Вильгельм Гайдингер: Австриялық минералог өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Австриялық минералог (1795–1871)

Вильгельм Карл Риттер фон Хайдингер (немесе Вильгельм фон Хайдингер, немесе көбінесе Вильгельм Хайдингер) (5 ақпан 1795 – 19 наурыз 1871) – австриялық минералог.

Ерте өмір

Хайдингердің әкесі минералог Карл Хайдингер (1756–1797) болды, ол Вильгельм екі жаста болғанда қайтыс болды. Әкесінің минералогия туралы кітаптары және тас пен минералдардан құралған жинағы, жас Вильгельмнің қызығушылығын оятқаны сөзсіз. Оның ағасы, банкир Якоб Фридрих ван дер Нюльдің жинағы одан әлдеқайда үлкен әрі құндырақ болды, тіпті оны егжей-тегжейлі сипаттау үшін Фрайберг (Германия) қаласынан белгілі профессор Фридрих Мохс шақырылды. Жас Вильгельм Хайдингер мен профессор Вильгельмнің ағасының үйінде жиі кездесетін. "Normalschule" және "Grammatikalschule" мектептерін бітірген соң Вильгельм жергілікті "Гимназияда" академиялық білімін жетілдіре бастады. Бірақ, "Humanitätsclasse" деген бірінші сыныбын ғана аяқтағаннан кейін, профессор Фридрих Мохс 17 жастағы Вильгельмді Граз қаласындағы жаңадан ашылған Универсальмузей Йоаннеумда өзінің көмекшісі болып жұмыс істеуге шақырды.

Ғылыми мансап

Келесі бес жыл Грацта және одан кейінгі алты жыл Фрайбергте Вильгельм Хайдингер профессор Фридрих Мохстың адал көмекшісі және ізбасары болды. Осы жылдар ішінде Хайдингер ғылыми жұмыстарға белсенді түрде қатысты. 1821 жылы Вильгельм Хайдингер өзінің алғашқы ғылыми мақаласын жариялады: «Мыс пиритінің кристалдануы туралы» – Вернер табиғаттану қоғамының естеліктерінде (Эдинбург), 4-том, 1–18 беттер. Бұл мақала барлығы 350-ге жуық ғылыми жарияланымның бастауы болды, олардың бәрі 1800–1863 жылдарға арналған «Ғылыми еңбектер каталогының» 3-томында және 1864–1883 жылдарға арналған осы каталогтың 10-томында тізімделген. Осы мақалалардан өзге Вильгельм Хайдингер бірнеше кітап жариялады: «Минералогияның негіздері», «k. k. Hofkammer im Münz und Bergwesen» жинағы туралы есеп; минералогиялық зерттеулерге шолу (Густав Адольф Кеннготт редакциялаған, кеңінен танымал серияға айналды); оның «Анықтамалық минералогия жөніндегі нұсқаулық» кітабы; минералогия бойынша осы оқулыққа атлас және Австрия-Мажарстанның алғашқы толық геологиялық картасы. 1822 жылы Вильгельм Хайдингер Август Граф фон Брейнер Энкевортты (1796–1877) алты айлық сапарға шығарып салды; олар Линцтен Мюнхенге, Базельге, Парижге, Лондонға және Эдинбургке сапар шекті. Эдинбургтегі банкир Томас Аллан Хайдингерге Мохстың «Минералогияның негіздері» еңбегін ағылшын тіліне аударуға мүмкіндік берді. (Аударма 1823 жылы үш томдық «Минералогия туралы трактат» деген атпен жарық көрді.) 1823 жылы Вильгельм Хайдингер Фрайбергтен Эдинбургке қайта оралды, онда ол 1825 жылдың жазына дейін тұрды. Эдинбургте Хайдингер минералогтар Роберт Джеймсон мен Роберт Фергюсон, геолог Джеймс Холл, химиктер Томас Томсон мен Эдвард Тернер және физик Дэвид Брюстермен танысты. Эдинбургтегі жылдар Хайдингердің ең өнімді кезеңдерінің бірі болды: Мохстың толыққанды оқулығының аудармасы жарық көрді және 33 ғылыми мақала жазылып, жарияланды (мысалы, Дэвид Брюстердің «Эдинбург ғылым журналында» және Роберт Джеймсонның «Философиялық журналында»). Эдинбургте Хайдингердің досы Пьер Бертье жаңа минералға (темір-антимон сульфидіне) «Хайдингерит» деп ат қойды.

