Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд хирургы және ботаник (1751–1815)
Scottish surgeon and botanist (1751–1815)
Уильям Роксбург ФРСЕ ФРСПЕ ФЛС (3/29 маусым 1751 – 18 ақпан 1815) – шотланд хирургы және ботаник, Үндістанда кеңінен жұмыс істеген, түрлерді сипаттаған және экономикалық ботаника саласында еңбек еткен. Ол Үндістан ботаникасының негізін қалаушысы ретінде белгілі. Үнді суретшілерінің мұқият салған суреттерімен көркемделген және көптеген өсімдік түрлерінің таксономиялық сипаттамаларын қамтитын Үндістан ботаникасы туралы көптеген еңбектер жариялаған. Ол өзі атаған көптеген түрлерден басқа, оның әріптестері оның құрметіне көптеген түрлерге ат қойған.
William Roxburgh FRSE FRCPE FLS (3/29 June 1751 – 18 February 1815) was a Scottish surgeon and botanist who worked extensively in India, describing species and working on economic botany. He is known as the founding father of Indian botany. He published numerous works on Indian botany, illustrated by careful drawings made by Indian artists and accompanied by taxonomic descriptions of many plant species. Apart from the numerous species that he named, many species were named in his honour by his collaborators.
Ерте өмір
Ол 3 маусымда 1751 жылы Эйрширдегі Крейгиге жақын Андервуд иелігінде дүниеге келді және 29 маусымда 1751 жылы Симингтондағы жақын шіркеуде крещениеден өтті. Оның әкесі Андервуд иелігінде жұмыс істеген болуы мүмкін, немесе ол белгілі бір отбасының заңды емес баласы болған болуы мүмкін. Оның алғашқы білімі Андервуд приход мектебінде, сондай-ақ Симингтон приход мектебінде біраз уақыт болған, және ол латын тілінен жеке сабақтар алған болуы мүмкін, бұл оның хаттары мен кейбір сипаттамаларынан көрінеді. Ол Эдинбург университетінде медицинаны оқыды және шамамен 1771 немесе 1772 жылдары оқуға қабылданды. Ол осы кезеңде Эдинбургтің оңтүстігіндегі "Медоустың артында" тұратын доктор Джон Босвеллдің белгілі отбасымен бірге тұрды. Ол доктор Александр Монродан хирургияны, ал Джон Хоуптан ботаниканы оқыды. Оның оқулары математика мен физиканы қамтыды, бұл оны кейінірек өмірінде қымыз туралы зерттеулерде нақты сандық өлшемдерге қызығушылық танытуына себеп болды. 1772 жылы ол хирург Ричард Баллантайн басшылығымен Шығыс Индия компаниясының "Хоутон" кемесіне хирург көмекшісі болып кірді. 1774 жылы ол "Королева" кемесінде де қызмет етті. Осы сапарлардың бірнешеуі оны Мадрасқа және Үндістанның басқа порттарына жеткізді. 1776 жылы ол Эдинбург университетінен алғашқы докторлық дәрежесін (MD) алды. 1776 жылдың 28 мамырында ол Мадрас медициналық қызметіне хирург көмекшісі болып қабылданды және 1780 жылы хирург дәрежесіне көтерілді. Ол 1790 жылдың 12 қаңтарында Абердиндегі Маришал колледжінен екінші докторлық дәрежесін (MD) алды.
He was born on 3 June 1751 on the Underwood estate near Craigie in Ayrshire and christened on 29 June 1751 at the nearby church at Symington. His father may have worked in the Underwood estate or he may have been the illegitimate son of a well connected family. His early education was at Underwood parish school perhaps also with some time at Symington parish school, and he probably also had private tutoring in Latin, as demonstrated by his letters and some descriptions. He studied medicine at Edinburgh University and matriculated around 1771 or 1772. He lived with the well connected family of Dr John Boswell, living at "the back of the Meadows" in south Edinburgh during this period. He studied surgery under Dr Alexander Monro and learnt botany under John Hope. His studies included mathematics and physics, which would make him interested in precise quantification later in life in studies on hemp. He joined (as a surgeon's mate) an East India Company ship Houghton in 1772 serving under surgeon Richard Ballantyne. He also served on the Queen in 1774. Several of these voyages took him to Madras and other ports in India. In 1776 he received his first doctorate (MD) from Edinburgh University. He joined the Madras Medical Service as an Assistant Surgeon on 28 May 1776 and was promoted to the rank of Surgeon in 1780. He received a second doctorate (also MD) on 12 January 1790 from Marischal College in Aberdeen.
