Кіріспе

Оңтүстік Кореядағы либерализмге шолу

Бұл мақалада либерализмге (hangul=자유주의 немесе 리버럴리즘) және оның Оңтүстік Кореядағы тарихына шолу жасалған. Ол негізінен парламентте өкілдігі бар, айтарлықтай қолдау тапқан либералды партиялармен шектеледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, Оңтүстік Кореядағы либералды қозғалыс, әскери диктатураға қарсы орташа консервативті қозғалыс ретінде басталды, бірақ Оңтүстік Кореяның қазіргі саяси құрылымында ол консервативті қозғалысқа қарсы либералды қозғалысқа айналды. Кореяның Демократиялық партиясы реформалық және либералды партия болып табылады және орталықшыл саналады. Алайда, корей саяси контекстінде ол солшыл орталық (немесе прогрессивті) ретінде жіктеледі, және бірнеше сарапшылардың зерттеулері бойынша ол Батыс Еуропадағы оңшыл орталық партияларына қарағанда оңшыл саясатты қолдайды, мысалы Германияның Христиан-демократиялық одағы сияқты. Әділдік партиясы да "орталық солдан солға қарай" партия болып саналады. Бұл партия Оңтүстік Кореяда радикалды прогрессивті немесе солшыл саналады, бірақ Батыс Еуропаның солшыл орталық партияларына қарағанда шамалы қарапайым ұстанымға ие. Оңтүстік Корея либералдарының саяси ұстанымдары әртүрлі, бірақ олар белгілі бір ұстанымдарға бірігуге бейім: Солтүстік Кореямен қарым-қатынасты жақсарту, Жапонияға қарсы әділдікті қамтамасыз ету және, мүмкіндігі болғанда, АҚШ-ты қоса алғанда, ірі державалардың араласуынан тәуелсіздікке ұмтылу. Оңтүстік Корея либерализмі Қытай мен Жапонияға қарсы ұлттық-либералдық тәуелсіздік қозғалысына негізделген. Оңтүстік Корея либералдары Солтүстік Кореяға қатысты «Күн сәулесі» саясатын қолдайды.

