Кіріспе

1940 жылы Майкл Куртиз түсірген фильм

"Теңіз шоқы" – Warner Bros. кинокомпаниясының 1940 жылы шыққан американдық оқиғалық фильмі. Фильмде Эррол Флинн испан армадасының іске қосылу алдындағы кезеңде ел мүддесін қорғайтын ағылшын жеке қарулас ролінде ойнайды. Бұл Флинн мен режиссер Майкл Куртиздің арасындағы оныншы бірлескен жұмысы болды. Сценарийін Говард Кох және Сетон И. Миллер жазған. Эрих Вольфганг Корнгольдтың көтеріңкі музыкалық қосымшасы оның мансабындағы ең үлкен жетістіктердің бірі деп есептеледі. Фильм оқиғалық фильм және Елизавета Англиясының Испаниямен күресі туралы тарихи фильм болды, бірақ сонымен қатар ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықтың рухын көтеру және американдық қоғамның британдықтарға деген көзқарасын жақсарту мақсатындағы британдықтарды қолдайтын үгіт-насихат фильмі ретінде де қарастырылды.

Сюжет

Испания королі Филипп II өзінің империясын Солтүстік Еуропадан Қытай мен Үндістанға дейін кеңейту үшін әлемді жаулаудың алғашқы қадамы ретінде Англияны жою ниеті бар екенін жариялайды. Ол Дон Альваресті өзінің елшісі ретінде Англияға шабуыл жасау үшін құралып жатқан зор армада туралы Елизавета I-нің күдігін сейілту үшін жібереді. Англияда патшайымның кейбір министрлері одан флот құруды өтінеді, бірақ ол өз халқының қалтасын сақтау үшін асығуға келмейді. Елшінің кемесі Англияға жол тартқанда "Альбатрос" және оның капитаны Джеффри Торп тарапынан тоқтатылады. Дон Альварес пен оның қызы Дона Мария кемеге отырғызылып, Англияға жеткізіледі. Торп дереу Дона Марияға ғашық болып, ол тонаған әшекейлерін қайтарады. Оның оған деген наразылығы басылып, ол да Торпқа көңіл білдіре бастайды. Дон Альварес патшайымның алдына келіп, өзіне жасалған қарым-қатынасқа шағымданады; Дона Мария оның құрметті қыздарының бірі ретінде қабылданады. Испан сауда кемелерін тонаған ағылшын каперлерінен құралған "Теңіз қасқырлары" патшайымның алдына келеді, ол оларды (кем дегенде ашық түрде) осы әрекеттері үшін және Испаниямен бейбітшілікке қауіп келтіргені үшін сөкпелейді. Капитан Торп жеке кездесуде Америкадағы Испанияның колонияларынан қайтып келе жатқан испан қазына флотын басып алу жоспарын ұсынады. Патшайым Испанияның реакциясынан сақтанады, бірақ Торпқа іс жүргізуге рұқсат береді. Күдікпен қараған Лорд Вольфингхэм, патшайымның министрлерінің бірі және құпия испандық серіктес, "Альбатростың" қайда бағыт алғанын анықтау үшін тыңшы жібереді. Торптың келесі сапарына арналған карталарды дайындаған карта жасаушыны көріп, Дон Альварес пен Лорд Вольфингхэм оның Панама мойынына бағыт алғанын анықтап, Дон Альварес кемесінің капитанына алдын ала жүзіп, тұзақ құруды бұйырады. "Альбатрос" мақсатына жеткенде кеме байқалады. Торптың командасы керуенді басып алады, бірақ жақсы дайындалған тұзаққа түсіп, батпаққа құлайды. Торп және бірнеше аман қалғандар кемеге оралады, бірақ оны испандықтардың бақылауында табады. Олар Испанияға жеткізіліп, Инквизиция сотында сотталып, галереяда мәңгілік құлдыққа кесіледі. Англияда Дон Альварес патшайымға Торптың тағдыры туралы хабарлайды, осыдан Дона Мария есінен айрылады. Патшайым оны сарайынан қуады. Испан галерасында Торп Армаданың нақты мақсатын анықтауға тырысқанда тұтқындалған Аботт есімді ағылшынмен кездеседі. Тұтқындар түні бойы кемеге иелік етеді. Олар порттағы тағы бір кемеге көтеріледі, онда елші құпия айыптау жоспарларын сақтап қойған. Торп және оның адамдары екі кемемен Англияға жоспарлармен бірге қайтып оралады. Портқа жеткенде Торп патшайымды ескертуге тырысады. Дон Альваресті, оны білмей, Торп басып алған кемеге алып бара жатқан каретада оның қызы да болады. Дон Альварес кемеге көтеріліп, тұтқынға алынады, ал капитан Торп испандық сарайлықтың киімін киіп, Дона Марияны алып жүретін каретаға жасырын кіреді, ол Англияда қалып, Торптың оралуын күтеді. Екеуі бір-біріне деген сезімдерін білдіреді, ал Мария Торпқа сарайға жасырын кіруге көмектеседі. Алайда Лорд Вольфингхэмнің тыңшысы Торпты байқайды және күзетшілерге каретаны тоқтатып, Торпты тұтқынға алуға шақырады. Торп қашып, патшайымның резиденциясына кіреді, бұл кезде күзетшілерден қорғанады. Соңында Торп Лорд Вольфингхэммен кездесіп, сатқынды қылышпен жеңіп алады. Дона Марияның көмегімен Торп патшайымға жетеді және Филипп корольдің ниеттерін дәлелдейді. Елизавета Торпты рыцарьлық дәрежеге көтеріп, испандық қатерге қарсы тұру үшін зор флот құру ниетін жариялайды.

