Кіріспе
Клей Кросс – Англияның Дербишир графтығындағы Солтүстік-Шығыс Дербишир ауданындағы қала және азаматтық округ. Бұл бұрынғы өнеркәсіптік және кен өндіру қаласы, Честерфилдтен оңтүстікке қарай шамамен 8 шақырым қашықтықта орналасқан. Ол тікелей A61 тас жолында жатыр. Айналасындағы елді мекендерге Солтүстік Уингфилд, Тэптон, Пилсли және Эшовер кіреді.
Clay Cross is a town and a civil parish in the North East Derbyshire district of Derbyshire, England. It is a former industrial and mining town, about 5 mile (8 km) south of Chesterfield. It is directly on the A61. Surrounding settlements include North Wingfield, Tupton, Pilsley and Ashover.
Тарих
Бас көше Римге дейінгі жолдың үстінде салынған, ол Рикнейльд көшесі деп аталуы мүмкін, онда алым үйі (1786–1876) орналасқан. Аймақта көмірдің табылуы ауылды өнеркәсіптік революциямен таныстырды. Алғашқыда жүк таситын аттар «қара алтынды» 1756 жылы Дерби мен Шеффилд темір құю зауыттары арасында ашылған автожол арқылы тасыды. 19 ғасырдың басына дейін Клей-Кросс Клей-Лейн деп аталатын шағын ауыл болды, бірақ көмір мен басқа да минералдарға деген сұраныстың артуы 1840 жылға қарай халықты үш есеге арттырды, ең көне ғимарат – Джордж және Дракон тавернасы. Солтүстік Мидленд темір жолы үшін туннель қазу кезінде Джордж Стивенсон көмір мен темірді тапты, бұл әк тасына деген сұраныспен бірге оны Честерфилдке жақын Таптон-Холлға көшіруіне және «Джордж Стивенсон және Ко» деген атпен бизнес ашуына себеп болды. 1833 жылғы картада Танет көшесі мен Клей-Лейн көрсетілген. 1840 жылдардағы теміржол «қуанышы» 1837–1838 жылдары қазылған Клей-Кросс туннелі арқылы солтүстікке қарай кеңеюге мүмкіндік берді. Шамамен бір мильдей жерді туннельде қазып жатқанда олар коммерциялық сападағы көмірдің көп мөлшерін тапты. Клей-Кросс өркендеп дамитын қалаға айналды. Стивенсон инженерлерінің «Ливерпуль тобы» 1839 жылы өздерінің мол қаржысымен қаржыландырылған Клей Крос компаниясын құрды. Көмір шахталарын қолдаумен бірге бірнеше шахталар салынды, кокс пештері, кірпіш зауыттары, әк зауыттары, темір пештері мен құю фабрикалары жұмыс істеді. Клей-Кросс темір және көмір өнеркәсібімен әлемдік деңгейде танымал болды. Компания теміржолдан көмір қазып, кокс өндіру үшін құрылған болса да, Дурхамнан келетін тауарлар артықшылыққа ие болды, ал өндіріс темір өңдеуге және кірпіш жасауға ауысты. Стивенсон 1848 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Роберт компанияны басқарды, бірақ 1852 жылы ол компанияны тастап кетті, содан кейін ол ресми түрде Клей Крос компаниясы деп аталды. 1871 жылы Джексон отбасы акциялардың 100% сатып алды. Олар 1974 жылға дейін иелері болып қалды. Ұзақ жылдар бойы компания қаланың ең ірі жұмыс берушісі болды. 1985 жылы Biwater компаниясы оны сатып алды. 2000 жылдың желтоқсан айында Biwater компаниясы осы учаскені француздық Saint Gobain компаниясына сатты. Бірнеше айдан кейін ол 750-ге жуық жұмыс орнын жоғалтып жабылды. Бивотердің үлкен учаскесін бұзу 2008 жылдың соңында басталды, ал қалада жаңа үйлер мен дүкендер пайда болды. 1925 жылы Ашвердің жеңіл темір жолы Ашвер Бтс карьерлерінен Эгстоудағы Клей Крос компаниясына минералдарды тасымалдау үшін ашылды. 1936 жылы тар жол желісі бойынша жолаушылар тасымалы тоқтатылды, ал 1950 жылы минерал тасымалы да тоқтатылды.