Кіріспе

Оңтүстік Кореяда "либералды" сөзі көбінесе дәстүрлі мағынасында қолданылады. Оңтүстік Кореяда бұқаралық ақпарат құралдарында қолданылатын "либералды" (자유 немесе 자유주의) және саясаткерлер мен жұртшылық қолданатын "либералды" термині контекст жағынан өте ерекше. Оңтүстік Корея БАҚ-ында "либералды" сөзі АҚШ немесе Еуропа мағынасындағы "либералды" дегенді білдіреді, ал Оңтүстік Корея саясаткерлері мен жұртшылығында "либералды" сөзі экономикалық либерализм және антикоммунизм сияқты оңға жақын саясатты білдіреді. Оңтүстік Кореяда консерваторлар өздерін "либералды" (hangul=자유) және "либералды демократия" (hangul=자유민주주의) деп атайды. Оңтүстік Кореядағы консервативті партиялар өздерінің партиялық атауларына көбінесе "либералды" (자유) сөзін қосады. (Мысал: Либералды партия, Демократиялық либералды партия, Біріккен либералды демократия, Азаттық Корея партиясы және т.б.) "Либералды" жалпы мағынада жиі өздерін "Демократтар", "Рибеореол" (хангул=리버럴, ағылшын сөзінің корейше айтылуы "либералды") немесе "Демократиялық лагерьлер" (хангул=민주진영) деп атайды. Оңтүстік Кореяда "либералды" (hangul=리버럴 немесе 자유주의자) және "прогрессивті" (hangul=진보 немесе 진보주의자) жеке дәстүрлері бар саяси күштер, бірақ АҚШ-тағы "либералды" корей тіліне аударғанда көбінесе "прогрессивті" деп аударады. Әділдік партиясы ресми түрде әлеуметтік демократияны қолдайды, бірақ ол Ури партиясының саяси мұрасын алғандықтан, Оңтүстік Кореяның прогрессивті саяси партия дәстүрінің және либералды саяси партия дәстүрінің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Оңтүстік Кореяда "либералды", "еркіндік", "либертариандық" және "азаттық" терминдері Jayu (hangul=자유) деп аударылады. Мысалы, Оңтүстік Кореяда Канаданың "Либералды партиясы", Нидерландының "Азаттық партиясы" және АҚШ-тың "Либертариандық партиясы" корей тілінде Jayudang (hangul=자유당) деп оқылады. Сонымен қатар, оңшыл әлеуметтік консервативті Оңтүстік Корея БАҚ оңшыл либертариандық американдық дәстүрді мәдени либералды болғандықтан прогрессивті деп санайды. Оңтүстік Кореяда либерализмді анықтайтын негізгі дипломатиялық ұстаным – "тәуелсіздік" (독립). Қазіргі Оңтүстік Корея либералдары иммиграцияға консерваторларға қарағанда көбірек қарсылық білдіреді. Шын мәнінде, Оңтүстік Корея либералдары Жапония сияқты көршілес елдерге қатысты мәселелерде империализмге қарсы ұлттық сипатқа ие. 19-шы ғасырдың соңындағы Қытайға қарсы Гейхва партиясы / Тәуелсіздік клубы және Жапонияның отаршылдық кезеңінде Жапонияға қарсы Кореяның тәуелсіздік қозғалысы Кореяның ертедегі либерализмін қалыптастырды. Керісінше, Кореяның консервативті элиталары Қытай мен Жапония сияқты көршілес елдермен практикалық себептермен ынтымақтасты. Қазіргі Оңтүстік Корея саясатында социализм мен антиамериканизм толығымен басылғандықтан, билікке мойынсұнатын консерваторлар мен қытайлық/жапон империализміне қарсылық көрсеткен либералдар дәрежесі бойынша ерекшеленеді, бірақ парадоксальды түрде екі лагерь де америкалық бейімділікке ие болды. Осы күнге дейін Оңтүстік Корея либералдары Қытай мен Жапония империализмімен ынтымақтастық жасаған консервативті элиталарды кешірген жоқ. Оңтүстік Корея либералдары Жапон империясы кезінде офицер болып қызмет еткен Пак Чун Хидің оңшыл диктатурасына қарсылық көрсеткен тарихымен мақтанады. Оңтүстік Корея либералдарының халықаралық адам құқықтары туралы қарама-қайшылықты көзқарастары бар. Оңтүстік Корея либералдары Солтүстік Кореяға консерваторларға қарағанда аз сын айтады және "Солтүстік Кореяның адам құқықтары туралы заңына" (북한인권법) қарсы. Алайда Оңтүстік Корея либералдары Солтүстік Кореядан басқа басқа авторитарлық мемлекеттердегі (мысалы, Қытай, Мьянма және т.б.) адам құқықтары бұзылуына консерваторларға қарағанда күштірек қарсы шығады. Либералды Кюнгянг Шинмун Юн Сук Ёлды Синьцзянның адам құқықтары мәселесін елемегені үшін, тек Қытаймен экономикалық мүдделерін ғана қарастырғаны үшін сынға алды. 2021 жылы Мун Чжэ үкіметі Мьянманың әскери диктатурасына қарсы шығып, Мьянма әскеріне қарсы қатаң санкцияларды қолдады, бірақ Мун Чжэ үкіметі Солтүстік Кореяның адам құқықтары бұзылуын әдейі елемеді. (Бұл Оңтүстік Корея либералдарының қарсылық ұлтшылдық сезімімен байланысты.) Оңтүстік Кореяның ірі либералдары негізінен консервативтерді сынға алады, әскери диктатура кезіндегі мұраларын тазартады, саяси реформаларға талап қояды және Солтүстік Кореямен келісімдік орнатуға бағытталған сыртқы саясатты қолдайды. Олар прогрессивтер мен мәдени либералдардан ерекшеленеді. Сондықтан Оңтүстік Корея либералдары ЛГБТ құқықтары, мүгедектік құқықтары, аборт және аз ұлт өкілдерінің құқықтары мәселелерінде әлеуметтік консервативтік көзқарасқа ие. (Оңтүстік Корея либералдарының әлеуметтік консервативті бейімділігі дәстүрлі конфуциандық консерватизмге емес, Батыс мәдениетінің бір бөлігі болып табылатын христиандыққа көбірек байланысты.) Олар сондай-ақ (әлеуметтік демократияны қоса) "социализмнен" немесе негізгі "солшыл" бағыттан алшақтап, қашықтап тұрады. Оңтүстік Корея либералдары 1990 жылдардан бері Жапон соғыс қылмыстарының корей құрбандарын қорғап келеді. Олар құрбандар қанағаттанатын келісімге емес, Жапонмен келісімге қарсы. Мун Чжэ елдер арасындағы қатынастардан гөрі құрбандардың құқықтары маңызды екенін айтты. Ішкі саясатта олар ірі өнеркәсіптік конгломераттардың монополиясын реформалауды жақтады. Олар сондай-ақ прокуратураның тергеу өкілеттіктерін шектеуді ұсынды, осы өкілеттіктерді полицияға беруді қалады, оларды күшті саяси құралдар деп қарады.

