Кіріспе
18-19 ғасырдағы ағылшын ботаник Сэр Уильям Джексон Хукер (6 шілде 1785 – 12 тамыз 1865) – ағылшын ботаник және ботаникалық суретші, 1841 жылы ботаникалық бақ ретінде мемлекеттік меншікке беру ұсынылғанда Кьюдің алғашқы директоры болды. Кьюде ол гербарий құрып, бақтар мен арбореттерді кеңейтті. Хукер Норвичте туып, білім алған. Алған мұрасы оған саяхаттауға және табиғат тарихын, әсіресе ботаниканы зерттеуге мүмкіндік берді. Ол 1809 жылы Исландияға жасаған экспедициясы туралы еңбегін жариялады, бірақ оның жазбалары мен үлгілері үйге қайтар жолында жойылды. 1815 жылы Норфолк банкирі Доусон Тернердің үлкен қызы Марияға үйленді, содан кейін 11 жыл бойы Хейлсвортта тұрып, сол кездегі ботаниктер арасында кеңінен танымал болған гербарий құрды. Ол Глазго университетінде Ботаника кафедрасының профессоры қызметін атқарды, онда ботаник және литограф Томас Хопкиркпен бірге жұмыс істеді және зерттеу, жинау және ұйымдастыру жұмыстарында Джозеф Бэнкстің қолдауын алды. 1841 жылы Уильям Таунсенд Айтоннан кейін Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақтың директоры болды. Ол Кьюдегі бақтарды кеңейтіп, жаңа жылыжайлар салды, арбореттер мен экономикалық ботаника мұражайын құрды. Оның жарияланған еңбектерінің ішінде «Британдық Jungermanniae» (1816), «Flora Scotica» (1821) және «Species Filicum» (1846–64) бар. Ол 1865 жылы жұтқыншақ инфекциясының асқынуларынан қайтыс болды және Кьюдегі Сент-Анн шіркеуіне жерленді. Оның ұлы Джозеф Далтон Хукер оның орнын басып, Кью бақтарының директоры болды.
Sir William Jackson Hooker (6 July 178512 August 1865) was an English botanist and botanical illustrator, who became the first director of Kew when in 1841 it was recommended to be placed under state ownership as a botanic garden. At Kew he founded the Herbarium and enlarged the gardens and arboretum. Hooker was born and educated in Norwich. An inheritance gave him the means to travel and to devote himself to the study of natural history, particularly botany. He published his account of an expedition to Iceland in 1809, even though his notes and specimens were destroyed during his voyage home. He married Maria, the eldest daughter of the Norfolk banker Dawson Turner, in 1815, afterwards living in Halesworth for 11 years, where he established a herbarium that became renowned by botanists at the time. He held the post of Regius Professor of Botany at Glasgow University, where he worked with the botanist and lithographer Thomas Hopkirk and enjoyed the supportive friendship of Joseph Banks for his exploring, collecting and organising work. in 1841 he succeeded William Townsend Aiton as Director of the Royal Botanic Gardens, Kew. He expanded the gardens at Kew, building new glasshouses, and establishing an arboretum and a museum of economic botany. Among his publications are The British Jungermanniae (1816), Flora Scotica (1821), and Species Filicum (184664). He died in 1865 from complications due to a throat infection, and was buried at St Anne's Church, Kew. His son, Joseph Dalton Hooker, succeeded him as Director of Kew Gardens.
Отбасы
Хукердің әкесі Джозеф Хукер Барингтер отбасымен туыс еді және Эксетер мен Норвич қалаларында жүнді сарқып, құрт және бомбазинмен сауда жасады. Ол әуесқой ботаник болған, сөрелі өсімдіктер жинаған, ал немересі сэр Джозеф Дальтон Хукердің айтуынша, "көбінесе өзіндік білімімен қаруланған және жақсы неміс тілін білген ғалым" болған. Джозеф Хукер 16 ғасыр тарихшысы Джон Хукермен және теолог Ричард Хукермен туысқан. Оның анасы Лидия Винсент, Джеймс Винсенттің қызы, ал Лидия Винсенттің сіңілі ұлы Джордж Винсент Норвич суретшілер мектебінің ең талантты суретшілерінің бірі болды.