During the next five years in Graz and the following six years in Freiberg Wilhelm Haidinger remained a devoted assistant and admirer of professor Friedrich Mohs. During these years Haidinger became more and more involved in scientific work. In 1821 Wilhelm Haidinger published his first scientific paper: "On the crystallisation of copper pyrites" in the Memoirs of the Wernerian Natural History Society (Edinburgh), volume 4, pp. 1–18. This paper formed the start of a grand total of some 350 scientific publications, all of which are listed in volume 3 of the Catalogue of Scientific Papers (1800–1863) and volume 10 of the same catalogue for the years 1864–1883. Apart from all these papers Wilhelm Haidinger published several books: Anfangsgründe der Mineralogie, an account on the collection of the "k. k. Hofkammer im Münz und Bergwesen"; a review of mineralogical research (which grew into a well known series edited by Gustav Adolph Kenngott); his Handbuch der bestimmenden Mineralogie; an atlas to this textbook on mineralogy and the first complete geological map of Austria Hungary. In 1822 Wilhelm Haidinger accompanied August Graf von Breunner Enckevoirt (1796–1877) on a six month trip; they traveled from Linz to Munich, Basel, Paris, London and Edinburgh. In Edinburgh banker Thomas Allan provided Haidinger with the means to translate Mohs' Grundriss der Mineralogie into English. (The translation appeared in 1823 in three volumes: Treatise on Mineralogy.) In 1823 Wilhelm Haidinger left Freiberg to re settle in Edinburgh, where he stayed until the summer of 1825. In Edinburgh Haidinger met mineralogists Robert Jameson and Robert Ferguson of Raith, geologist James Hall, chemists Thomas Thomson and Edward Turner, and physicist David Brewster. The years in Edinburgh are among Haidinger's most productive: The translation of the comprehensive textbook by Mohs appeared in print and 33 scientific papers were written and published (in, for example, The Edinburgh Journal of Science of David Brewster and in the Philosophical Journal of Robert Jameson). While in Edinburgh Haidinger's friend Pierre Berthier named a new mineral (an iron antimony sulfide) "Haidingérite".

