Кіріспе

Бруней ауданы

Атауы

Белайт ауданы Белайт халқының атымен аталыпты, бұл өңірдің түпкі тұрғындары Белайт өзенінің сағасы маңында дәстүрлі түрде қоныстанған.

География

Аудан солтүстігінде Оңтүстік Қытай теңізімен, шығысында Брунейдің Тутонг ауданымен, оңтүстігінде және батысында Малайзияның Саравак штатымен шектеседі. Ауданның аумағы елдің жалпы ауданының шамамен жартысын құрайды. Ауданның ландшафты жағалауға жақын торф батпақтары мен жазық ормандардан бастап, ішкі аймақтардағы таулы жаңбырлы ормандарға дейін әртүрлі. BirdLife International Белайт батпақты орманын маңызды құс аймағы деп белгілеген. Белайт өзені Белайт ауданынан өтеді және Брунейдегі ең ұзын өзен болып табылады. Белайт өзені және оның салалары ауданды сумен жарақтандырады – Белайт ауданы шамамен Белайт өзенінің су жиналатын алабымен сәйкес келеді.

Жол

2022 жылға қарай ауданның жол желісі құрады, оның ішінде асфальтталған. Аудан Seria/Lumut айналма жолы арқылы шығыста Муара-Тутонг тас жолымен және батыста Расау көпірі арқылы Сунгай Тужох және Миримен байланысты. Жағалауға жақын жолдар, әсіресе Куала-Белайт, Серия және Сунгай-Лянг қалалық аймақтарында көбінесе жабынмен жабдықталған және жақсы жағдайда. Ішкі аймаққа қарай – Лаби, Мелилас және Суканг – жолдарының жабыны ішінара жасалған, бірақ жаңбырлы маусымда су тасқыны мен көшкіндерден зақымдануы мүмкін.

Темір жол

Жапондықтар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бадастан жағалауға дейін ағаштан жасалған темір жол желісін салды. Қазір бұл жол пайдаланылмайды және тозығы жеткен.

Порттар мен паромдар

Куала-Белайт порты – Брунейдегі үш порттың бірі. Ол Белайт өзенінде орналасқан және кішкентай кемелерге қызмет көрсетеді. Паром Белайт өзенінің аузынан өтіп, Куала-Белайтты Кампунг Сунгай Терабанға қосып тұрады. (Бұл қызмет 2005 жылдан бері тоқтатылған).

Ауа

Серия қаласының шетінде Андуки әуежайы орналасқан. Оны Shell компаниясы негізінен теңіздегі мұнажайлар мен платформаларға өз қызметкерлерін тасымалдау үшін пайдаланады. Сукангтың шалғайдағы ауылдарын үнемі ұшатын медициналық қызмет көрістіреді. Ауданда коммерциялық рейстер жоқ.

Экономика

Белайт ауданы, әсіресе Серия қаласы, Брунейдің мұнай және газ өнеркәсібінің орталығы болып табылады. Мұнда көптеген шетелдіктер, оның ішінде көптеген голландиялықтар да тұрады. Бұл Royal Dutch Shell компаниясының аймақтағы маңызды рөліне байланысты. Ауданның ішінде екі құрлықтағы мұнай және газ кен орны бар: 1929 жылы ашылған, қазірге дейін көмірсутектер өндіріп келе жатқан ірі Серия мұнай кен орны және Куала-Белайт қаласына жақын орналасқан кіші Расау кен орны. Серия кен орнының жалғасы болып табылатын Тали кен орны Серияның жағалау суларында орналасқан. Теңіздің түбінде Оңтүстік-Батыс Ампа, Фэрли, Фэрли Барам және Эгрет кен орындары жатыр. Өндірілген мұнай Серияда және оның төңірегіндегі құрлықта өңделіп, басым бөлігі экспортталады. Мұнайдың бір бөлігі Сериядағы мұнай өңдеу зауытында жергілікті тұтынуға арналған күйінде тазартылады. Кен орындарынан алынған табиғи газ Брунейдегі Сұйытылған Табиғи Газ Зауытына (BLNG) жіберіліп, салқындатылып сұйытылады. Бұл өнім негізінен Жапония мен Кореяға танкерлермен экспортталады. Ауданның шығыс бөлігінде Лян қазіргі уақытта SPARK құрылысымен байланысты үлкен дамуды бастан кешіруде, ол әлемдік деңгейдегі мұнай-химиялық орталық ретінде дамытылған нысан. SPARK-тағы алғашқы маңызды инвестиция – Брунейдің Мұнай компаниясы мен екі жетекші жапон компаниясы – Mitsubishi Chemical Holdings Corporation және Itochu Corporation бірлесіп құрған 450 миллион АҚШ доллары көлеміндегі Метанол зауыты. Зауытты 2010 жылдың бірінші тоқсанында аяқтау жоспарланған еді.