Тарих

Колониалды кезеңде марксистік тарихшы Пэк Намун Силхақты "жаңа заманғы либерализмнің алға басушысы" деп бағаласа, либералды ұлтшыл Ан Чжэ Хон Силхақты және Силхак ғалымы Чжон Як Ёнды "феодалдық топтарды жою және теңдікті қолдау арқылы кеш заманғы либерализмнің бастауы" деп санады. Силхак қолданыстағы конфуцийшіл консерватизм мен садэжуиді сынап, саяси реформалар мен тәжірибелілікке ұмтылып, Батыс ғылымы мен технологиясының артықшылығын дәлелдеді. Кейбір Силхак ғалымдары христиан дінін де қабылдады. Кореядағы алғашқы классикалық либералдық және ағартушылық партия – 1874 жылы құрылған Кэхва партиясы. Олар радикалды саяси және әлеуметтік реформалар жасауды, қуатты Цин әулетімен тең емес қарым-қатынасты үзуді және тәуелсіз Жосон мемлекетін құруды мақсат етті. 1896 жылы Со Чжэ Пхил басқаруындағы партия Кэхва партиясының іс жүзіндегі жалғасы болды. Жапон либерализмінің ықпалында болғандықтан, олар жапондық бейімділіктерді көрсеткенімен, Кореяның тәуелсіздігі мен егемендігін қапталдады. 1900-жылдары Кореядағы классикалық либералдар мен ағартушылар негізінен екі топқа бөлінді. Бір бөлігі Жапониямен ынтымақтасқан Чинильпа болды, ал екіншісі Кореяның тәуелсіздік қозғалысына берілді. Отарлық кезеңде корей либерализмі корей тәуелсіздік қозғалысымен тығыз байланысты болды. Оңтүстік Корея тарихшылары 1919 жылы өткен Бірінші наурыз қозғалысының Оңтүстік Кореядағы демократия мен либерализмге әсер еткенін айтады. Бұл қозғалысқа жынысына, дініне немесе кәсібіне қарамастан көптеген корейлер қатысты. Бірінші наурыз қозғалысының құндылықтарының нәтижесінде құрылған Корея Республикасының Уақытша үкіметі, еркіндік пен теңдікке негізделген билік, парламент және сот жүйесін бөліп, әйелдерді қоса алғанда, жалпы сайлауды енгізу арқылы мемлекеттік жүйені құрды. (Дегенмен, ол Қытайдың Шанхай қаласында орналасқандықтан, корей үкіметінен гөрі корей тәуелсіздік қозғалысының ұйымына көбірек ұқсады.) Жапон отаршылдығы аяқталғаннан кейін, Корея Республикасы үкіметі құрылғаннан бастап, "либералды" сөзі Оңтүстік Кореяда антикоммунизм және антисоциализм сияқты мағынада қолданыла бастады. Сондықтан идеологиялық либералдар ғана емес, сонымен қатар консервативтілер мен коммунизмге қарсы оңшылдар да өздерін "либералды" деп атады. Мысалы, "Либералды партия" – Шова мемлекетшілігіне, неміс және итальян фашизміне ықпал еткен Оңтүстік Кореяның ұлттық консервативті партиясы. Атап айтқанда, Либералды партияның бірінші президенті Сингман Ри 1948-1960 жылдары илминизм – либералдық емес, жеке тұлғаға табыну идеологиясына негізделген авторитарлық билік пен сайлаудағы алаяқтықтар жасады. Оған қарсы шыққан либералдар мен студенттер сәуір революциясына себепкер болды. Бұл Оңтүстік Кореядағы алғашқы сәтті либералды революция болды. Сәуір революциясының (1960) нәтижесінде Сингман Ри президенттік лауазымынан кетті, Оңтүстік Кореяда алғашқы либералды-демократиялық үкімет құрылды және президенттік жүйе парламенттік кабинет жүйесіне ауыстырылды. Алайда, 1961 жылы майор Пак Чон Хи жасаған әскери төңкеріс салдарынан Оңтүстік Кореядағы либералды демократия бір жылдан кейін құлады. Осыдан кейін Оңтүстік Корея 20 жылдан астам әскери диктатураның ықпалында болды. 1988 жылы Оңтүстік Корея толыққанды демократияланғанға дейін Бу Ма демократиялық наразылықтары мен Кванджу көтерілісі сияқты бірнеше демократияландыру қозғалыстары болды. 1987 жылы Оңтүстік Корея демократияланды, бірақ либералдар 1998 жылы ғана билікті өзгерте алды. 1998 жылы Ким Дэ Чжун басқаруы басталғаннан бері Оңтүстік Корея либералдары экономикалық көмек және ынтымақтастық арқылы бейбітшілік пен келісімді нығайту мақсатындағы "Күн сәулесі саясатын" белсенді түрде қолдап келеді.

