Кіріспе

II дүниежүзілік соғыс кезінде голланд қарсыласы Жаннетти Йоханна (Жо) Шафт (16 қыркүйек 1920 – 17 сәуір 1945) болды. Ол "қызыл шашты қыз" (text=het meisje met het rode haar, text=das Mädchen mit dem roten Haar) деп танылды. Қарсылық қозғалысында оның құпия есімі "Ханни" болды.

Ерте өмір және білім

Жаннетке Йоханна Шафт Солтүстік Голландия провинциясының астанасы Харлемде дүниеге келді. Оның анасы Аафье Талеа Шафт (туған Vrijer) меннонит болса, әкесі Питер Шафт, мұғалім, Социал-демократиялық жұмысшылар партиясымен байланысты болды; екеуі де Шафтты қатты қорғады, себебі оның үлкен қарындасы Анна 1927 жылы дифтериядан қайтыс болған еді.

Қарсылық жұмыстары

Шафттың қарсылық жұмысы кішкентай әрекеттерден басталды. Алғашқыда, ол еврей тұрғындарының (соның ішінде достарының) жеке куәліктерін ұрлады. Бір кісі өлтірілген орында Шафт "қызыл шашты қыз" деп танылды. Оның қатысы "қызыл шашты қызды" нацистердің іздеп жүрген тізіміне енгізді. Осы жағдайдың ауырлығы және Бонекамптың өліміне байланысты қайғы Шафтты уақытша қарсылық қызметін тоқтатуға мәжбүр етті. Оның ата-анасы екі айдан кейін босатылды. Ол Амстердам түрмесіне жеткізілді. Көптеген сұраққа алу, азаптау және жалғыздықтан кейін Шафтты бұрынғы әріптесі Анна Вийнхофф, қызыл шашының түбінен таныды. Оны өлім жазасы орындалатын жерге алып барды. Шмиц оны жақыннан атып өлтірді. Бірақ, оқ Шафтты сығырып тастады ғана. Ол өзінің жазалаушыларына: "Мен жақсырақ атам!" деді дегенді айтады, сосын Куйпер оның басына соңғы оқты атты. Шафтты өлтіруге Вилли Ладжес тікелей бұйрық берген. Шафттың соңғы сөздері танымал болғанымен, олар ешқашан расталмады. Екінші дүниежүзілік соғыс тарихын зерттеген голланд ғалымы, голланд мұрағаттарында Шафттың "Мен жақсырақ атам!" дегенін ешқашан таба алмағанын айтты. Соғыстан кейінгі тергеу кезінде Куйпер Шафтпен сөйлесіп отырғанын, кенеттен оқ атылғанын естігенін, содан кейін ол ауырсынудан айқайлап, дірілдегенін айтты. Шмиц оны сығырып тастағанын түсінген Куйпер, автоматты қаруын алып, Шафтқа бірнеше оқ атты, содан кейін ол дереу құлады. Бір оқ оның басына тиіп, қаза тапты. 1945 жылдың 27 қарашасында Шафтты Голландияның Bloemendaal Еске алу зиратында мемлекеттік жерлеу рәсімімен қайта жерледі. Голландия үкіметі мен корольдік отбасының өкілдері, соның ішінде королева Вильгельмина қатысты, ол Шафтты "Қарсылықтың символы" деп атады. Королева өз ойын өзгертпегендіктен, 1952 жылы Ладжестің жазасы өмір бойына түрмеде отыруға ауыстырылды. Соңында ол "", соңғы төрт нацистік соғыс қылмыскерінің бірі болды, олардың барлығы өлім жазасына кесілді, бірақ соңынан Джулиананың тартыншақтығына байланысты кешірілді және Нидерландыда жазасын өтеуде. Халықтың наразылығын тудырған шешім бойынша, Ладжес 1966 жылы Әділет министрі Иво Самкалденнің бұйрығымен денсаулығына байланысты түрмеден босатылды. Ладжес Германияға оралды, онда 1971 жылы қайтыс болды. Соғыстан кейін Bloemendaal құмдаларынан қарсылық қозғалысының 422 мүшесінің сүйектері табылды, оның 421-і ер адам және бір әйел, Ханни Шафт. Ол Overveen-дегі Erebegraafplaats Bloemendaal Еске алу зиратының 22-ші бөліміне, принцесса Джулиана мен оның күйеуі принц Бернардтың қатысуымен қайта жерленді. Кейіннен королева болған Джулиана, өзінің туған қаласы Гарлемдегі Кенау саябағында оның қоладан жасалған ескерткішін ашты. Шафт Голландияның Қарсылық кресімен марапатталған 95 адамның бірі болды, ал генерал Эйзенхауэр оған орден, мүмкін Азаттық медалін берді. Голланд коммунистік партиясы оны икона ретінде марапаттағандықтан, оның танымалдылығы төмендеді, тіпті 1951 жылы Ханнидің қабірінде еске алу рәсімдеріне тыйым салынды. Оның өмірі туралы көптеген кітаптар мен фильмдер түсірілді. Ол Гарри Мулиштің "The Assault" (De Aanslag, 1982) фильмінде бейнеленген, сонымен қатар Фонс Радемейкерс режиссерлік еткен фильмге де түсті. Инеке Вердонер оның туралы ән жазды. Автор Тьюн де Врис оның өмірбаянын жазды, ол Бен Вербонның "Қызыл шашты қыз" (Het Meisje met het Rode Haar, 1981) фильмінің негізі болды, онда Ханни Шафт рөлін Ренее Саутендейк ойнады. Оның өмірі 2023 жылғы Баззи Джексонның "Керемет өлгенге дейін" тарихи романының негізі болды. Ол жыл сайын қараша айында Гарлемде өткізілетін ұлттық шара кезінде еске алынады. 1990 жылдардың басында Ханни Шафт Еске алу қорының арқасында еске алу рәсімдеріне қайта рұқсат берілді. Әр қарашаның соңғы жексенбісі Нидерландыда Шафттың өмірі мен еңбегін еске алу күні болып табылады.