Австрияға оралу

1825 және 1826 жылдары Роберт Алланмен (Томас Алланның ұлы) бірге ұзақ сапарға шыққан Вильгельм Хайдингер Норвегия, Швеция, Дания, Германия, Австрия және Солтүстік Италияны аралады. 1825 және 1826 жылдары қыс айларын Вильгельм Хайдингер Берлиндегі ең беделді ғылыми орталарда өткізді; ол, мысалы, Густав Розе және Генрих Розе, Фридрих Вёлер, Эйлхард Митшерлих, Генрих Густав Магнус және Иоганн Кристиан Поггендорф сияқты ғалымдармен кездесті. 1826 жылдың көктемінде саяхаты жалғасты, және ол Фридрих Мохсты Фрайбергте, Иоганн Фридрих Людвиг Хаусман мен Фридрих Штромейерді Геттингенде, Герман фон Майерді Франкфуртта, Карл Цезар Риттер фон Леонхард пен Леопольд Гмелинді Гейдельбергте, Кристиан Гмелин, Франц фон Кобельді Мюнхенде және Франц Ксавер Рипльді Венада қонақтап, сапарын аяқтады. 1827 жылы Вильгельм Хайдингер Австрияға оралып, Эльбогендегі (қазіргі Локет, Чехия) "Erste (böhmische) Porzellan Industrie Aktien Gesellschaft (Epiag)" акционерлік қоғамының директорларының бірі болды. Ағалары Эвген мен Рудольфқа тиесілі керамика зауытында жұмыс істеуі Вильгельмнің минералогиялық зерттеулерін жалғастыруына және ғылыми мақалалар жазуына кедергі келтірмеді. 1827 мен 1840 жылдар аралығында Хайдингер шамамен 24 мақала жариялады (ғылыми мақалалар каталогы бойынша), олар Поггендорфтың "Annalen" және "Zeitschrift für Physik" сияқты танымал журналдарда жарық көрді. Мақалаларының бірінде Эльбоген (Локет) маңындағы қоңыр көмір және құмтастардағы қазба қалдықтары туралы мәліметтер келтірілген. 1840 жылы Вильгельм Хайдингер Венаға көшіп, ұстазы Фридрих Мохстың орнына "Мюнц пен Бергвендегі императорлық-корольдік сотының" минералогиялық коллекциясының директоры болды. Хайдингердің ғылымға деген құлшынысы оның үкіметтік емес ғылыми қоғамды құрғандығынан көрінеді: "Венадағы табиғат ғылымдарының достары". 1871 жылы Беккер Хайдингердің Австрия полициясының қарсылығына қарамастан, осы ғылыми қоғамды қалай ұйымдастырғанын еске алды. "Венадағы табиғат ғылымдарының достары" қоғамының негізін қалаушы және президенті Хайдингер 1840 жылдан 1850 жылға дейін оның материалдарын жариялауды бастады. "Freunde der Naturwissenschaften in Wien" қоғамының соңғы отырысы 1850 жылдың 29 қарашасында өтті. Осыдан кейін бұл білімді қоғам өз қызметін тоқтатты. Вильгельм Хайдингер минералогия музейінің коллекцияларымен жұмыс істеуден және жас кеншілерге минералогия мен геологиядан дәріс оқудан бос уақытын ғылыми зерттеулерге арнады және 1849 жылдан 1860 жылға дейін 105 мақала жариялады.

A long journey with Robert Allan (the son of Thomas Allan) in 1825 and 1826 brought Wilhelm Haidinger to Norway, Sweden, Denmark, Germany, Austria, and northern Italy. The winter months of 1825 and 1826 were spent by Wilhelm Haidinger in the highest scientific circles of Berlin; here he met for example Gustav Rose and Heinrich Rose, Friedrich Wöhler, Eilhard Mitscherlich, Heinrich Gustav Magnus, and Johann Christian Poggendorff. In the spring of 1826 the journey was continued and visits to Friedrich Mohs in Freiberg, to Johann Friedrich Ludwig Hausmann and Friedrich Stromeyer in Göttingen, Hermann von Meyer in Frankfurt, Carl Cäsar Ritter von Leonhard and Leopold Gmelin in Heidelberg, Christian Gmelin, Franz von Kobell in Munich and Franz Xaver Riepl in Vienna completed their trip. In 1827 Wilhelm Haidinger returned to Austria and became one of the directors of the "Erste (böhmische) Porzellan Industrie Aktien Gesellschaft (Epiag)" in Elbogen (now Loket, Czech Republic). Working in the ceramics factory owned by his brothers Eugen and Rudolf did not prevent Wilhelm from continuing his mineralogical research and writing scientific papers. In the years 1827 to 1840 Haidinger published some 24 papers (according to the Catalogue of Scientific Papers), which appeared in such well known journals as Poggendorff's Annalen and the Zeitschrift für Physik. One of the papers described the occurrence of fossil plants in the brown coal and sandstones of the surroundings of Elbogen (Loket). In 1840 Wilhelm Haidinger moved to Vienna to succeed his tutor Friedrich Mohs as director of the mineralogical collection of the "Kaiserlich Königlichen Hofkammer im Münz und Bergwesen". How much Haidinger devoted himself to science in general is evident from the fact that he founded a non governmental scientific society: the "Freunde der Naturwissenschaften in Wien". Becker, in 1871, recalled how Haidinger had been able to organize his scientific society in spite of serious opposition from the Austrian police. Haidinger, founder and president of the "Freunde der Naturwissenschaften in Wien" undertook to publish its proceedings from 1840 to 1850. The last meeting of the "Freunde der Naturwissenschaften in Wien" took place on 29 November 1850. After that the learned society ceased to exist. In addition to his work on the collections of the mineralogical museum, his lectures on mineralogy and geology to young mining engineers, Wilhem Haidinger found the time to continue his own research and published some 105 papers during the years 1849 to 1860.