Либералды партиялар

Бір кезде үкімет партиясы болған саяси партиялар қалың әріппен көрсетілген.

Минджуданкье дәстүрі

Оңтүстік Кореяда оңтүстік кореялықтардың ерекше либералды және корей ұлтшыл партиялары көбінесе Минджуданкье партиялары (хангул=민주당계 정당) деп аталады. Оңтүстік Кореяда, әдетте "либералды" саяси партиялар "Минджуданкье" партияларын білдіреді.

Либералды ұйымдар

Оңтүстік Кореяда «саяси либерализм» және «саяси емес либерализм» ажыратылады. Сондықтан төменде тізілген топтар нақты бір саяси партиямен немесе саяси күшпен тікелей байланысты болмауы мүмкін.

Президент сайлауы

Сайлау үміткері Жалпы дауыс саны Дауыстар үлесі Нәтижесі Партия атауы 1952 И Си Ён 764,715 10.9% Жеңілген Демократиялық ұлттық партия 1956 Шин Ик Хи 0 0.0% Сайлау алдында қайтыс болған Демократиялық партия (1955) 1960 жылдың наурызы Чоу Пьён Ок 0 0.0% Сайлау алдында қайтыс болған Демократиялық партия (1955) 1960 жылдың тамызы Юн Бо Сон 208 82.2% Сайланған Демократиялық партия (1955) 1963 Юн Бо Сон 4,546,614 45.1% Жеңілген Азаматтық билік партиясы 1967 Юн Бо Сон 4,526,541 40.9% Жеңілген Жаңа демократиялық партия 1971 Ким Дэ Чжун 5,395,900 45.3% Жеңілген Жаңа демократиялық партия 1981 Ю Чи Сон 1,778,007 11.7% Жеңілген Демократиялық Корея партиясы 1987 Ким Дэ Чжун 6,113,375 27.0% Жеңілген Демократиялық бейбітшілік партиясы Ким Ён Сэм 6,337,581 28.0% Жеңілген Біріктіру демократиялық партиясы 1992 Ким Дэ Чжун 8,041,284 33.8% Жеңілген Демократиялық партия (1991) 1997 Ким Дэ Чжун 10,326,275 40.3% Сайланған Ұлттық жаңа саясат конгресі 2002 Ро Му Хён 12,014,277 48.9% Сайланған Мыңжылдық демократиялық партиясы 2007 Чон Дон Ён 6,174,681 26.1% Жеңілген Біріккен жаңа демократиялық партия 2012 Мун Чжэ Ин 14,692,632 48.0% Жеңілген Демократиялық біріккен партия 2017 Мун Чжэ Ин 13,423,800 41.1% Сайланған Корея демократиялық партиясы 2022 Ли Чжэ Мён 16,147,738 47.8% Жеңілген Корея демократиялық партиясы