A map of 1833 showed Thanet Street and Clay Lane. The railway 'mania' of 1840s witnessed expansion northwards facilitated by the Clay Cross tunnel dug in 1837–38. Whilst tunnelling over a mile underground they discovered vast quantities of commercial grade coal. Clay Cross became a boom town. The 'Liverpool Party' of Stephenson engineers formed the Clay Cross Company in 1839 which they funded from their considerable resources. As well as sinking a number of shafts with colliery support, there were coke oven works, brickworks, limeworks, irons furnaces and foundry. The ductile pipe was developed into an internationally sold product, making Clay Cross renowned for its iron and coal industry worldwide. Although the company had been formed to mine coal and manufacture coke from the railway, the supplies from Durham were preferred, and the works turned to iron working and brick making. When Stephenson died in 1848 his son, Robert, took over, leaving the company in 1852 when it became formally known by the name of the Clay Cross Company. In 1871 the Jackson family acquired 100% of the stocks and shares. They continued as owners until 1974. For many years, the company was the town's major employer. In 1985 Biwater took it over. In December 2000 Biwater sold the site to French company, Saint Gobain. Some months later, it was closed down with the loss of around 750 jobs. Demolition of the vast Biwater site began in late 2008, and new houses and shops are appearing in the town. In 1925 the Ashover Light Railway was opened to transport minerals from the quarries at Ashover Butts to the Clay Cross Company at Egstow. The passenger services on the narrow gauge line were closed in 1936 and the mineral traffic ceased in 1950.
Өнеркәсіптік сәулет
1840 жылы Стивенсондар кеңсе ретінде Елдон үйін салды, кейін ол жеке тұрғын үйге айналдырылды. Стивенсондар 400-ден астам шахтерлерге арналған үйлер де салды. Одан әрі, олар бастауыш мектептер ашып, жаңа шіркеулерді қадірледі. Компания қаланың газ және электр энергиясы бойынша барлық қажеттіліктерін қамтамасыз етті. Ең ірі үй – Клей Крос Холл. Оған жақын орналасқандар:
Methodist Church on High Street. Baptist Church on Market Street (now closed). Clay Cross Community Church C4 (Assemblies of God) on Market Street. Roman Catholic Church of St. Patrick and St. Bridget on Thanet Street. Holmgate Evangelical Church on Valley Road, Holmgate. Salvation Army on Thanet Street. St Barnabas Church, an Anglican congregation meeting at the St Barnabas Centre on Pilsley Road, Danesmoor. Community of Christ on Thanet Street.
Хай-стриттегі Методист шіркеуі. Маркет-стриттегі Баптист шіркеуі (қазір жабық). Маркет-стриттегі Clay Cross Community Church C4 (Құдайдың Ассамблеясы). Танет-стриттегі Әулие Патрик және Әулие Бриджитаның Рим-католик шіркеуі. Холмгейттегі Вэлли-роудтағы Холмгейт Евангелистік шіркеуі. Танет-стриттегі Құтқарылу Армиясы. Дэнсмурдағы Пилсли жолындағы Сент-Барнаба орталығында жиналатын Англикан қауымының Сент-Барнаба шіркеуі. Танет-стриттегі Мәсіх қауымы.
Methodist Church on High Street. Baptist Church on Market Street (now closed). Clay Cross Community Church C4 (Assemblies of God) on Market Street. Roman Catholic Church of St. Patrick and St. Bridget on Thanet Street. Holmgate Evangelical Church on Valley Road, Holmgate. Salvation Army on Thanet Street. St Barnabas Church, an Anglican congregation meeting at the St Barnabas Centre on Pilsley Road, Danesmoor. Community of Christ on Thanet Street.
Дэнсмур қорымы мен Паркхаус мемориалы
Danesmoor зиратындағы Parkhouse Colliery ескерткіші бүгінде оқыс оқиғаның куәсі болып тұр. 1882 жылдың қараша айында жер астындағы жарылыс шахтаның құлауына алып келді, нәтижесінде 45 ер адам мен бала қаза тапты. Олардың көптеген отбасылары Плезант-Роу, Чапел-Роу, Сейлер-Роу және Гафферс-Роу аудандарында тұрды. Егстоу террасасы деп те аталатын бұл соңғы көше 1846 жылы салынған және орташа сападағы жақсы тұрғын үйлердің бірі саналған.
Кооперативтер
Clay Cross Pioneer Industrial Co-operative Society компаниясының алғашқы дүкені High Street және Market Street көшелерінің қиылысында ашылды. Ол Джон Брайттың Рочдейлде құрған және Англияның солтүстігінде жылдам тараған кооперативтік қозғалыстың ерте мүшесі болды. Кооперативтік қоғамның мұрағаттарында Клей-Кросс Пионерлік өндірістік қоғамы 1915 жылы Честерфилд және аймақтық кооперативтік қоғаммен біріккендігі жазылған.