Доломитациялау

Хайдингердің ғылыми жұмысы "псевдоморфоз" құбылысына көбірек шоғырланды: яғни, басқа минералдың сыртқы түрін алған минералдар. Мысалы, ангидрит гипске айналуы мүмкін, бірақ бастапқы жарылу жазықтықтары мен кристалдық пішіні ангидриттің түріне ұқсас болады. Хайдингер келтірген тағы бір мысал – кальций карбонаты, ол тез кальций-магний карбонатына (доломит) айналады. Оның сөздерімен: "әктас карбонатының бір бөлігі магний карбонатымен алмастырылады, осылайша жаңа түрде әрқайсысы бір атомнан тұратын қосылыс пайда болады". Бұл өзгеріс қалай жүзеге асты, бұл сұрақты шешу қиын, бірақ факт даусыз, себебі сипатталған үлгіде оның дәлелі бар, ол дерлік көзбен көруге тең. Геологтар Хайдингерді әсіресе төмен температурада (100 градустан төмен) кальций карбонатын доломитге айналдыратын "доломизация" реакциясының постулатымен жақсы біледі. Магний сульфатының ерітіндісі кальций карбонатын доломит пен кальций сульфатына (ерітіндіде) айналдырады. Дегенмен, 1844 жылы Хайдингер өзінің белгілі химик достары Фридрих Вёлер, Эйлхард Митшерлих және Леопольд Гмелиннің оған ұнтақ доломит бөлме температурасында да кальций сульфатының ерітіндісімен реакцияға түсіп, кальций карбонаты мен магний сульфатының ерітіндісін беретінін түсіндіргенін айтты. ("Durch meinen verehrten Freund Wöhler wurde ich auf die Beobachtung aufmerksam gemacht, die auch Mitscherlich und L. Gmelin anführen, daß man Dolomit in Pulverform künstlich zerlegen kann, wenn man eine Auflösung von Gyps durch denselben dringen läßt. Bittersalz wird gebildet und kohlensaurer Kalk bleibt zurück. Dieser Versuch erläutert wohl mit hinreichender Evidenz die Bildung des Kalkspathes aus Dolomit bei unserer gewöhnlichen Temperatur und atmosphärischer Pressung": Haidinger, 1844, 250 б.). "Kaiserlich Königlichen Hofkammer im Münz und Bergwesen" мекемесіндегі Хайдингердің қызметкері Адольф фон Морлот доломит қалыптасуын зерттеуді (әлдебеттің Хайдингердің сұрауымен) жүргізді. Тәжірибелердің нәтижесі Фридрих Вёлердің 1843 жылы болжағандарын растады: доломит кальций карбонаты мен магний сульфатының ерітіндісінен жоғары температурада (200 градустан астам Реамур = 250 градус Цельсий) және жоғары қысымда ғана пайда болады. Фон Морлот шыны түтікшеге тығыздалған магний сульфатының концентрленген ерітіндісіне сіңген кальцит ұнтағын қолданды. Мұнай ваннасында шыны түтікшені қыздыру оның ішіндегі қысымды кем дегенде 15 барға дейін арттырды. Шыны түтікше осындай жоғары қысымға тек құмға толтырылған мылтық трубкасының ішіне орналастырылғандықтан ғана төтеп бере алды. Осылайша, 1847 жылы фон Морлот доломит минералын синтездеу үшін ең төменгі температураның бар екенін нақты көрсетті. Фон Морлот (1847 А) доломит ұнтағын бөлме температурасында кальций сульфатының концентрленген ерітіндісімен реакцияға қосқанда, нәтижесінде (қатты) кальций карбонаты мен магний сульфатының ерітіндісі пайда болды. ("Wenn man nämlich durch gepulverten Dolomit eine Auflösung von Gyps filtriert, so entsteht die umgekehrte doppelte Zersetzung in der Art, daß Bittersalz aufgelöst durch's Filtrum geht, während kohlensaurer Kalk zurück bleibt": Von Morlot, 1847 A, 309 б.).