Ерте өмір және білім
Уильям Джексон Хукер 1785 жылғы 6 шілдеде Норвич қаласындағы 7177 Магдален көшесінде дүниеге келді. Оның Уильям Джексон Хукер есімді баласын ата-анасы Джозеф пен Лидия Хукер 1785 жылғы 9 қарашада Норвичтегі конформист емес шіркеуінде крещение рәсімінен өткізді. Ол шамамен 1792 жылдан бастап, ересек жасқа дейін Норвич грамматикалық мектебінде оқыды, бірақ ол оқыған кезеңнен мектептің ешбір жазбасы сақталмаған, сондықтан оның мектептегі өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Бала кезінде ол энтомология, оқу және табиғат тарихына қызығушылық танытты. 1805 жылы Хукер Норвичтің солтүстігіндегі Ракхит аймағында серуендеп жүргенде бір түрлі ерекше қыналы (қазір Buxbaumia aphylla деп белгілі) тауып алды. Ол Норвич ботанигі сэр Джеймс Эдвард Смитпен Линнейлік жинақтарымен танысу үшін кездесті. Смит жас Хукерге өзінің жаңалығы туралы ботаник Доусон Тернермен байланысуға кеңес берді. 21 жасқа толғанда ол өнегесінен Кенттегі мүлікті мұраға алды. Оның тәуелсіз қаржысы оған саяхаттауға және табиғат тарихына деген қызығушылығын дамытуға мүмкіндік берді. Жастығында Хукер Норфолк құстарының эндемикалық түрлеріне қызығып, оларды Бродс және Норфолк жағалауында зерттеуге уақыт жұмсады. Ол оларды сурет салуда және мінез-құлқын түсінуде шеберлік танытты. Ол сонымен қатар жәндіктерді зерттеді, ал мектепте оқып жүргенде оның қабілеттерін пастор Уильям Кирби бағалады. 1805 жылы Кирби оған және оның ағасы Джозефке «Omphalapion hookerorum» деген мысқыл құртын арнады: «Мен бұл түрді алғаш рет тапқан Норвичтен келген тамаша натуралист В. Дж. Хукерге қарыздымын. Ол және оның ағасы, мырза Дж. Хукер көптеген белгісіз түрлерді де тапқан, мен осы жәндікті олардың есімімен атап, табиғат тарихының менің сүйікті саласындағы олардың қабілеттері мен еңбегіне деген құрметімді сақтап қалғым келеді». 1805 жылы Хукер, мүмкін, жаңадан алған мүлкін басқару қажеттілігіне байланысты, Норфолк штатындағы Старстон Холлға мүлік басқаруды үйренуге барды. Ол онда Роберт Пол есімді фермермен бірге тұрды. 1806 жылы ол Корольдік қоғамның президенті сэр Джозеф Бэнкске таныстырылды. Сол жылы ол Лондон Линней қоғамының мүшесі болып сайланды.