Мансап
Роксбург 1781 жылдан бастап Карнатик аймағында жұмыс істей бастады және 1789 жылдың сәуірінде Мадрастағы Компания ботаникінің Патрик Расселдің орнын басты. Бастапқыда ол Солтүстік Цирктердегі Самалкот бағында суперинтендант болып ботаника саласында жұмыс істеді. Мұнда ол экономикалық ботаника бойынша тәжірибелер жүргізді. Өсімдіктерді бейнелеу үшін ол жергілікті суретшілерді жалдады. 1790 жылға қарай оның 700 суреті жиналды. Содан кейін, 1789 жылдың сәуір айында ол Мадрас үкіметінің натуралисі ретінде Патрик Расселдің (1727–1805) орнын иеленді. 1793 жылдан бастап ол Эндрю Росспен бірлесіп Коркондада бақ құрды, онда олар қант қамысы мен индигомен айналысты. Сондай-ақ, ол аштықтың салдарынан азық-түлік тапшылығын азайту мақсатында саго және басқа да тағамдық дақылдарды енгізу мүмкіндіктерін зерттеді. Ол полковник Роберт Кидтің қайтысынан босаған Калькутта ботаникалық бағының суперинтенданты лауазымына шақырылды. Ол тез прогресс жасады және жақсы беделге ие болды, содан кейін Бенгалия үкіметі оны 1793 жылы Калькуттаның жанындағы Сибпурдағы Компания бағын полковник Роберт Кидтен басқаруға шақырды. 1814 жылы бақтың каталогы жасалды – «Hortus Bengalensis». Оның орнын Фрэнсис Бьюкенен Гамильтон басты. Ол көптеген суреттерін сэр Джозеф Банкске жіберді, ол 1795 жылдың мамырында 3 томдық «Коромандель жағалауының өсімдіктері» басылымын шығара бастады, онда 300-ден астам өсімдіктердің суреттері мен сипаттамалары бар еді. Соңғы бөлігі 1820 жылдың наурыз айында жарық көрді. Ол Джон Хоуптың оқушысы болды, ол Эдинбург ботаникалық бағының кураторы және тәжірибелік физиолог болған. Роксбургтің жүйелі метеорологияға деген қызығушылығы, мүмкін, Джон Хоуптың ықпалынан және 1770-ші жылдардың басында Стивен Хейлс пен Дюхамель дю Монсоның климаттық теорияларымен үлкен ықпал еткен Корольдік өнер қоғамындағы тәжірибесінен туындаған болуы мүмкін. Көп жылдық мұндай егжей-тегжейлі өлшемдер оны империядағы кең таралған ашаршылық және климаттың өзгеруі туралы пікір қалыптастыруға әкелді. Шотландияға сапарын жалғастырмас бұрын ауруынан айығу үшін ол 1813 жылдың 7 маусымында Сент-Елена аралында тоқтады және 1814 жылдың 1 наурызында кетті. Денсаулығы нашар болғанына қарамастан, ол Сент-Елена өсімдіктерінің түсіндірмелі тізімін жасады. Бұл тізім 1875 жылға дейін флораның қолжетімді басылған ең толық есебі болды. Ол 1816 жылғы Бейтсонның трактаттарына қосымша ретінде жарияланды. Ол Эдинбургтегі алғашқы пәтерінде немесе оған жақын жерде тұрған сияқты, ол кезде 4 Park Place немесе Street on the Meadows деп аталған. Ол 1815 жылдың 18 ақпанында онда қайтыс болды және жақын маңдағы Грейфриарс шіркеуіне жерленді. Оның үшінші әйелі Мэри одан көп өмір сүрді.
Roxburgh began work in the Carnatic region from 1781 and replaced Patrick Russell as the Company Botanist in Madras in April 1789. His early work was on botany as superintendent in the Samalkot garden in the Northern Circars. Here he conducted economic botany experiments. He employed native artists to illustrate plants. He had 700 illustrations by 1790. He then succeeded Patrick Russell (1727–1805) as Naturalist to the Madras Government in April 1789. From 1793, he and Andrew Ross established a garden at Corcondah, where they worked on sugarcane and indigo. He also studied the prospects of introducing sago and other food crops to help alleviate the effect of famine. He was invited to fill the position of Superintendent at the Calcutta Botanical Garden where the death of Colonel Robert Kyd had created a vacancy. He made rapid progress and acquired a good reputation and was later invited by the government of Bengal, to take charge of the Calcutta Botanical gardens from Colonel Robert Kyd in 1793 as Superintendent of the Company garden at Sibpur near Calcutta. A catalogue of the garden was made in 1814 – Hortus Bengalensis. He was succeeded by Francis Buchanan Hamilton. He had sent many illustrations to Sir Joseph Banks, who in May 1795, started publishing Plants of the coast of Coromandel in 3 volumes with over 300 drawings and descriptions of plants. The last part was published in March 1820. He trained under John Hope, who was the curator of the Edinburgh botanical garden as well an experimental physiologist. Roxburgh's interest in systematic meteorology may have stemmed from the influence of John Hope as well as his experiences at the Royal Society of Arts which, in the early 1770s, was greatly influenced by the climatic theories of Stephen Hales and Duhamel du Monceau. Such detailed measurements over many years led him to form an opinion on widespread famine and climate change in the empire. To recuperate from his illness before continuing his voyage to Scotland, he stopped at Saint Helena island on 7 June 1813 and left on 1 March 1814. Despite his poor health he produced an annotated list of Saint Helena plants during his stay. This list formed the only accessible printed account of the flora until 1875. This was published as an appendix to Beatson's Tracts 1816. He appears to have lived in, or close to, his original Edinburgh lodgings, then known as 4 Park Place or Street on the Meadows. He died there on 18 February 1815 and was buried nearby in Greyfriars Kirkyard. He was outlived by his third wife Mary.