Тұрғын үйді қаржыландыру туралы заңға қатысты дау
1974 жылға дейін қала қалалық округ болып келді, содан кейін 1972 жылғы Жергілікті Өкімет туралы заңға сәйкес Солтүстік-Шығыс Дербишир округіне қосылды. 1970 жылдары кеңес 1972 жылғы Тұрғын үйді Қаржыландыру заңына қатысты, кеңес үйлерінің жалға ақысын көтеруден бас тартқандықтан, қысқа мерзімге танымал болды: заң бойынша, 1972 жылдың қазан айынан бастап жалға ақысы аптасына 1 фунт стерлингке өсуі керек еді. Кеңес бұл заңға қарсы шыққан бірнеше округтің бірі болды және 1972 жылдың қараша айында Қоршаған ортаны қорғау департаментінен талаптарды орындауға бұйрық алған үш округтің бірі болды (қалғандары – Экклз және Халстед). 1972 жылдың желтоқсанында Клей-Кросс қалалық округіне аудит жүргізілуі мүмкін деген қауіп туды. Округтік Еңбек партиясы он бір кеңесшіні мақұлданған кандидаттар тізімінен шығарды. 1973 жылдың қаңтарында Аудандық аудитор Еңбек партиясының он бір кеңесшісіне әрқайсысына 635 фунт стерлинг көлемінде үстеме төлеуді бұйырды, оларды «лажсыздық және қызметтік міндеттерді орындамауға» кінәлі деп тапты. Конисброу қалалық округі 1973 жылдың 19 қаңтарында ұқсас аудитке тап болды. Қалалық округ бұл мәселе бойынша Жоғары сотқа шағымдануға жүгінді. Клайдбанк және Камбернольд 1973 жылдың наурыз айында ұқсас әрекеттерден бас тартты. 1973 жылдың 30 шілдесінде Жоғары сот үстеме ақыны күшінде қалдырды, сонымен қатар олардың төлемдеріне 2000 фунт стерлингтік қосымша сот шығындарын қосты және оларды бес жылға мемлекеттік қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады. Кеңес тамыз айында кеңес қызметкерлерінің жалақысын арттыру туралы шешім қабылдап, билікке (Жалақы жөніндегі кеңес) қарсы шықты. Бұл NALGO-мен келіспеушілікке әкелді. Ақырында, дау 1974 жылдың 1 сәуірінен бастап Клей-Кросс қалалық округінің Солтүстік-Шығыс Дербишир округімен ауыстырылуымен мәнсіз болды. Кеңесшілер 1975 жылы банкротқа ұшырады. Кеңес пен үкімет арасындағы дау туралы «Клей-Кростың тарихы» атты кітапты кеңесшілердің бірі Дэвид Скиннер және журналист Джулия Лэнгдон жазды. Кітап 1974 жылы Spokesman Books баспасынан жарық көрді.
Жергілікті экономика және көлік
Клей-Крост қаласында үлкен заманауи бизнес-парк бар, ол Кони Грин бизнес-паркі деп аталады және Эгстоу мен Дэйнсмур арасында орналасқан. А6175 базар көшесінде қоғамдық аурухана бар. Паркхаус кенішінің бұрынғы орнына жақын орналасқан Danesmoor өнеркәсіптік аймағы. Қалалық кітапхана Холмгейт жолында орналасқан. Клей-Крост қала орталығы қазіргі уақытта 22 миллион фунт стерлингтік қайта құрылымдалудан өтіп жатыр, оның аясында жаңа супермаркет, жаңа автобус станциясы және жаңа айналма жол салынды. Бұл жобаның екінші кезеңі жақын арада басталады, ол жаңа дүкендер қатары мен жаңа медициналық орталықты қамтиды. Ақырында, қала орталығында орналасқан бұрынғы бастауыш және балабақша мектебінің аумағы да қайта құрылымдалады. M1 автожолының 29-шы қиылысы бес миль қашықтықта. Ең жақын теміржол станциялары – Честерфилд (6 миль) және Альфретон. Клей-Кросс станциясы 1967 жылы Бичингтің кесу шаралары аясында жабылды. 2017 жылы Клей-Кростты Честерфилд теміржол станциясымен байланыстыратын Stagecoach in Chesterfield автобусы іске қосылды. Жолаушылар теміржолы қаланың астындағы туннель арқылы тоқтамай өтеді. Бұрын қалаға автожол салатын мүмкіндік туралы әңгімелер болған. Соңғы жылдары 10%-ға өскен A61 автожолындағы үнемі болатын тығындарды жеңілдету мақсатында, Клей-Крост және Тэптон қалаларын айналып өтіп, Хасланд маңындағы A617 автожолына қосылатын екі қатарлы жол салу туралы пікірлер айтылуда, бұл жол солтүстік-батысқа қарай Хорнс көпіріне дейін созылады.