Ертедегі достары мен қамқоршылары
Жас кезінде Хукер Шығыс Англияның ең маңызды табиғат зерттеушілерінің қамқорлығы мен достығына ие болды, соның ішінде 1788 жылы Лондон Линней қоғамын құрған және Карл Линнейге тиесілі өсімдіктер мен кітаптар жинағының иесі Смит, ботаник және антиквариат жинаушы Доусон Тернер және Джозеф Банкс. 1807 жылы Хукер Берг қамалының жанында серуендеп жүргенде гадюка шағып, ауыр жарақат алды. Оны достары тауып, Доусон Тернердің үйіне жеткізді, онда ол жылан шағуының әсерінен толыққан толық сауығып шықты. Толық жазылғаннан кейін, ол Тернер мен оның әйелі Мэримен бірге Шотландияға сапар шекті. 1808 жылы ол тағы да Шотландияға сапарлады, бұл жолы досы Уильям Боррермен бірге. Осы саяхат барысында ол Бен-Невисте Andreaea nivalis деген жаңа мох түрін ашты, бұл оның 1810 жылы «Andreaea туысы туралы бірнеше байқаулар» атты мақаласын жариялауына себеп болуы мүмкін. Хукер Джеймс Эдвард Смиттың «Хукерияның сипаттамалары, мохтың жаңа туысы» атты жұмысы үшін иллюстрациялар жасады, онда он түрдің сипаттамалары келтірілген, ал туыс Уильям мен оның үлкен ағасы Джозефтің құрметіне аталды. Хукер Холт маңындағы аймақта осы мохтың бір данасын тапқан. 1806 жылдан 1809 жылға дейін ол Ярмутта Доусон Тернердің тұрақты қонағы болды, онда ол Тернердің төрт томдық «Historia Fucorum» үшін иллюстрациялар жасады. Ол сондай-ақ Лондонға барып, Британ мұражайының жанындағы Фрит көшесінде жалдамалы бөлме алды. 1807 жылы Хукер Доусон Тернер мен Сэмюэл Пейджетпен серіктестік құрып, Хейлсворттағы сыра зауытында басқарушы менеджер ретінде жұмыс істеуге кірісті. Бірақ ол іскерлік қабілеті болмағандықтан, сыра қайнату кәсібі сәтсіз аяқталды. Ол он жыл бойы басқарушы болып қалды және 15 Quay Street, Halesworth мекенжайында тұрды.
Шетелге саяхат
Жемшөпке өз қаражаты есебінен саяхаттауға жеткілікті ақша мұра болды. Оның алғашқы шетелдік ботаникалық экспедициясы – 1772 жылы бұрын сапар шеккен табиғатты зерттеуші сэр Джозеф Бэнкстің ұсынысымен – 1809 жылғы жазда Исландияға жасалды. Ол «Маргарет пен Энн» кемесімен теңізге шығып, маусым айында Рейкьявикке жетті. Сол айда даниялық авантюрист Йорген Йоргенсен исландтық тәуелсіздікке қатысты әрекет жасады. Қайту сапарында «Маргарет пен Энн» кемесінде өрт шығып, кейіннен даниялық тұтқындар жоспарлаған саботаж салдарынан болғаны анықталды. Хукер мен кеме экипажы құтқарылды, бірақ өрт оның көптеген суреттері мен жазбаларын жойды. Бэнкс Хукерге өз қағаздарын пайдалануға ұсынды, ал осы материалдармен және өзінің сақталған күнделіктерімен, жақсы есте сақтауының арқасында ол арал, оның тұрғындары мен өсімдік әлемі туралы еңбек жариялады: «Исландиядағы саяхат журналы» (1809) 1811 жылы жеке таратылып, екі жылдан кейін жарық көрді. 1810–1811 жылдары ол жаңа тағайындалған губернатор сэр Роберт Браунригге ілесу үшін Цейлонға саяхаттауға кең ауқымды дайындықтар жасады және қаржылық тұрғыдан қиындық тудыратын құрбандықтар берді. Сапарға қажетті қаражатты жинау үшін құдасы Уильям Джексоннан мұра болған мүлігін сатты. Алайда, ондағы саяси жағдай жобаның тоқтатылуына әкелді. 1812 жылы ол Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. 1813 жылы сэр Джозеф Бэнкстің ынталандыруымен ол Жаваға саяхаттауды қарастырды, бірақ достары мен отбасы одан бас тартты. 1814 жылы ол Еуропаға тоғыз ай сапар шекті, Тернерлермен бірге Парижге барды, содан кейін Швейцарияға, Оңтүстік Франция мен Италияға жалғыз сапар жасады, онда өсімдіктерді зерттеді және көрнекті ботаниктермен кездесті. Келесі жылы ол достасы Доусон Тернердің үлкен қызына үйленді. Хельсуортқа қоныстанғаннан кейін ол бүкіл әлемде танымал болған гербарийін құруға өзін арнады. 