Haidinger's scientific work became more and more concentrated on the phenomenon of "pseudomorphosis": that is minerals which have taken up the outer aspect of another mineral. For example, anhydrite would have changed into gypsum, but the original cleavage planes and crystal habitus would give the impression of anhydrite. Another example given by Haidinger was that of calcium carbonate, which would readily change into calcium magnesium carbonate (dolomite). In his own words:
part of the carbonate of lime is replaced by carbonate of magnesia, so as to form in the new species a compound of one atom each. How this change was brought about, is a difficult question to resolve, though the fact cannot be doubted, as we have in the specimen described a demonstration of it, approaching in certainty almost to ocular evidence. To geologists Haidinger is known especially for his postulate of the "dolomitization" reaction that would change calcium carbonate into dolomite at low temperatures (below 100 degrees Celsius). A solution of magnesium sulfate would convert calcium carbonate into dolomite plus calcium sulfate in solution. Nonetheless, in 1844 Haidinger related how his friends, the well known chemists Friedrich Wöhler, Eilhard Mitscherlich, and Leopold Gmelin had explained to him, that powdered dolomite will react, even at room temperature, with a solution of calcium sulfate to give calcium carbonate plus a solution of magnesium sulfate. ("Durch meinem verehrten Freund Wöhler wurde ich auf die Beobachtung, die auch Mitscherlich und L. Gmelin anführen, aufmerksam gemacht, daß man Dolomit in Pulverform künstlich zerlegen kann, wenn man eine Auflösung von Gyps durch denselben dringen läßt. Bittersalz wird gebildet und kohlensaurer Kalk bleibt zurück. Dieser Versuch erläutert wohle mit hinreichender Evidenz die Bildung des Kalkspathes aus Dolomit bei unserer gewöhnlichen Temperatur und atmosphärischer Pressung": Haidinger, 1844, p. 250.) It was Haidinger's employee at the "Kaiserlich Königlichen Hofkammer im Münz und Bergwesen", Adolph von Morlot, who undertook to investigate the formation of dolomite in the laboratory (no doubt at the request of Haidinger). The outcome of the experiments confirmed what Friedrich Wöhler had predicted in 1843: dolomite does not form from calcium carbonate plus a solution of magnesium sulfate unless high temperatures (more than 200 degrees Reamur = 250 degrees Celsius) and high pressures were applied. Von Morlot used calcite powder soaked in a concentrated solution of magnesium sulfate sealed in a glass tube. Heating the glass tube in an oil bath increased the pressure inside it to at least 15 bar. The glass tube was able to withstand this high pressure only because it had been placed inside a gun barrel filled with sand. In this way Von Morlot in 1847 had clearly demonstrated the existence of a minimum temperature for the synthesis of the mineral dolomite. When Von Morlot (1847 A) reacted dolomite powder with a concentrated solution of calcium sulfate at room temperature, the result was (solid) calcium carbonate plus a solution of magnesium sulfate. ("Wenn man nämlich durch gepulverten Dolomit eine Auflösung von Gyps filtriert, so entsteht die umgekehrte doppelte Zersetzung in der Art, daß Bittersalz aufgelöst durch's Filtrum geht, während kohlensaurer Kalk zurück bleibt": Von Morlot, 1847 A, p. 309.)