Парламент сайлауы

Сайлауда барлық орынды жеңді Жалпы дауыс үлесі Сайлау нәтижесі Санаты Сайлау партиясы Партияның басшысы Атауы 1948 916,322 13.5% 29 орын; Оппозицияда азшылық Ким Сын Су Корея Демократиялық партиясы 1950 683,910 9.8% 24 орын; Оппозицияда азшылық Шин Ик Хи Демократиялық Ұлттық партиясы 1954 593,499 7.9% 9 орын; Оппозицияда азшылық Шин Ик Хи Демократиялық Ұлттық партиясы 1958 2,914,049 34.0% 79 орын; Оппозицияда азшылық Чо Пхен Ю Демократиялық партия (1955) 1960 3,786,401 41.7% 96 орын; Үкіметте көпшілік Чо Пхен Ю Демократиялық партия (1955) 1963 1,870,976 20.1% 41 орын; Оппозицияда азшылық Юн Бо Сон Азаматтық Үкім Партиясы 1,264,285 13.6% 14 орын; Оппозицияда азшылық Пак Сун Чхон Демократиялық партия (1963) 822,000 8.8% 2 орын; Оппозицияда азшылық Хо Чхон Халық партиясы 1967 3,554,224 32.7% 45 орын; Оппозицияда азшылық Ю Чжин О Жаңа Демократиялық партиясы 323,203 3.0% 13 орын; Парламенттен тыс оппозиция Демократиялық партия (1963) 1971 4,969,050 44.4% 44 орын; Оппозицияда азшылық Ким Хон Иль Жаңа Демократиялық партиясы 454,257 4.1% 1 орын; Оппозицияда азшылық Юн По Сун Ұлттық партия 1973 3,577,300 32.5% 37 орын; Оппозицияда азшылық Ю Чхин Сан Жаңа Демократиялық партиясы 3,577,300 10.4% орын; Оппозицияда азшылық Ян Иль Дон Демократиялық Біріктіру Партиясы 1978 4,861,204 32.8% 9 орын; Оппозицияда азшылық И Чхоль Сын Жаңа Демократиялық партиясы 1,095,057 7.4% 1 орын; Оппозицияда азшылық Ян Иль Дон Демократиялық Біріктіру Партиясы 1981 3,495,829 21.6% 81 орын; Оппозицияда азшылық Ю Чхи Сон Демократиялық Корея Партиясы 1,088,847 6.7% 2 орын; Оппозицияда азшылық Азаматтық Құқықтар Партиясы 1985 5,843,827 29.3% 67 орын; Оппозицияда азшылық Ли Мин У Жаңа Корея Демократиялық Партиясы 3,930,966 19.7% 46 орын; Оппозицияда азшылық Ю Чхи Сон Демократиялық Корея Партиясы 3,930,966 19.7% 1 орын; Оппозицияда азшылық Кап Чон Ю Жаңа Демократиялық партиясы 112,654 0.6% 2 орын; Парламенттен тыс оппозиция Азаматтық Құқықтар Партиясы 1988 4,680,175 23.8% 59 орын; Коалицияда оппозиция Ким Мен Юн Біріктіру Демократиялық Партиясы 3,783,279 19.3% 70 орын; Коалицияда оппозиция Пак Ён Сук Бейбітшілік Демократиялық Партиясы 0.4% Парламенттен тыс оппозиция – Басқалар 1992 6,004,577 29.2% 97 орын; Оппозицияда азшылық Ким Дэ Чжун Демократиялық партия (1991) 1996 4,971,961 25.3% 79 орын; Коалицияда оппозиция (1996–1998) Ким Дэ Чжун Жаңа Саяси Конгресс Үкіметте (1998–2000) 2,207,695 11.2% 15 орын; Оппозицияда азшылық Чан Ыль Бён Біріктірілген Демократиялық Партия 2000 