Кіріспе

Фусид қышқылы – антибиотик, басқалармен қатар Fucidin таңбасымен сатылады. Бұл стероидті антибиотик көбінесе кремдер, майлар және көзге тамсататын дәрілер түрінде жергілікті қолданысқа арналған, бірақ таблеткалар немесе инъекциялар арқылы жүйелі түрде де берілуі мүмкін. 2008 жылғы қазан айынан бастап антимикробтық резистенттіліктің күшеюіне байланысты әлемдік мәселе оны қолдануға деген қызығушылықты қайта жақтандырды.

Медициналық қолданыстар

Фузид қышқылы in vitro Staphylococcus aureus, көптеген коагулаза-оң стафилококктар, бета-гемолитикалық стрептококктар, Corynebacterium түрлері және көптеген клостридиум түрлеріне қарсы белсенді. Фузид қышқылы энтерококктарға немесе көптеген грам-теріс бактерияларға (мысалы, Neisseria, Moraxella, Legionella pneumophila және Bacteroides fragilis) қарсы белгілі пайдалы әсері жоқ. Фузид қышқылы Mycobacterium leprae-ге қарсы in vitro және клиникалық жағдайда белсенді, бірақ Mycobacterium tuberculosis-қа қарсы әсері шектеулі. Фузид қышқылының бір қолданылуы – метициллинге резистентті Staphylococcus aureus (MRSA) бактериясына қарсы белсенділігі. МРСА-ның көптеген штаммдары фузид қышқылына сезімтал болып қала берсе де, дәріге қарсы тұрудың генетикалық тосқауылы төмен (бір ғана нүктелік мутация жеткілікті), сондықтан фузид қышқылы ауыр МРСА инфекциясын емдеу үшін ешқашан жеке қолданылмауы керек және оны басқа антимикробтық препараттармен, мысалы рифампицинмен бірге қолдану керек, Еуропа, Канада және басқа елдерде бекітілген ауызға қабылдау немесе жергілікті қолдану схемаларында. Дегенмен, патогендерге дәрінің жоғары концентрациясымен әсер еткенде резистенттілік пайда болу ықтималдығы төмен. Жергілікті фузид қышқылы кейде акне вульгарис (жас шақ бөртпесі) емдеу үшін қолданылады. Акнеге қарсы ем ретінде фузид қышқылы көбінесе акне белгілерін жақсартуда жартылай тиімді. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, фузид қышқылы Cutibacterium acnes-ке қарсы көптеген басқа антибиотиктердей тиімді емес. Фузид қышқылы бірнеше қосымша тері және көз препараттарының құрамында кездеседі (мысалы, Фусибет), бірақ оның осы мақсаттарда қолданылуы күмәнді.

Жанама әсерлер

Натрий фусидаты белсенді компоненті бар Фуцидин таблеткалары мен суспензиясы кейде бауыр зақымдануына әкелуі мүмкін, бұл сарғауға (терінің және көздің ақ бөлігінің сарғаюына) себеп болуы мүмкін. Мұндай жағдай көбінесе науқас Фуцидин таблеткаларын немесе суспензиясын қабылдауды тоқтағаннан кейін жақсарады. Басқа байланысты қосымша әсерлерге қараңғы зәр және қалыптыдан ақшыл нәжіс жатады. Бұл белгілер де емдеу курсы аяқталғаннан кейін қалыпқа келуі керек.

Фармакология

Фузид қышқылы бактериялық белок синтезінің ингибиторы болып табылады, себебі ол рибосомадан ұзарту факторы G (EF G) айналымын тоқтатып, оның бөлінуіне кедері келтіреді. Фузид қышқылы негізінен Staphylococcus, Streptococcus және Corynebacterium сияқты Грам-оң бактерияларға қарсы тиімді. Фузид қышқылы – тетрациклді, табиғи стероид, ол Fusidium coccineum саңырауқұлағынан шығарылған. Ол алғаш рет 1960 жылы бөлініп алынып, Данияның Баллеруп қаласындағы Leo Pharma компаниясымен әзірленді және 1962 жылдан бері клиникалық қолданыста қолданылып келеді. Сондай-ақ, ол Mucor ramannianus, Acremonium түрінен және Isaria kogana-дан да бөлініп алынған. Дәрі натрий фузидаты ретінде, оның натрий тұзы болып лицензияланған және Австралия, Канада, Колумбия, Еуропалық Одақ, Үндістан, Жапония, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Корея, Тайвань, Таиланд және Ұлыбританияда рецепт бойынша қолдануға бекітілген. Бұл өзара әрекеттесу EF G-нің рибосомадан босатылуы үшін қажетті конформациялық өзгерістерге кедері келтіріп, нәтижесінде белок синтезі процесін тоқтатып тастайды. Фузид қышқылы тек GTP гидролизінен кейін ғана рибосомадағы EF G-мен байланыса алады. Транслокация ұзарту және рибосоманы қайта өңдеу процесінің бөлігі болғандықтан, фузид қышқылы белок синтезінің бірін немесе екі қадамын тоқтатуы мүмкін.