Тану
1791 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Оны Уильям Райт, Дэниел Рутерфорд және Джон Уокер ұсынды. 1799 жылы ол Линней қоғамының мүшесі болып сайланды. 1802 жылы Роксбург Филадельфиядағы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1805 жылы ол Шығыс өнімдері туралы бірқатар өте қызықты және құнды хабарламалары үшін Өнерді дамыту қоғамының алтын медалін алды, ал 1803 жылы Үндістандағы ағаштардың өсуі туралы хабарламасы үшін екінші алтын медаль алды. 1814 жылдың 31 мамырында Норфолк герцогы (сол кезде Өнер қоғамының президенті) оған көптеген адамдардың қатысуымен үшінші алтын медаль табыс етті. Осы соңғы құрметті марапатты алғаннан кейін Роксбург Эдинбургке оралды, кейін қайтыс болды. Ол Эдинбург Корольдік ботаникалық бағының сақшысы болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін қызмет етті.
In 1791 he was erected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh. His proposers were William Wright, Daniel Rutherford and John Walker. In 1799 he was elected a Fellow of the Linnean Society. In 1802, Roxburgh was elected as a member of the American Philosophical Society held in Philadelphia. In 1805, he received the gold medal of the Society for the Promotion of Arts for a series of highly interesting and valuable communications on the subject of the productions of the East and a second gold medal in 1803 for a communication on the growth of trees in India. On 31 May 1814, he was presented, in the presence of a large assembly, a third gold medal by the Duke of Norfolk (then, the president of the Society of Arts). Soon after receiving this last honourable testimony of high respect, Roxburgh returned to Edinburgh, where he later died. He was created Keeper of the Royal Botanic Garden, Edinburgh on arrival until death.
Өлімнен кейінгі марапаттар
1820 жылы Серампурдағы Миссия баспасында Уильям Кэри д-р Уильям Роксбургтің «Флора Индика; немесе Үндістан өсімдіктерінің сипаттамалары» еңбегінің 1-томын, Роксбургтің қайтыс болғаннан кейін өңдеп, жариялады. 1824 жылы Кэри Роксбургтің «Флора Индика» еңбегінің 2-томын өңдеп, жариялады, оған доктор Натаниел Уолличтің кеңейтілген түсіндірмелері мен үлестері енгізілді. Кэри мен Уоллич ботаника саласындағы жұмыстарын жалғастырды және 1834 жылы екеуі де Белгияның Гент қаласындағы Корольдік ауыл шаруашылығы және ботаника қоғамының қысқы көрмесіне ботаникалық үлгілер ұсынды. Роза роксбургхиі бастапқыда 1820 жылы доктор Роксбург Роза микрофилла деп атаған, бірақ Рене Луиш Дефонтен 1798 жылы басқа еуропалық түрге «микрофилла» деген атауды бұрын қолданғандықтан, атау 1823 жылы (австриялық ботаник) Леопольд Траттник тарапынан өзгертілді.
In 1820, at the Mission Press in Serampore, William Carey posthumously edited and published vol. 1 of Dr. William Roxburgh's Flora Indica; or Descriptions of Indian Plants. In 1824, Carey edited and published vol. 2 of Roxburgh's Flora Indica, including extensive remarks and contributions by Dr. Nathaniel Wallich. Carey and Wallich continued to work in the field of botany and in 1834, both Carey and Wallich contributed botanical specimens to the Royal Society for Agriculture and Botany's Winter Show in Ghent, Belgium. Rosa roxburghii was initially named Rosa microphylla by Dr. Roxburgh in 1820, but because René Louiche Desfontaines had previously applied the name 'microphylla' to an unrelated European species in 1798. The name was then changed in 1823 by (Austrian botanist) Leopold Trattinnick.