1815 жылы ол Швеция Корольдік Ғылым академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды. Бақтың күтімі оның міндеті болды және ол көптеген достары мен таныстарының көмегімен оны дамытуға кірісті. Олардың арасында Кьюдің көмегін уәделеген сэр Джозеф Бэнкс ең бастысы болды. Ботаникалық бақтар үнемі жаңа өсімдіктермен толықтырылып отырды, көбінесе саяхаттап келген табиғатты зерттеушілер немесе студенттер әкелді. Оның ботаникалық бақтағы жұмысы сарапшылардың «Глазгоу Еуропадағы басқа да мекемелермен салыстырғанда кем түспейді» деген пікірін тудырды. Глазгодағы профессорлық қызметі кезінде ол «Flora Londinensis», «British Flora», «Flora Boreali Americana», «Icones Filicum», «The Botany of Captain Beechey's Voyage to the Bering Sea», «Icones Plantarum», «Exotic Flora» (1823–27), «Curtis's Botanical Magazine» журналының 13 томы (1827 жылдан бастап) және «Botany Annals» журналының алғашқы жеті томын жариялады. 1827 жылы Дэвид Дуглас Альберта мен Британдық Колумбияның арасындағы Хукер тауына оның есімін берді. 1836 жылы Хукер Гельфтің Корольдік орденінің рыцары және Глазгодағы жұмысы мен ботаникаға қосқан үлесі үшін Бакалавр рыцары атағын алды. Осылайша ресми түрде мойындалса да, ол университеттің басшыларының өзінің жұмысына қалай қарағанына көңілі толады және 1839 жылға қарай «орынның мәртебесі әжуаға айналды және оның еңбегі ешқандай маңызға ие емес деп есептелді» деп ойлады. Глазгода тұрған кезінде ол бірнеше жазда Киелі көлдің басындағы Инверекте тұрды. «Ол аймақтың өсімдік әлеміне ерекше назар бөлген сияқты», - деп жазды Джон Коллегат 1868 жылы. «Оның зерттеулерінің нәтижелері Rev. Д. Маккейдің Дунун және Килмунның біріккен приходтарының статистикалық есебінде жарияланды». Бақты 1761 жылы пагоданы салған архитектор Уильям Чемберс және Уильям Эйтон мен сэр Джозеф Бэнкстің көмегімен Джордж III жасады. Голланд үйі, қазір Кью сарайы деп аталады, 1781 жылы Джордж III балалары үшін сатып алынды. Ақ үй 1802 жылы бұзылды. Кьюдегі өсімдіктер коллекциясын 1771 жылы Фрэнсис Массон алғаш рет жүйелі түрде кеңейтті, бірақ Джордж III-нің қайтысынан кейін біртіндеп төмендеді. 1838 жылы парламенттің корольдік бақтарды қарау комиссиясы Кьюді ұлттық ботаникалық бақ ретінде дамытуды ұсынды. 1841 жылғы сәуірде Уильям Таунсенд Айтонның отставкасына байланысты ол бақтың бірінші толық уақытты директоры болып тағайындалды. Хукер отбасымен бірге Вест-паркте, кітапханасында 13 бөлмеге сиятын кітаптарды орналастырған үлкен үйде тұрды, ол әлемдегі ботаника мамандары үшін ашық болды. Оның қонақтарының арасында Виктория патшайымы, оның күйеуі Альберт ханзадасы және олардың балалары болды; 1865 жылы – Хукер қайтыс болған жылы – келушілер саны 529 241-ге жетті. Хукердің басшылығымен Кью ботаникалық сарапшылардың өркендеп дамыған әлемдік желісінің орталығына айналды, оның ұсынған қызметкерлері экспедицияларға қатысты немесе әлемдегі ботаникалық бақтарда жұмыс істеді. Ол үкіметтік мәселелер туғанда ботаникалық салада кеңес беруші ретінде танылды. Жаңадан көбейтілген өсімдіктер Кьюден жеке және қоғамдық бақтарға, сондай-ақ шетелдегі ботаникалық бақтарға жіберілді, кейде оларды егіс дақылдары ретінде дамыту үшін.
Неке және отбасы
1815 жылғы маусымда Доусон Тернер мен Мэри Палгрейвтің үлкен қызы Мария Сара Тернерге үйленді. Мария - әуесқой суретші, ол мұрттар жинаған және оларды әпкесі Елизаветамен бірге күйеуі үшін суреттерге түсірген.