Джордж Бентхэм (1800-1884) – ағылшын ботанигі, 19 ғасырдағы жүйелі ботаниканың көрнекті маманы. «Genera Plantarum» еңбегімен танымал. Өсімдіктер классификациясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын ботаник (1800–1884)
English botanist (1800–1884)
the botanist
Джордж Бентам (22 қыркүйек 1800 – 10 қыркүйек 1884) – ағылшын ботаник, арамшөптерді зерттеуші Дуэйн Айсли оны "XIX ғасырдың ең көрнекті жүйелі ботаник" деп сипаттаған. Абыройлы отбасында дүниеге келген ол бастапқыда құқық тағылымдаған, бірақ ботаникаға ерте жасынан қызығушылық танытып, осы салаға толыққанды берілді. 1861 жылы Линнеан қоғамының президенті, ал 1862 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болды. Ол көптеген маңызды ботаникалық еңбектердің, әсіресе флораның авторы. Ол Жозеф Дальтон Хукермен бірлесіп өсімдіктерді таксономиялық түрлерге жіктеу жұмыстарын жүргізіп, "Genera Plantarum" (1862–1883) еңбегімен әйгілі болды. 1884 жылы Лондонда қайтыс болды.
George Bentham (22 September 1800 – 10 September 1884) was an English botanist, described by the weed botanist Duane Isely as "the premier systematic botanist of the nineteenth century". Born into a distinguished family, he initially studied law, but had a fascination with botany from an early age, which he soon pursued, becoming president of the Linnaean Society in 1861, and a fellow of the Royal Society in 1862. He was the author of a number of important botanical works, particularly flora. He is best known for his taxonomic classification of plants in collaboration with Joseph Dalton Hooker, his Genera Plantarum (1862–1883). He died in London in 1884.
Өмір
Бентам 1800 жылғы 22 қыркүйекте Плимут қаласының Стоук ауданында дүниеге келген. Оның әкесі, сэр Сэмюэл Бентам, теңіз архитекторы, Ереме Бентамның ересек жасқа жеткен жалғыз бауыры болды. Анасы Мэри София Бентам ботаник және жазушы болған. Бентамның формальды білімі болмаса да, тілдерді үйренуге қабілеті ерекше болды. Жеті жасқа келгенде француз, неміс және орыс тілдерін меңгерген, ал бала кезінде Швецияда болған қысқа уақыттық тұру кезінде швед тілін үйренген. Отбасы Франция арқылы ұзақ саяхат жасап, Монтабан қаласында екі жыл тұрды, онда Бентам протестанттық теологиялық мектепте еврей тілін және математиканы оқыды. Соңында олар Монпелье маңына қоныстанды, онда сэр Сэмюэл үлкен мүлік сатып алды. Ангулемде оқып жүргенде Бентам А. П. де Кандольдің «Француз флорасы» атты еңбегімен танысып, өсімдіктерді анықтауға арналған аналитикалық кестелерге қызығушылық танытты. Ол оларды бірден алғаш көрген өсімдігінде сынап көрді. Нәтижесі сәтті болды және ол оны кездесетін әрбір өсімдікке қолданды. 1823 жылы Лондонда ол ағылшын ботаниктерімен танысты. Оның туысы оны Линкольн қонақүйінде заң оқуға ынталандырды. Ол 1832 жылы адвокаттыққа қабылданды және алғашқы және жалғыз заңдық ісін жүргізді. Алайда, ботаникаға деген қызығушылығы ешқашан азайған жоқ және ол 1829 жылдан 1840 жылға дейін Лондон бау-бақша қоғамының хатшысы болды. 1832 жылы ол туысы Ереме Бентамның мүлкін мұраға алды. Бұрынғы жылы әкесінің мүлкін мұраға алғандықтан, енді оған қалағанын жасауға жеткілікті қаржысы болды, ол ботаника, құқықтану және логика салаларында жұмыс істеу болды. Бентам 1833 жылғы 11 сәуірде сэр Харфорд Джонс Бриджестің қызы Сара Джонсқа (1798–1881) үйленді; олардың балалары болмады. Бентам 1884 жылғы 10 қыркүйекте 83 жасында Лондондағы үйінде қайтыс болды. Ол 1861 жылдан 1874 жылға дейін Лондон Линней қоғамының президенті қызметін атқарды. 1866 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. 1878 жылы ол CMG (Сент Майкл және Сент Джордж орденінің серігі) орденімен марапатталды. Оның шетелдік наградаларының ішінде 1879 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс Корольдік қоғамының Кларк медалі бар.
