Кіріспе
Шотланд заңгері, тарихшы және экономисті Джон Хилл Бертон ФРСЭ (1809 жылғы 22 тамыз – 1881 жылғы 10 тамыз) – шотланд заңгері, тарихшы және экономисті. «Дэвид Хьюмнің өмірі мен хат алмасуы» еңбегінің авторы, ол Шотландия түрмелер кеңесінің хатшысы (1854–1877) және Корольдік тарихшысы (1867–1881) болды.
John Hill Burton FRSE (22 August 1809 – 10 August 1881) was a Scottish advocate, historian and economist. The author of Life and Correspondence of David Hume, he was secretary of the Scottish Prison Board (1854–77), and Historiographer Royal (1867–1881).
Өмір
Бертон 1809 жылғы 22 тамызда Абердинде дүниеге келді. Ол армиядағы лейтенант Уильям Киннинмонт Бертонның (1819 жылы қайтыс болған) және Абердинширдегі Грандхолмде тұратын Джон Пэтонның қызы Элизабеттің (1848 жылы қайтыс болған) ұлы еді. Абердин Граматикалық мектебінде және Маришал колледжінде білім алды. Бітірген соң, анасы мен қарындасы, білім беру реформаторы Мэри Бертонмен бірге Эдинбургке көшті. 1831 жылы Адвокаттар факультетіне қабылданды, адвокаттыққа дайындалды. 1832/3 жылы "Дж. Х. Бертон адвокат" мекенжайы Эдинбургтің Жаңа қаласындағы 12 Феттс Роу деп көрсетілді. Бірақ ол іс тәжірибесі аз болды, 1854 жылы Шотландияның Түрмелер кеңесінің хатшысы, ал 1877 жылы түрмелер комиссары болып тағайындалды. Өмірінің басында "Блэкуд журналы" және басқа да мерзімді басылымдарға материалдар жазды, 1846 жылы Дэвид Юмның өмірбаянын жариялады, ол көп назар аударды. Одан кейін Лорд Ловат пен Лорд Президент Форбстың өмірбаяндары жарық көрді. Тарихшы ретіндегі мансабын 1853 жылы жарық көрген "Шотландия тарихы: революциядан бастап соңғы Якобит көтерілісінің тоқтатылуына дейін" еңбегімен бастады. 1867–1870 жылдары оған "Агриколаның Шотландияға шапқан кезінен революцияға дейінгі Шотландия тарихы" (7 томдық) еңбегін қосты, осылайша толыққанды баяндаманы аяқтады. Кейіннен 1880 жылы "Анна патшайымының билеуінің тарихы" атты кітабын жариялады. Басқа жеңіл туындыларының қатарында "Кітап іздеуші" (1862) және "Шет елдегі шотландиялық" (1864) кітаптары бар. Бертонның тарихи еңбектерінде зерттеулердің көптігі, адалдық пен шыншылдық рухы, көркем және әсерлі үзінділер кездеседі, бірақ стильі біркелкі емес, көбінесе мәнсіздікке ұшырайды. Дегенмен, ол Шотландия тарихын зерттеу және жазуда тарихи зерттеулердің принциптерін енгізген алғашқы тарихшылардың бірі болды. Бертон сол кездегі үйінде, Эдинбургтің оңтүстік шетіндегі Мортон Хаусында қайтыс болды. Ол Далмени шіркеуінің қорымында, шіркеудің солтүстік-шығысындағы сәби қызы Розамен (1857–1858) бірге жерленген. Тас крестің бір бөлегі оңтүстік жағындағы үлкен тис ағашымен жасырылған, ол шіркеу қорымының ортасынан көрінбейді. Оның бірінші әйелі Изабелла мен олардың ортақ балаларына арналған ескерткіш Дин қорымында орналасқан, оны Уильям Броди жасаған Бертонның бас портреті әсем бейнеленген. 1901 жылы Роберт Уильям Биллингстің "Шотландияның барондық және шіркеулік ескерткіштері" атты еңбегіндегі 240 сәулеттік суреттерге барлық түсіндірмелерді оның бергені анықталды. Бұл еңбек 1845 және 1852 жылдар аралығында төрт томдық болып жарық көрді. Бұл еңбек үлкен жетістікке ие болды және 1899, 1900, 1901, 1908, 1909, 2008, 2012, 2015, 2016 және 2017 жылдары бірнеше рет қайта басылды.
Отбасы
1844 жылы 23 шілдеде Эдинбургте Джон Хилл Бертон Пертшир милициясының капитаны Дэвид Лаудердің қызы Изабелламен, оның әйелі Джанет Патрикпен үйленді. Изабелла 1850 жылы 40 жасында қайтыс болды. Олардың қызы Матильда Лаудер "Мэти" Бертон (1848–1928) 1877 жылғы 21 маусымда доктор Уильям Леннокс Клелендке (1847–1918) үйленді. Ол Оңтүстік Австралияда танымал хирург болды және көп жылдар бойы Аделаиданың Парксайд психиатриялық ауруханасының директоры, сондай-ақ Оңтүстік Австралияның колониялық хирургы қызметін атқарды. Бертон 1855 жылы тағы да үйленді, бұл жолы антиквар Космо Иннестің қызы Кэтринмен. Ол өзінің авторы болды және келесі жылы инженер В. К. Бертонды дүниеге әкелді. Олардың барлығы тоғыз баласы болды. Олардың тағы бір баласы Мэри Роуз Хилл Бертон белгілі суретші болды. Тағы бір ұлы Космо Иннес Бертон (1862–1890) өмірі қысқа болғанымен, еңбек еткен химиягер және Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болды.