Білім
Тіптон Холл мектебі Тіптон ауылында орналасқан және Клей-Крост қаласынан шамамен бір миль солтүстікке қарай жатыр. Бұрын Клей-Кроста Базар көшесінде орта мектеп, ал Хай-стриттен тыс жерде бастауыш мектеп болған. Бастауыш және кішкентай балалар мектептері біріктіріліп, Пилсли Роуд, Данесмурдегі жаңа, арнайы салынған кешенге көшірілді және Шарли Парк қауымдық бастауыш мектебі деп аталды. Бұрынғы мектептердің орны тазаланып, жаңа құрылыс күтілуде. Орта мектеп 1969 жылы жабылып, үкіметтің білім беруді жан-жақты ету саясатының аясында Тіптон Холлға қосылды. Қазір ол 2000-ға жуық оқушысымен, соның ішінде жоғары сынып орталығымен ең ірі мектептердің бірі. Клей-Кросс орта мектебі ересектер білімі орталығына айналдырылды.
Медиа
Жергілікті телеарналар BBC Yorkshire және ITV Yorkshire арқылы көрсетіледі. Телесигналдар Emley Moor TV таратушысынан алынады, сондай-ақ BBC East Midlands және ITV Central Waltham TV таратушысынан да қабылдауға болады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio Derby, Greatest Hits Radio North Derbyshire және Chesterfield қаласынан хабар тарататын, қауымдық негістегі Chesterfield Radio. Derbyshire Times – қалаға қызмет ететін апталық жергілікті газет.
Бос уақыт өткізу орталығы
Шарли Парк демалыс орталығы, А6175 тас жолында, Маркет көшесінде жүзу бассейні, фитнес зал және спорт залы қызметтерін ұсынады.
Демография
2011 жылғы халық санағы бойынша Клей Кросс халқының 97,7% ақ нәсілді, 1,1% азиялық, 0,8% аралас (көп ұлтты), және 0,2% қара нәсілді болған.
Атақты тұрғындар
Денис Скиннер қалада туып өскен және Тэптон Холл грамматикалық мектебінде оқыған. Ол алғаш рет 1949 жылы Клей Кросстың шығысына қарай шамамен бір миль жердегі Паркхаус кенішінде (Кэти Пит деп белгілі) жұмыс істеді. Кеніш 1962 жылы жабылды. Ол 1960 жылдан 1970 жылға дейін Клей-Кросс кеңесінің мүшесі болды, содан кейін 1970 жылы парламент депутаты болды. Эдди Шимвелл, Англия кубогының жеңімпазы, Клей-Кростағы «Корольдік ерікті» мейрамханасының иесі. Артур Хендерсон, 1934 жылы Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты, ол Клей-Кросс округінен депутат болған кезде. Еңбек партиясын үш рет жетекшілік еткен. Сэр Джордж Кеннинг (1880–1956) – Дербишир кәсіпкері, ол отбасылық бизнесті Клей-Кростағы шағын аппараттық дүкеннен бүкіл елге таралған, шамамен 2000 адамды жұмыспен қамтыған автосауда орталығына дейін өркендетті. Кеннинг өнеркәсіп, коммерция және жеке тұлғалар үшін автокөліктерді сату, қызмет көрсету және қаржыландыру саласындағы алғашқы пионерлердің бірі болды. Джордж Кеннинг қоғамдық өмірде өте белсенді болды. Ол қазір құрылмай кеткен Клей-Кросс қалалық округі кеңесінде және Дербишир округі кеңесінде кеңесші және кенші ретінде қызмет етті. Ол Клей-Кростағы методист шіркеуінің белсенді мүшесі болды. Кеннинг сонымен қатар Клей-Кросс тұрғындарының демалуы үшін демалыс алаңын дайындады. Бұл алаң «Кеннинг паркі» деп аталды және қаланың батысында Холмгейт жолында орналасқан. Қоғамдық өмірге қосқан үлесі үшін алдермен Джордж Кеннинг, JP, 1943 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде «Дербиширдегі қоғамдық қызметтері үшін» рыцарьдық дәрежесіне ие болды. Осыдан кейін ол «Сэр Джордж Кеннинг» деп танылды.