Адеп нормалары

Риттер фон Хауэр (1871) Вильгельм Хайдингердің некрологында Хайдингердің қаншалықты көңілді болғанын зор мақтанышпен еске алды. Кез келген ғылыми жариялымды цензуралау туралы ойдың өзі Вильгельм Хайдингерге жат болар еді. Осы тұрғыда, Вильгельм Хайдингердің Адольф фон Морлоттың доломит синтезі жөніндегі есептерін зертханалық синтезде алғаш рет жариялауға рұқсат бергенін еске алу керек (сол уақытта Морлоттың доломит синтезі жөніндегі мақаласы тағы да төрт белгілі журналда жарық көрді). Минералогиялық зерттеулерінің бір бөлігі ретінде Хайдингер минералдардың оптикалық қасиеттерін зерттеді, бұл оның плеохроизм құбылысын ашуына әкелді. Хайдингердің мансабындағы маңызды қадам 1849 жылы жасалды: 15 қарашада Венада "Kaiserlich Königliche geologische Reichs Anstalt" құрылды. Вильгельм Хайдингер оның алғашқы директоры болды. "К. к. Хофкаммер им Мюнц унд Бергвезен" енді Австрия-Мажарстан империясының жаңадан құрылған геологиялық кеңсесінің бір бөлігіне айналды. Осы ірі қайта ұйымдастыруға байланысты барлық оқиғалардың егжей-тегжейлі есебін Хайдингер 1864 жылы жариялады. Хайдингердің Австрия геологиялық қызметінің директоры қызметін атқарған жылдарының егжей-тегжейлі сипаттамасын Хайдингердің ізбасары Франц Риттер фон Хауэр жариялады. Вильгельм Хайдингер "К. к. Географиялық қоғамды Венада" құруда маңызды рөл атқарды (Беккер, 1871 жылы Хайдингердің Лондонның танымал Корольдік географиялық қоғамының үлгісі бойынша Австрия географиялық қоғамын қалай бастағанын айтады); "Вернер қауымдастығы Мәрен және Силезияны геологиялық зерттеу үшін", "Венгрия үшін геологиялық қауымдастық" Пеште, "Геологиялық қоғам" Миланда, Италия және оның жалғасы "Италияның табиғи ғылымдар қоғамы". Хайдингер мұндай ғылыми ұйымдардың ресми үкіметтік қоғамдардан тыс қажетті, тіпті маңызды деп сенді. 1860 жылы Вильгельм Хайдингер Wiener Zeitung газетінде өзінің "k. k. Geologischer Reichsanstalt" мекемесінің "Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften" құрамына енгізілетінін оқыды. Хайдингер бұл жаңалықты газеттен оқып қалғаны үшін ғана емес, екі институттың мүлдем үйлеспейтіндігіне байланысты қатты ойға батты. Бірнеше ай бойы белгісіздік күйінде болғаннан кейін Императорлық үкімет, Рейхсрат, жоспарланған күштеп біріктіруді тоқтату туралы шешім қабылдады. Осылайша Хайдингер Императорлық геологиялық қызметтегі жұмысын жалғастыра алды. Вильгельм Хайдингер 1862 жылдың 15 ақпанында Австрия-Мажарстан императоры Франц Иосифтің Венадағы к. к. Геологический Рейхсанстальт ғимаратына келгенін зор мақтанышпен баяндады. 1866 жылы Вильгельм Хайдингер ауыр сырқатқа шалдығып, үкіметтен ерте зейнетке шығуын сұрады; оның өтініші қабылданды. Зейнетке шыққаннан кейін Хайдингер үйде зерттеулерін жалғастырды; бұл жолы оның назары метеориттерге ауды (және бірнеше мақала жарық көрді).