Доза

Фузид қышқылын төмен дозада қолданғанда, S. aureus инфекциясын емдеу үшін жеке қолдануға болмайды. Дегенмен, жоғары дозада фузид қышқылын монотерапия ретінде қолдану мүмкін. Бірақ, қауымда фузид қышқылының монотерапиясын қолдануды тоқтатуға шақырушылар бар.

Қарсылық

Бірнеше бактериялық түрлердің, мысалы, S. aureus, оның ішінде MRSA және коагуляза теріс Staphylococcus бактерияларының АҚШ штаммдарына жасалған in vitro сезімталдық зерттеулері осы патогендерге қарсы жоғары тиімділікті көрсетеді. Резистенттілік механизмдері тек Staphylococcus aureus бактериясында кеңінен зерттелді. Ең көп зерттелген механизм – EF G-ні кодтайтын хромосомалық ген – fusA-дағы нүктелік мутациялардың дамуы. Мутация EF G-ні өзгертеді, нәтижесінде фузид қышқылы оған енді байланыса алмайды. Фузид қышқылы жеке қолданылғанда резистенттілік тез пайда болады және емдеу барысында жиі дамиды. Басқа антибиотиктер сияқты, фузид қышқылына қарсы тұру басқа препараттармен бірге қолданылғанда азырақ кездеседі. Осы себепті, фузид қышқылын ауыр Staphylococcus aureus инфекцияларын емдеу үшін жеке қолдануға болмайды. Дегенмен, кем дегенде Канада ауруханаларында 1999-2005 жылдар аралығында жиналған деректер метициллинге сезімтал және метициллинге төзімді штамдардың фузид қышқылына төзімділігінің төмен деңгейін көрсетті, ал мупироцин аталған жағдайларда тиімсіз жергілікті антибиотик болып танылды. Кейбір бактериялар «FusB типі» резистенттілігін де көрсетеді, бұл көптеген клиникалық изоляттарда Staphylococcus spp. бактерияларында ең көп кездесетін түрі. Бұл резистенттілік механизмі негізінен плазмидтерде, бірақ сондай-ақ хромосомалық ДНК-да табылған fusB, fusC және fusD гендерімен шартталған. FusB типіндегі резистенттілік гендерінің өнімі – EF G-мен 1:1 қатынаста өзара әрекеттесетін 213 аминқышқылдық цитоплазмалық белок. FusB типіндегі белоктар фузид қышқылынан өзгеше аймаққа байланысып, EF G-нің рибосомадан босатылуына әкелетін конформациялық өзгеріске түсіреді, бұл ұзарту факторына рибосома транслокациясының келесі айналымына қатысуға мүмкіндік береді.

Өзара әрекеттесулер

Фузид қышқылы кинолон антибиотиктерімен бірге қолданылмауы керек, себебі олардың әсері бір-біріне қарсы келеді. Соңғы он жылдық клиникалық тәжірибе фузид қышқылы мен рифампициннің қосымша қолданылуын қолдағанмен, жақында өткізілген клиникалық сынақ екі антибиотиктің бірдей қолданылуында қарсы әрекеттесудің болатынын көрсетті. 2008 жылдың 8 тамызында Ирландияның Дәрілік заттарды бақылау агенттігі аторвастатин мен фузид қышқылын бірге қабылдағаннан кейін рабдомиолиз дамыған 59 жастағы ирланд азаматының қазасы және осыған ұқсас үш жағдайды тергеп жатқанын хабарлады. 2011 жылдың тамызында Ұлыбританияның Дәрілік заттар мен денсаулық сақтау өнімдерін реттеу агенттігі "системдік фузид қышқылын (Фуцидин) статиндермен бірге беруге болмайды, себебі қауырсың және қатерлі рабдомиолиз пайда болу қаупі бар" деп ескертті.

Зерттеу

Америка Құрама Штаттарында жоғары бастапқы дозалы пероральді монотерапия әзірленуде, оған "Такста" деген ат берілген. Фузид қышқылы тері инфекцияларынан өзге де жағдайларда сынақтан өтуде. Ырысымды қолдану деректері фузид қышқылының протездік буындармен байланысты созылмалы остеомиелитпен ауыратын науқастарды емдеуде тиімді болуы мүмкін екенін көрсетеді.