Өндіріс

Фильмнің Америкада түсірілген бөлімдері сепия түсімен боялған. Фильм 1936 жылғы маусымда жарияланды, және оның басты рөлінде Эрол Флинн ойнайтын болды, ол бұрын "Капитан Кров" фильміндегі сәттілігінен кейін танымал болған. Бастапқыда Рафаэль Сабатинидің 1915 жылғы "Теңіз шоқысы" романының бейімделуі ретінде жоспарланған фильм, 1924 жылғы нұсқаусыз фильмнің бейімделуінен өзгеше, сэр Фрэнсис Дрейктің ерліктерінен шабыттанған мүлдем жаңа сюжетті пайдаланды, ал ол Сабатинидің сюжетіне салыстырмалы түрде адал болған (өзінің кезекте, "Капитан Кров" сюжетіне ұқсас). Романның бейімделулерін Ричард Невилл мен Делмер Дейвс Сэтон И. Миллер Сэр Фрэнсис Дрейк туралы "Теңіз қаңғыбасы" атты жаңа әңгіме жазғанға дейін жазған. Бірақ Сабатинидің аты жарнамалық материалдарда қолданыла берді, себебі оның коммерциялық құндылығы бар деп есептелді. Говард Кох Миллердің сценарийін қайта өңдеп, негізгі құрылымын және сюжетін сақтап қалды.

Музыка

Музыканы композитор Эрих Вольфганг Корнгольд жазған. "The Sea Hawk" кинотеатрларда көрсетілген кезде коммерциялық жазуды жоспарламаған. 1962 жылға дейін фильмнен алынған музыка "Эрих Вольфганг Корнгольдтың музыкасы" деген атпен LP-де жарық көрген жоқ. Он жыл өткен соң Чарльз Герхардт және Корнгольдтың ұлы Джордж "The Sea Hawk" фильмінен 6 минут 53 секундтық музыкалық бөлімін RCA-ның "Эрих Вольфганг Корнгольдтың классикалық фильмдерге жазған музыкасы" альбомына қосты. 2007 жылы Naxos лейблі Уильям Т. Стромберг жетекшілік еткен Мәскеу симфониялық оркестрі мен хорымен толыққандай жаңадан жазбасын шығарды, ал Джон В. Морган оны қайта құрастырды.

Насихаттау мақсаты

"Теңіз шоқысы" негізінен оқиғалық фильм және Елизавета дәуірі Англиясының Испаниямен күресін көрсететін тарихи туынды болғанымен, оның мақсаты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтардың рухын көтеру және американдық қоғамды Ұлыбританияға жағымды көзқарас қалыптастыруға бағытталған. Испания королі Филипп Гитлердің аллегориялық бейнесі ретінде бейнеленді, ал фильмнің соңындағы патшайымның сөзі соғысқа араласқан британдық көрермендерге күш беру үшін жасалған. Әрбір еркін адамның бостандықты қорғауға міндетті екендігі және әлемнің бір адамға тиесілі еместігі туралы идеялар (Гитлердің Еуропаны бағындыруға тырысуына анық сілтеме) көтеріліс тудыруға арналған. (Осы тақырып Александр Корданың "Англиядағы от" фильмінде де көтерілген, ол фильм соғыс басталмас бұрын үш жыл бұрын шыққан).

Үй медиасы

2005 жылы Warner Brothers DVD-де 1940 жылғы Movietone News-тің Ұлыбритания шайқасы туралы киножурналы, "Alice in Movieland" қысқаметражды фильмі, Looney Tunes мультфильмі "Porky's Poor Fish" және 20 минуттық "The Sea Hawk: Flynn in Action" фильмінің түсірілуі туралы деректі фильм кірген. "Теңіз шоқысының" түсті нұсқалары 1986 жылы американдық теледидарда көрсетіліп, VHS таспасында таралды. DVD және Blu-ray форматтарында тек қара-ақ, монтаждалған нұсқасы (109 минут) және толыққанды қалпына келтірілген/кесілмеген нұсқасы (127 минут) жарық көрді. Түсті нұсқаны DVD-де шығару туралы ешқандай жоспар жарияланбады.