6,780,625 35.9% 115 орын; Коалицияда үкіметте Ким Дэ Чжун Мыңжылдық Демократиялық Партиясы 2004 8,145,824 38.3% 152 орын; Үкіметте көпшілік Чхун Дон Ён Ури Партиясы 1,510,178 7.1% 53 орын; Үкіметте азшылық Чо Сун Хён Мыңжылдық Демократиялық Партиясы 2008 4,313,111 25.1% 81 орын; Оппозицияда азшылық Сон Хак Гю Біріктірілген Демократиялық Партиясы 651,993 3.8% 3 орын; Оппозицияда азшылық Мун Кук Хён Жаңа Корея Партиясы 2012 7,777,123 36.5% 127 орын; Оппозицияда азшылық Хан Мён Сук Демократиялық Біріктірілген Партиясы 91,935 0.4% 3 орын; Парламенттен тыс оппозиция Мун Кук Хён Жаңа Корея Партиясы 48,648 0.2% 0 орын; Парламенттен тыс оппозиция Хан Кван Ок Нағыз Демократиялық Партиясы 2016 6,069,744 25.5% 123 орын; Оппозицияда көпшілік (2016–2017) Ким Чхон Ин Демократиялық партиясы Үкіметте (2017–2020) 6,355,572 26.7% 38 орын; Оппозицияда азшылық Ан Чхоль Су Халық партиясы 1,719,891 (Партия тізімі PR) 7.23% (Партия тізімі PR) 6 орын; Оппозицияда азшылық Сим Сан Чжун Әділет партиясы 209,872 (Партия тізімі PR) 0.88% (Партия тізімі PR) Парламенттен тыс оппозиция Шин Ки Нам Демократиялық партиясы 2020 14,345,425 (Округтан) 9,307,112 (Партия тізімі PR) 49.9% (Округтан) 33.4% (Партия тізімі PR) 52 орын; Үкіметте көпшілік Ли Хэ Чхан Демократиялық партиясы (Округтан) Платформа партиясы (Партия тізімі PR) 2,697,956 (Партия тізімі PR) 9.7% (Партия тізімі PR) 6 орын; Оппозицияда азшылық Сим Сан Чжун Әділет партиясы 1,896,719 (Партия тізімі PR) 6.8% (Партия тізімі PR) 3 орын; Оппозицияда азшылық Ан Чхоль Су Халық партиясы 1,512,763 (Партия тізімі PR) 5.4% (Партия тізімі PR) 3 орын; Оппозицияда азшылық Ли Кын Шик Ашық Демократиялық Партиясы 1.45% (Округтан) 2.98% (Партия тізімі PR) Парламенттен тыс оппозиция – Басқалар 2024 14,758,083 (Округтан) 7,567,459 (Партия тізімі PR) 51.2% (Округтан) 26.7% (Партия тізімі PR) 5 орын; Үкіметте көпшілік Ли Чжэ Мён Демократиялық партиясы (Округтан) Демократиялық Одақ (Партия тізімі PR) Прогрессивтік партия, Базалық кіріс партиясы, Ашық Демократиялық партиясы және Әлеуметтік демократиялық партиясының үміткерлерін қоса алғанда 6,874,278 (Партия тізімі PR) 24.3% (Партия тізімі PR) 12 орын; Оппозицияда азшылық Чо Кук Кореяны Жаңарту Партиясы 609,313 (Партия тізімі PR) 2.1% (Партия тізімі PR) 6 орын; Парламенттен тыс оппозиция Сим Сан Чжун Жасыл–Әділет партиясы 483,827 (Партия тізімі PR) 1.7% (Партия тізімі PR) 1 орын; Оппозицияда азшылық Ли Нак Ён Жаңа Келешек Партиясы 0.07% (Округтан) 0.46% (Партия тізімі PR) Парламенттен тыс оппозиция – Басқалар