Арчибальд Гейки: Шотландиялық геолог және жазушы өмірі мен еңбектері
Archibald Geikie
Арчибальд Гейки: шотланд геологы, жазушы, Геологиялық шолудың қызметкері. Шотландия геологиясы туралы карталар авторы, «Тас әңгімесі» кітабының авторы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд геологы және жазушысы Сер Арчибальд Гейки (28 желтоқсан 1835 – 10 қараша 1924) – шотланд геологы және жазушысы.
Scottish geologist and writer
Sir Archibald Geikie (28 December 183510 November 1924) was a Scottish geologist and writer.
Мансап
1855 жылы Британ геологиялық қызметінің көмекшісі болып тағайындалды. Ол өзінің көптеген еңбектерінің қатарын "Тас туралы әңгіме" немесе "Геологтың жазба кітабынан жинақталғандар" (1858) деген еңбегімен бастады. Оның қабілеті бірден басшысы сэр Родерик Мёрчисонның назарына ілікті, олар өмір бойына достық қарым-қатынас орнатты және кейіннен Мёрчисонның өмірбаянын жазды. Мёрчисонмен бірге оның алғашқы жұмыстарының бір бөлігі Шотландияның жоталы аймақтарындағы шисттерде жасалды. 1862 жылы жарияланған Шотландияның кішкентай геологиялық картасы олардың бірлескен еңбегі болды: ал 1892 жылы Гейки үлкен карта шығарды. 1863 жылы ол Глазго геологиялық қоғамының баяндамаларында "Шотландияның мұздық ағынының құбылыстары туралы" маңызды мақала жариялады, онда сол елдегі мұздың әсері алғаш рет нақты және байланысты түрде сипатталды. Осы кезде Эдинбург геология мектебінің геологтары, олардың ішінде әйгілі сэр Эндрю Рамзи өзінің "Ұлыбританияның физикалық геологиясы және географиясы" еңбегімен жер бетінің пішінінде денудацияның, әсіресе су ағынының әсерінен аңғарлардың эрозиясының маңыздылығын қорғады. Гейкидің ел туралы кең жеке біліміне негізделген кітабы Эдинбург мектебінің теорияларына құнды үлес қосты, ол өзі де көп ұзамай осы мектептің жетекшілерінің бірі саналды.
In 1855 was appointed an assistant on the British Geological Survey. He inaugurated his long list of works with The Story of a Boulder; or, Gleanings from the Note Book of a Geologist (1858). His ability at once attracted the notice of his chief, Sir Roderick Murchison, with whom he formed a lifelong friendship, and whose biographer he subsequently became. With Murchison some of his earliest work was done on the complicated regions of the schists of the Scottish Highlands; and the small geological map of Scotland published in 1862 was their joint work: a larger map was issued by Geikie in 1892. In 1863 he published an important essay "On the Phenomena of the Glacial Drift of Scotland", in Transactions of the Geological Society of Glasgow, in which the effects of ice action in that country were for the first time clearly and connectedly delineated. At this time the Edinburgh school of geologists, prominent among them Sir Andrew Ramsay, with his Physical Geology and Geography of Great Britain were maintaining the supreme importance of denudation in the configuration of land surfaces, and particularly the erosion of valleys by the action of running water. Geikie's book, based on extensive personal knowledge of the country, was an able contribution to the doctrines of the Edinburgh school, of which he himself soon began to rank as one of the leaders.
Геологиялық зерттеу
1867 жылы Шотландия үшін Геологиялық зерттеудің жеке бөлімшесі құрылғанда, ол директор болып тағайындалды. 1871 жылы Эдинбург университетінде Мёрчисон геология және минералогия профессоры лауазымы құрылғанда, ол осы кафедраның алғашқы иесі болды. Ол Б. Н. Пич, Джон Хорн, Уильям Ганн (1837–1902), К. Т. Клауф, Л. В. Хинксман және Дж. Х. Х. Тилл жазған «Шотландияның Солтүстік-Батыс Жоталарының геологиялық құрылымы» (1907, Ұлыбританияның мемлекеттік баспасы) кітабының редакторы болды.