Bentham was born in Stoke, Plymouth, on 22 September 1800. His father, Sir Samuel Bentham, a naval architect, was the only brother of Jeremy Bentham to survive into adulthood. His mother, Mary Sophia Bentham, was a botanist and author. Bentham had no formal education but had a remarkable linguistic aptitude. By the age of seven, he could speak French, German and Russian, and he learned Swedish during a short residence in Sweden while still a child. The family made a long tour through France, staying two years at Montauban, where Bentham studied Hebrew and mathematics in the Protestant Theological School. They eventually settled near Montpellier where Sir Samuel bought a large estate. While studying at Angoulême, Bentham came across a copy of A. P. de Candolle's Flore française, and became interested in the analytical tables for identifying plants. He immediately tested them on the first plant he saw. The result was successful and he applied it to every plant he came across. In London in 1823, he met English botanists. His uncle pushed him to study law at Lincoln's Inn. He was called to the bar and in 1832 held his first and only legal brief. However, his interest in botany never flagged and he became secretary of the Horticultural Society of London from 1829 to 1840. In 1832, he inherited the property of his uncle, Jeremy Bentham. Having inherited his father's estate the previous year, he was now sufficiently well off to do whatever he wanted, which was botany, jurisprudence and logic. Bentham married Sarah Jones (1798–1881), daughter of Sir Harford Jones Brydges, on 11 April 1833; they did not have children. Bentham died at his London home on 10 September 1884, aged 83. He served as president of the Linnean Society of London from 1861 to 1874. He was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1866. He was appointed CMG (Companion of St Michael & St George) in 1878. His foreign awards included the Clarke Medal of the Royal Society of New South Wales in 1879.
Шығармалары
Бентамның алғашқы жарияланымы – «Пиренейлер мен Төменгі Лангедоктың жергілікті өсімдіктерінің каталогы» (Париж, 1826), бұл Г.А. Уокер Арнотпен (1799–1868) бірге Пиренейлерді мұқият зерттеудің нәтижесі болды, кейіннен ол Глазго университетінде ботаника профессоры болды. Каталогта Бентам ешқашан бұрған жоқ, екінші қолдан мәлімет келтірмеу принципін қабылдады. Одан кейін заңдық мәселелер бойынша бірнеше мақала жазылды: кодификация туралы, онда ол өзінің ағасымен келіспеді, ұрлыққа қатысты заңдар және жылжымайтын мүлік заңнамасы туралы. Бірақ осы кезеңдегі ең маңызды жұмысы – «Логиканың жаңа жүйесінің жобасы: доктор Уэтлидің логика элементтеріне сынды қарастырумен» (1827) еңбегі болды. Онда предикатты квантификциялау принципі алғаш рет нақты айтылды. Стэнли Джевонс бұл Аристотельден бері абстрактілі логикалық ғылымда жасалған ең жемісті жаңалық деп мәлімдеді. Алпыс данасы сатылмастан бұрын баспагер банкротқа ұшырады, ал қалған түгелдей макулатураға жіберілді. Кітап ұмытылып, 1873 жылға дейін Бентамның басымдыққа деген талаптары Герберт Спенсердің күшімен Сэр Уильям Гамильтонға қарсы дәлелденбеді. 1836 жылы ол «Labiatarum genera et species» еңбегін жариялады. Бұл жұмысты дайындау үшін 1830 және 1834 жылдар аралығында ол Еуропаның барлық гербарийлерін бірнеше рет аралады. Келесі қысты Венада өткізді, онда «Commentationes de Leguminosarum generibus» еңбегін жазды, ол Вена музейінің жылнамасында жарияланды. 1842 жылы ол Херефордширдегі Понтриласқа көшті. Келесі бірнеше жылда оның басты қызметі – досы А.П. де Кандолле жалғастырған «Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis» еңбегіне үлес қосу болды. Онда шамамен 4730 түр қарастырылды. 1844 жылы ол «HMS Sulphur саяхатының ботаникасы» кітабына ботаникалық сипаттамалар берді. Редактор Ричард Бринсли Хиндс 1835–1841 жылдары HMS Sulphur кемесіндегі хирург болған, ол Американың Тынық мұхиты жағалауын зерттеген. 1854 жылы ол гербарий мен кітапхананы ұстаудың қымбат екенін түсінді. Сондықтан ол оларды үкіметке ұсынды, олардың Корольдік ботаникалық бағындағы зерттеулерге қажетті көмекші құралдардың негізін құруы тиіс екенін айтты. Сонымен қатар, ол ботаникалық жұмыстан бас тартуды ойлады. Алайда, ол сэр Уильям Джексон Хукердің, Джон Линдлидің және басқа ғылыми достарының көндіруіне бой алдырды. 1855 жылы ол Лондонға көшіп, осы уақыттан бастап өмірінің соңына дейін аптасына бес күн, қысқа жазғы демалыспен Кьюде жұмыс істеді. 