Ritter von Hauer (1871), in his necrology of Wilhelm Haidinger, recalled with great pride how open minded Haidinger had been. The very thought of censoring any scientific publication would have been alien to Wilhelm Haidinger. In this regard, it must be remembered how Wilhelm Haidinger had allowed Adolph von Morlot to publish his accounts on the laboratory syntheses of dolomite first and foremost in Haidinger's own Berichte über die Mittheilungen von Freunden der Naturwissenschaften in Wien (at the same time Morlot's paper on the synthesis of dolomite appeared in four other well known journals.) As part of his mineralogical research Haidinger studied the optical behaviour of minerals, which led to his discovery of the phenomenon of pleochroïsm. A major step in Haidinger's career took place in 1849: the founding of the "Kaiserlich Königliche geologische Reichs Anstalt" on 15 November 1849 in Vienna. Wilhelm Haidinger became its first director. The "k. k. Hofkammer im Münz und Bergwesen" now became part of this newly founded geological office of Imperial Austria Hungary. A detailed account of all events in relation with this major re organization was published by Haidinger in 1864. Details of Haidinger's years as director of the Austrian geological survey were published by Haidinger's successor Franz Ritter von Hauer. Wilhelm Haidinger played a major role in the founding of the "k. k. Geographischen Gesellschaft zu Wien" (Becker, 1871 mentions how Haidinger had started the Austrian Geographical Society after the example of the famous Royal Geographical Society of London); the "Werner Verein zur geologischen Durchforschung Mährens und Schlesiens", the "Geologischer Verein für Ungarn" in Pest, the "Società Geologica" in Milan, Italy and its successor the "Società Italiana di Scienze naturali". Haidinger remained convinced that such scientific organizations outside the official governmental societies were necessary, if not essential. In 1860 Wilhelm Haidinger read in the Wiener Zeitung that his "k. k. Geologischer Reichsanstalt" was going to be incorporated into the "Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften". Haidinger was shocked, not only because he had to read this news in the paper, but especially because the two institutes were truly incompatible. After several months of great uncertainty the Imperial Government, the Reichsrath, decided to cancel the planned forceful unification. Thus Haidinger was able to continue his work at the Imperial Geological Survey. With considerable pride Wilhelm Haidinger related, how Emperor Franz Josef of Austria Hungary had visited the building of the k. k. Geologischer Reichsanstalt in Vienna on 15 February 1862. In 1866 Wilhelm Haidinger became seriously ill and asked the Government for early retirement; it was generously granted. After retirement Haidinger continued his studies at home; this time meteorites held his main interest (and several papers followed).

Марапаттар мен құрметтер

Австрия-Мажарстан императоры Франц Иосиф I Вильгельм Хайдингерге зор құрмет көрсетті: Франц Иосиф ордені мен Леопольд орденін, сондай-ақ оны 1864 жылдың 30 шілдесінде рыцарьлық дәрежесіне ("Ritter von Haidinger") көтерді. Хайдингер 1857 жылдың 24 қаңтарында Пруссия королінен аса қадірленген "Pour le Mérite" Корольдік Пруссия орденінің азаматтық нұсқасын алған болатын. Вильгельм Карл Риттер фон Хайдингер | "Ле Мерит" ордені. Бұдан бөлек, Бавария королі ғылым мен өнерге арналған Баварияның Максимилиан орденін берді; Швеция королі Нордстерн орденін табыс етті; ал Португалия королі Вильгельм Хайдингерді Португалияның Мәсіх орденінің қолбасшысы етіп тағайындады. Вильгельм Хайдингер академиялық білімін толық аяқтамаса да, Прага қаласындағы Карл университеті философия ғылымының құрметті докторы, ал Йена университеті медицина ғылымының құрметті докторы атағын алды (қараңыз: Фон Вурцбах, 1861). 1871 жылдың 19 наурызында Вильгельм Хайдингер Венадағы үйінде қысқа аурудан кейін дүние салды.