In 1867, when a separate branch of the Geological Survey was established for Scotland, he was appointed director. On the foundation of the Murchison professorship of geology and mineralogy at the University of Edinburgh in 1871, he became the first occupant of the chair. He was the editor of The Geological Structure of the North West Highlands of Scotland (1907, His Majesty's Stationery Office), written by B. N. Peach, John Horne, William Gunn (1837–1902), C. T. Clough, L. W. Hinxman, and J. H. H. Teall.
Құрметтер мен марапаттар
Гейки 1865 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Гейки 1890-1894 жылдары Корольдік қоғамның сыртқы хатшысы, 1903-1908 жылдары бірлескен хатшысы болды, 1909 жылы президент болып сайланды және 1896 жылы Корольдік медальмен марапатталды. Ол 1891 және 1892 жылдары Лондон геологиялық қоғамының президенті болды, ал 1906 және 1907 жылдары қайтадан президент болып сайланды. Ол сондай-ақ 1892 жылы Британ қауымдастығының президенті болды. Ол 1891 жылы рыцарлық атақ алды, 1907 жылы Бат орденінің кавалер-командоры, 1914 жылы Ардагерлік орденімен марапатталды. 1905 жылы ол RSGS Ливингстон медалін алды. Ай бетіндегі Дорса Гейки атты күрт жоталар жүйесі және магний-титан оксидінен тұратын гейкилит минералы оның құрметіне аталған. Сондай-ақ, Батыс Австралияның Кимберли аймағындағы Непьер жотасындағы Гейки шатқалы, Канада Роки тауларындағы Гейки тауы, Вайоминг штатындағы Гейки тауы, Гранд-Каньондағы Гейки шыңы және Шотландияның солтүстік-батысындағы Атлант мұхитындағы Гейки серпілісі де оның есімімен байланысты.
Geikie was elected Fellow of the Royal Society in 1865. Geikie was Foreign Secretary of the Royal Society from 1890 to 1894, Joint Secretary from 1903 to 1908 and elected president in 1909 and awarded their Royal Medal in 1896. He was President of the Geological Society of London in 1891 and 1892, and again in 1906 and 1907. He was also President of the British Association in 1892. He received a knighthood in 1891, the Knight Commander of the Most Honourable Order of the Bath in 1907 and the Order of Merit in 1914. In 1905 he received the RSGS Livingstone Medal. Dorsa Geikie, a wrinkle ridge system on the Moon, and the mineral geikielite, a magnesium titanium oxide, are both named after him, as is Geikie Gorge in the Napier Range in the Kimberley region of Western Australia, Mount Geikie in the Canadian Rockies, Mount Geikie in Wyoming, Geikie Peak in the Grand Canyon, and the Geikie Slide in the Atlantic Ocean northwest of Scotland.
Өлім
Ол Хаслемери, Суррейдегі "Шепардс Даун" үйінде қайтыс болды және сол жердегі ауылдық шіркеу маңына жерленді.
He died at his home, "Shepherd's Down" in Haslemere, Surrey and is buried there in the village churchyard.
Отбасы
Ол 1871 жылы Лион қаласының Эжен Пигнательінің қызы Алиса Габриэль Анн Мари Пигнательге үйленді; олардың ұлы Родерик (жас кезінде қаза болды) және үш қызы – Люси, Элси және Габриэль болды (сонымен қатар Гейкидің ескерткішіне қоса тіркелген).
He had married, in 1871, Alice Gabrielle Anne Marie Pignatel, daughter of Eugene Pignatel of Lyons; they had a son Roderick (killed in early life) and three daughters, Lucie, Elsie and Gabrielle (also commemorated on an attachment to Geikie's memorial.