Кіріспе
Ағылшын теологы және космогония саласындағы жазушы Томас Бернет (шамамен 1635 – 27 қыркүйек 1715) – ағылшын теологы және космогония саласындағы жазушы.
Thomas Burnet (c. 1635? – 27 September 1715) was an English theologian and writer on cosmogony.
Өмір
Ол 1635 жылы Дарлингтон қаласының жанындағы Крофт ауылында дүниеге келген. Томас Смельтпен Нортэллертон грамматикалық мектебінде оқығаннан кейін, 1651 жылы Кембридждегі Клэр колледжіне түсті. Бернет, Винчестердің 6-шы маркизі Чарльз Паулеттің ұлы, Лорд Уилтширмен бірге саяхаттап, Тиллотсон арқылы 1-ші Ормонд герцогы Джеймс Батлердің немересі, Оссори Лордына ұстаз болды. Ормонд герцогының, губернаторлардың бірінің ықпалымен 1685 жылы Чартерхаус мектебінің директоры болып тағайындалды. Бернет, Джеймс II-нің Эндрю Попхэмді Чартерхаус зейнеткері етіп тағайындау әрекетіне қарсылық көрсетуге қатысты. Губернаторлардың 17 қаңтарда және 1687 жылғы жазғы күнде өткен екі мәжілісінде патшаның кешірім хаттары ұсынылды, бірақ губернатор Джордж Джеффристің күш-жігеріне қарамастан, көпшілік келісімге келмеді. Даңқты революциядан кейін Бернет, Уильям III-нің жеке капелланы және жақын кеңесшісі (1695 жылға дейін) болды. Ол діни лауазымға тағайындалмады және Чартерхауста тыныш өмір сүрді, онда 1715 жылдың 27 қыркүйегінде қайтыс болып, шіркеуде жерленді. Бернеттің жүйесінде жаңалықтармен қатар, төрт классикалық элемент сияқты дәстүрлі ерекшеліктер де болды: бастапқыда жұмыртқа тәрізді Жер, Күн тоқымынан бұрын әрқашан көктем мезгілінде болған жұмақ және полюстерден экваторға ағатын өзендер. Герберт Крофт 1685 жылы кітапқа сын жазды, оның ішінде Бернетті Жаратылыс кітабынан гөрі Петірдің екінші хатына сүйенгендігін айтты. 1690 жылдары Джон Бомонт және Иоганн Каспар Эйзеншмидт Бернеттің идеяларын қолдады. Олар сол кезде көптеген дау-дамаылдарға себеп болды, ал Бернет өзін таңдалған сыншылары Джон Килл мен Эразм Уорренге қарсы қорғады. Дегенмен, Бернет бұл түсіндірмені ғылыми тұрғыдан жеткілікті деп санамады. Күндерді ұзарту үшін Құдайдың араласуы қажет еді. Бернет Құдай әлемді және оның барлық процестерін бастапқыда мінсіз етіп жаратты деген сенімде болды. Ол былай деп жазды: "Сағат жасағанда, ол әр сағат сайын дұрыс уақытта соғылатын пружиналар мен тісті дөңгелектерді орнатып, жақсы шебер деп есептейміз, егер ол сағатты соқтыру үшін әр сағат сайын оған қолмен тиіп отыруға мәжбүр болғаннан гөрі."
We think him a better Artist that makes a Clock that strikes regularly at every hour from the Springs and Wheels which he puts into the work, than he that hath so made his Clock that he must put his finger to it every hour to make it strike.
Заттардың пайда болуы туралы көне ілім
Бұл еңбектегі кейбір пікірлер, сонымен қатар Archaeologiae Philosophicae sive Doctrina Antiqua de Rerum Originibus (1692) атты еңбекте жазылған, замандас теологтарға соншалықты қарсы келгендіктен, ол сарайдағы лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Ол адамның құлауының нақты тарих емес, символдық оқиға болу мүмкіндігін қарастырды.
Өлгендердің жағдайы мен қайта тірілу туралы
Бернеттің "De Statu Mortuorum et Resurgentium" трактаты 1720 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді. Эдвард Гиббонның "Рим империясының құлдырауы мен зерексіздігінің тарихы" III том, 99-бетінде Гиббон Бернеттің "De Statu Mortuorum et Resurgentium" еңбегіне сілтеме жасап, егер жандар "көбірек белсенді және сезімтал өмірге ие болса", Бернет "туындауы тиіс қиындықтарды көрсетеді" деп көрсеткен. Бристоль епископы және Сент-Пол кафедрасының деканы Томас Ньютон Гиббонды сынап, Бернеттің пікірлерінің мүлдем кері екенін айтты.
Ықпал
Бернеттің еңбегі Сэмюэл Тейлор Колриджге әсер етті. Ол 1817 жылғы "Ежелгі теңізшінің балладасы" басылымының басында цитаталанған. Айдың Дауыл мұхитындағы Дорса Бернет қыраты оның құрметіне аталған.