі деп есептеледі. Ол өзінің барлық еңбектері үшін көптеген сыйлықтар алды, оның ішінде Барселона қаласының сыйлығы, 1989 жылы "Camí de sirga" үшін Ұлттық сыншылар сыйлығы және 2001 жылы Каталония үкіметінің (Generalitat) тапсырған Creu de Sant Jordi ордені бар. 2004 жылы ол Арагон әдебиеті сыйлығына ие болды.

Рамон Ж. Сендер

Рамон Хосе Сендер Гарсес – 1901 жылы Чаламерада туған испандық романист, эссеші және журналист. Оның бірнеше шығармаларын көрнекті зоолог, сэр Питер Чалмерс Митчелл ағылшын тіліне аударған, оның ішінде "Жеті қызыл жексенбі" ("Siete domingos rojos"), "Жауынгерлер арасындағы мистер Витт" ("Mr Witt en el cantón") және "Испаниядағы соғыс" ("Contraataque").

Екі тілді аймақ

Бахо / Байкс-Синка аймағы екі тілді. Мекиненца, Торренте-де-Синка, Велилья-де-Синка және Зайдин муниципалитеттерінде көбінесе каталан тілінде сөйлейді, ал Фрагада каталан және испан тілінде сөйлейтін халықтың шамамен бірдей үлесі бар. Баллобар, Белвер де Синка, Кандаснос, Чаламера, Онтиньена және Оссо де Синка муниципалитеттерінде испан тілінде сөйлейді. Бахо / Байкс-Синка тұрғындарының 80% астамы батыс каталан тілінде сөйлейді. Тарих барысында осы аймақтан өткен түрлі өркениеттер өздерінің мәдениетін де, тілін де қалдырды. Осы тұрғыдан алғанда, каталондықтар осы аймаққа Реконкиста кезінде, Рамон Беренгуер IV бастағанда келді және Рибагорза, Палларс және Ургельден келген адамдармен осы аймақты қайта қоныстандырды. Тіл осы күнге дейін ауызша түрінде сақталған. Тұрғындарының көпшілігі испан тілінде – барлық бастауыш және орта білім осы тілде алынады – және каталан тілінде екі тілді.

Мекиненза декларациясы

Мекиненза декларациясы (каталон тілінде Declaració de Mequinensa) – 1984 жылғы 1 ақпанда Мекинензада (Бажо / Байкс-Синка, Арагон, Испания) Арагонның каталон тілінде сөйлейтін аймағының 17 муниципалитетінің әкімдері және Жозе Бада Паниелло (сол кезде Арагон үкіметінің Мәдениет министрі) қол қойған құжат. Декларацияны қабылдағаннан кейін және оның бір ұсынысын іске асыру мақсатында 1985 жылғы 1 қазанда Арагон үкіметі мен Білім және ғылым министрлігі арасында білім беру саласында каталон тілін мектептерде міндетті емес, бірақ бағаланатын пән ретінде оқыту туралы келісімге қол қойылып, ол Арагонның ресми газетінде жарияланды.

Табиғи мұра

Өңірдегі басым өсімдіктер – құрғақшылыққа және қатал ауа райына бейімделген Жерорта теңізі түрлері. Олар аз күтімді қажет ететін, кең географиялық ареалда таралған өсімдіктер, мысалы, "карраско" қарағайы, "коскожа", розмарин немесе биязы ұсақ шөп. Жануарлар дүниесі Монегростың далалық, өзен жағалауы және шөлді аймақтарымен байланысты. Су тасбақасы, нүктелі кесірткесі немесе оңтүстік жыланы – қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың ішіндегі негізгі түрлер. Сүтқоректілерге кірпілер, кеміргіштер және жартастар, сондай-ақ түлкілер, қояндар және еліктер кіреді. Бахо / Байкс-Синкада құстарды қорғауға арналған алты арнайы аймақ бар: Эль-Басал, Лас-Меноркас және Лланос-де-Кардиел; Эль-Пас және Санта-Рита суқоймасы; Ла-Ретюрта және Лас-Саладас; Мекиненцадағы Агиубаррейг және Сьерра-де-Алькубиерре және Валькуерна, Серрета-Негра және Либерола. Осы жерлерде бүркіттер, қарақұйрық бүркіттер, қарақасқырлар және алып тұзбалалар сияқты құстарды байқауға болады.

Балық аулау

Мекиненцада кездесетін ең ерекше түрлердің бірі – сом. Ол Испаниядағы ең ірі қоныс орнына айналды. Мекиненца бүкіл Испаниядан және шетелден (атап айтқанда, неміс, француз, ағылшын, американдық және жапондық) балық аулауға құмарлар үшін халықаралық деңгейде танымал орынға айналды, олар 250 сантиметрге дейін және 100 килограмнан аса салмағы бар сомды ұстауға дайын. Сонымен қатар, көл шабағы, судақ, қара балық және шағала да кездеседі. Мекиненца су қоймасында жыл сайын 30-ға жуық спорттық балық аулау жарыстары өткізіледі.