1857 жылы үкімет британдық колониялар мен иеліктеріндегі жергілікті өсімдіктердің ағылшын тіліндегі флораларын немесе сипаттамаларын дайындау жоспарын бекітті. Бентам 1861 жылы «Flora Hongkongensis» жұмысымен бастады, бұл Қытай мен Гонконгтың жақсы зерттелмеген флорасының, соның ішінде Гонконг кротоны туралы алғашқы жан-жақты еңбегі болды. Одан кейін жеті томдық «Flora Australiensis» (1863–1878) жарық көрді, ол бұрын аяқталған ең ірі континенттік аймақтың алғашқы флорасы болды. Оның ең маңызды еңбегі – 1862 жылы басталған және 1883 жылы Джозеф Дальтон Хукермен бірлесіп аяқталған «Genera Plantarum» еңбегі. Дегенмен, оның ең танымал жұмысы – 1853 жылы басталған және 1858 жылы алғаш рет жарияланған «Британ флорасының анықтамалығы» болды. Бұл анықтамалық оқушылар ғасырдан астам уақыт бойы қолданды және көптеген басылымдарға ие болды. Ол қайтыс болғаннан кейін Хукер оны өңдеді және ол жай ғана «Бентам және Хукер» деп аталды. Ол өсімдіктерді, әсіресе гүлді өсімдіктерді Хукермен бірге жіктеудегі үлкен еңбегімен танымал, олар «Бентам және Хукер жүйесін» құрды, ол 1862 және 1883 жылдар аралығында «Genera Plantarum» ретінде үш томдық түрде жарияланды.
Bentham's first publication was his Catalogue des plantes indigènes des Pyrénées et du Bas Languedoc (Paris 1826), the result of a careful exploration of the Pyrenees in company with G. A. Walker Arnott (1799–1868), afterwards professor of botany in the University of Glasgow. In the catalogue Bentham adopted the principle from which he never deviated, of citing nothing at second hand. This was followed by articles on various legal subjects: on codification, in which he disagreed with his uncle, on the laws affecting larceny and on the law of real property. But the most remarkable production of this period was the Outline of a New System of Logic: With a Critical Examination of Dr. Whately's Elements of Logic (1827). In this the principle of the quantification of the predicate was first explicitly stated. This Stanley Jevons declared to be undoubtedly the most fruitful discovery made in abstract logical science since the time of Aristotle. Before sixty copies had been sold the publisher became bankrupt and the stock went for wastepaper. The book passed into oblivion, and it was not until 1873 that Bentham's claims to priority were finally vindicated against those of Sir William Hamilton by Herbert Spencer. In 1836 he published his Labiatarum genera et species. In preparing this work he visited, between 1830 and 1834, every European herbarium, several more than once. The following winter was passed in Vienna, where he produced his Commentationes de Leguminosarum generibus, published in the annals of the Vienna Museum. In 1842 he moved to Pontrilas in Herefordshire. His chief occupation for the next few years was his contributions to the Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis, which was being carried on by his friend, A. P. de Candolle. In all these dealt with some 4,730 species. In 1844, he provided the botanical descriptions for The Botany of the Voyage of H. M. S. Sulphur. The editor, Richard Brinsley Hinds, had been surgeon on HMS Sulphur 1835 41 while she explored the Pacific coast of the Americas. In 1854 he found the maintenance of a herbarium and library too expensive. He, therefore, offered them to the government on the understanding that they should form the foundation of such necessary aids to research in the Royal Botanic Gardens, Kew. At the same time, he contemplated the abandonment of botanical work. However, he yielded to the persuasion of Sir William Jackson Hooker, John Lindley and other scientific friends. In 1855 he took up his residence in London, and worked at Kew for five days a week, with a brief summer holiday, from this time onwards until the end of his life. In 1857, the government sanctioned a scheme for the preparation of a series of Floras or descriptions in the English language of the indigenous plants of British colonies and possessions. Bentham began with the Flora Hongkongensis in 1861, which was the first comprehensive work on any part of the little known flora of China and Hong Kong, including Hong Kong croton. This was followed by the Flora Australiensis, in seven volumes (1863–1878), the first flora of any large continental area that had ever been finished. His greatest work was the Genera Plantarum, begun in 1862, and concluded in 1883 in collaboration with Joseph Dalton Hooker. His most famous work, however, was the Handbook of the British flora, begun in 1853 and first published in 1858. This was used by students for over a century, running into many editions. After his death, it was edited by Hooker, and was known simply as Bentham & Hooker. He is most famous for his extensive and excellent classification of plants, especially angiosperms, along with Hooker, forming the "Bentham & Hooker system", which was published in three volumes as Genera Plantarum between 1862 and 1883.