Кіріспе

Бруней ауданы
аудан

Тарих

Тутонг XIV ғасырда Меланау әкімшілігінің бір бөлігі болған, ал XV ғасырда Бруней сұлтандығына қосылған. 1906 жылы Брунейде британдық резиденциялық жүйе енгізілгенге дейін Тутонг Брунейдің дәстүрлі үкіметіндегі жер меншігінің бір түрі – курипан жері болып табылды. Бұл жер Сұлтанның төрт дәстүрлі уәзірі (визирі) – Пенгиран Ди Гадонгқа тиесілі, мұрагерлік емес жер болды. 1967 жылы аудан халқының саны шамамен 15 000 адамға өсті.

География

Аудан солтүстікте Оңтүстік Қытай теңізімен, солтүстік-шығыста Бруней Муара ауданымен, шығыста және оңтүстікте Саравак штаты (Малайзия), батыста Белайт ауданымен шектеседі. Ауданы – Брунейдегі үшінші ең ірі аудан. Тутонг өзені – ауданның жалғыз маңызды өзені, ол ауданның оңтүстігіндегі ішкі бөлігінен басталып, солтүстікке қарай ағып, соңында Оңтүстік Қытай теңізіне құяды. Букит Бедаван ("Бедаван төбесі") ауданның ең биік нүктесі болып табылады. Аудан Брунейдегі ең ірі табиғи көл – Тасек Меримбунға да мекендейді. 1984 жылдың 29 қарашасынан бастап ол АСЕАН мұрасы паркі мәртебесіне ие.

Денсаулық сақтау

Ауданның денсаулық сақтау жүйесі 1932 жылы Пекан-Тутонг қаласына жақын Букит-Бендера ауданында медициналық клиника ашылуымен басталды. Брунейді жапондықтар басып алған кезеңде (1941–1945), клиника ғимараты бомбалау салдарынан көп зардап шекті. 1972 жылдың соңында Тутонг аудандық ауруханасының құрылысы аяқталды. Ол 20 төсекке есептелген, ал денсаулық сақтау қызметтеріне хирургиялық бөлме, босану бөлмесі, рентген кабинеті, стоматологиялық клиника, амбулатория және медициналық зертхана кірді. Қазіргі аудандық аурухана – бұрынғы Тутонг аудандық ауруханасының орнына салынған Pengiran Muda Mahkota Pengiran Muda Haji Al Muhtadee Billah (PMMPMHAMB) ауруханасы. Бүгінгі таңда бұл аудандағы жалғыз аурухана. Сонымен қатар, Пекан-Тутонг, Кампонг Сундай Келугос, Кампонг Телисай және Кампонг Ламунинде төрт ауылдық денсаулық сақтау орталығы бар. Бұл орталықтар негізінен өз орналасқан ауылдың немесе мукимнің тұрғындарына, сондай-ақ жақын маңдағы аумақтарда тұратын адамдарға амбулаториялық көмек көрсетеді.

Ұлттық оқшаулау орталығы

Тутонг ауданында Ұлттық оқшаулау орталығы (NIC, Pusat Pengasingan Kebangsaan) орналасқан. Бұл елдегі жұқпалы ауруларға арналған арнайы медициналық оқшаулау мекемесі. Аудандық аурухананың жанындағы тұрақты ғимаратта орналасқан, ол 2012 жылдың 13 қарашасында Мұрагер ханзада Аль Мухтади Билла қолдауымен 8,47 миллион бали (2021 жылдың қыркүйегіне қарай 6,26 миллион АҚШ доллары) қаржысымен ашылды және 136 төсек-орынға ие. Брунейдегі COVID-19 жағдайында маңызды рөл атқарады, себебі COVID-19 науқастары оқшауланып, емделеді. Егер қолданыстағы мекеме толық сыйымдылыққа жеткен жағдайда, 2020 жылы жаңа кеңейтім салынды, ол қосымша 160 төсек-орынға ие. COVID-19 пандемиясы кезінде ПМММХАМБ ауруханасы да оқшаулау орталығының тағы бір бөлігіне айналдырылды. Тутонг ауданында Білім министрлігіне қарасты 42 мектеп бар, оның 36-сы мемлекеттік, ал 6-сы жекеменшік. Мұғалімдердің саны 1187 адамды құрайды, олар мемлекеттік және жекеменшік мектептерде сабақ береді. Оқушылардың саны 8919 адамды құрайды, олардың ішінде мемлекеттік мектептерде және жекеменшік мектептерде оқиды. Дін істері министрлігіне қарасты ресми ислам діни білімі саласында 30 діни мектеп бар (елдегі жалпы санының 19,0 пайызы), онда 327 мұғалім жұмыс істейді және 4102 оқушы білім алады. Аудандық білім беру жүйесінде 6-сыныпқа дейінгі білім беру бар, ол Тутонг 6-сынып орталығында (Pusat Tingkatan Enam Tutong) ұсынылады, бұл аудандағы жалғыз 6-сынып колледжі.