Теңіз спорты

Мекиненцада Испаниядағы ең жақсы жарыс трассаларының бірі саналады, оның үлкен қолжетімділігі, тұрақты су жағдайы және су қоймасының жағасындағы спорттық құрылыстары бар. Су қоймасының тыныш суларында көптеген спорт түрлерін жасауға болады. Оксфорд пен Кембридж академиялық есу командалары, сондай-ақ басқа да елдердің академиялық есу ұлттық командалары дайындық кезеңдерін өткізу үшін Мекиненцаны таңдайды.

Активті туризм

Мекиненца – Сарагоса провинциясында белсенді туризм және шытырман оқиғалармен айналысатын компаниялардың ең көп тіркелген жері және Арагон деңгейінде бесінші орында тұр. Белсенді туризм және шытырман оқиғалар компаниялары сары түсті фонға салынған жел гүлін бейнелейтін логотиппен және Арагон үкіметінің бекіту белгісімен анықталады. Бұл келушілерге сапа стандарттарын ұсыну арқылы сенімділік беруді қамтамасыз ету мақсатында жасалған, және Мекиненцада бұл өте жоғары бағаланады. Осының нәтижесінде қала Еуропада балық аулау бойынша үлгі болып табылады және көптеген халықаралық балықшылардың таңдаған бағытына айналды.

Гастрономия

Бахо / Байкс-Синка – жеміс бақшаларына толы аймақ, мұнда мол мөлшерде жаңа жемістер мен сапалы жаңғақтар өседі, олар эльмостильо, фарринос, қабақтан жасалған печенье, Фрага кок немесе құрғақ өрік сияқты дәстүрлі десерттерде қолданылады. Хуерта және қой еті де аймақтың тағамдарының негізгі бөлігі болып табылады, әсіресе қоян, харе, кескілең, жабайы шошқа және бұғы еті ерекше маңызға ие. Бахо / Байкс-Синка аймақтың солтүстігінде, атап айтқанда Белвер-де-Синка муниципалитетінде жүзім шаруашылығы үшін ерекше жағдайлар жасалған. Аймақтың тарихи ингредиенттерінің бірі – Arbequina сортының зәйтүн майы (жеңіл, хош иісті, жемістік ноталары бар) және Empeltre (жұмсақ және тәтті дәмі, Arbequina сортынан аздап ерекше). Аймақтағы бірнеше компания көптеген ұлттық және халықаралық конкурстарда жүлделі орындарға ие болған. Тарихи деректер бойынша, арабтар Цинка өзенінің төменгі ағысын "Зәйтүн ағаштарының өзені" ("Нахр әл Зайтун") деп атаған, бұл термин Мекиненза сияқты кейбір елді мекендердің атауларына енген, ол кезде Микнаса әл Зайтун деп аталған. Мекиненза вишнясы ерекше бағаланады, себебі бұл аймақтағы микроклимат бүкіл Еуропа бойынша алғашқы ашық далалық вишня өндірісін алуға мүмкіндік береді, бұл вишнялар қаттылығы, түсі және тәттілігі жағынан ерекше органолептикалық қасиеттерге ие. Алғашқы сорттары Орталық және Солтүстік Еуропа, Әмірліктер және тіпті Азия нарықтарына жіберіледі. Сондай-ақ, шәрішке, нектарин, жүзім, парагвай немесе платерина сорттарын да кездестіруге болады.

Дәстүрлер

Ел Бахо / Байкс-Синка – көптеген дәстүрлердің толыққанды гүлденген күйде сақталған шекаралық аймақ. Әр муниципалитеттің маңызды мерекелері, жыл бойы өткізілетін шаралардың біріне айналады. Фрагада "les de faldetes" есімді, Бахосинке қаласының дәстүрлі киіміне құрмет көрсететін және Вирген дель Пиларға арналған құрбандықпен байланысты ерекше мереке бар. Басқа муниципалитеттерде де Сан-Роке мерекесі (Балобар), Бельвер-де-Синканың Ұлы апта шерулері, Кандасностағы "роскета"ның таратылуы, Пасха дүйсенбілері немесе Сан-Маркосқа саяхат сияқты мерекелер тойланады. Сонымен қатар, Чаламерада Санта-Агатоклия-де-Мекиненца мерекелері, Онтиньенада Санта-Реликия мерекелері, маусым айында Оссо-де-Синкадағы Ел Бахо / Байкс-Синка атты шара, Торренте-де-Синкадағы Сан-Хуан мерекесі, Велилья-де-Синкадағы Сан-Лоренцо мерекелері және Зайдиндегі Аспанға көтерілу мерекесі де аталып өтеді. Мекиненцада (Зарагоса) ақпан айының бірінші демалыс күндері тойланатын "Сан-Блас және Санта-Агеда мерекелері" 2018 жылы F.I.T.A. кодымен Арагонның туристік қызығушылық тудыратын мерекесі деп жарияланды, нөмірі 844.