Ричард Кирван: Ирланд геологы мен химигі (1733-1812)

Кіріспе

Ирландиялық геолог және химик (1733–1812), ағылшын крикетшісі және дін қызметкері Ричард Кирван, ЛЛ. D, FRS, FRSE MRIA (1 тамыз 1733 – 22 маусым 1812) – ирланд геологы және химигі. Ол флогистон теориясының соңғы қолдаушыларының бірі болды. Кирван химия, метеорология және геология салаларында белсенділік танытты. Ол өз заманында Лавуазье, Блэк, Пристли және Кавендишпен хат алмасып, кездесетін болғандықтан кеңінен танымал болды.

Өмір және жұмыс

Ричард Кирван Галвей графтығының Клаугболлимор қаласында, Креггтен Мартин Кирванның (1741 ж. қайтыс болған) және оның әйелі Мэри Френчтің (1751 ж. қайтыс болған) екінші ұлы болып дүниеге келді. Ол Уильям О’Киардубхейннің ұрпағы және Галвей тайпаларының мүшесі еді. Оның жас кезінің бір бөлігі шетелде өтті, 1754 жылы Сент-Омерде немесе Хесдинде иезуиттердің жаңадан кірушілеріне қабылданды, бірақ келесі жылы ағасының дуэльде қаза болуынан отбасылық мүліктерге ие болғаннан кейін Ирландияға оралды. Кирван 1757 жылы «Мисс Блейкке» үйленді, бірақ оның әйелі тағы сегіз жыл ғана өмір сүрді. Олардың Мария Тереза және Элиза есімді екі қызы болды. 1766 жылы, екі жыл бұрын ресми дінге (Ирландия шіркеуі) өткен Кирван Ирландия адвокатурасына қабылданды, бірақ 1768 жылы ғылыми ізденістерге берілу үшін практикадан бас тартты. Келесі он тоғыз жыл бойы ол негізінен Лондонда тұрды, ондағы ғалымдармен араласып, Еуропа құрлығындағы көптеген ғалымдармен хат алмасты, өйткені оның тілдерді жақсы білуі оған оңайлықпен жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Оның әртүрлі тұзды заттардың меншікті салмағы мен тартымды күштері туралы тәжірибелері аналитикалық химия әдістеріне маңызды үлес қосты және 1782 жылы Корольдік қоғамнан Копли медалін жеңіп алды, ол 1780 жылы оның мүшесі болып сайланды. 1784 жылы ол Генри Кавендишпен ауа туралы соңғысының тәжірибелеріне қатысты дауға түсті. 1784 жылы Швед Корольдік Ғылым академиясының шетелдік мүшесі, ал 1786 жылы Америка Философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1787 жылы Кирван Дублинге көшіп келді, онда 1799 жылы қайтыс болғанға дейін Корольдік Ирланд академиясының президенті болды. Ол академияның құрамына метеорология, таза және қолданбалы химия, геология, магнетизм және филология салаларындағы отыз сегіз мақала енгізді. Олардың бірі, жер шарының бастапқы жағдайы және одан кейінгі апат туралы, оны Гаттон теориясын жақтаушылармен қызу дауға түсірді. Оның геологиялық жұмысына жалпыға ортақ топан суға деген сенім әсер етті және Портруш маңындағы тұзақ тастармен байланысты қазбаларды тауып, ол базальттың сулы шығу тегі бар деп салды. Кирван Ұлыбритания мен Ирландиядағы флогистон теориясының соңғы жақтаушыларының бірі болды, ол «Флогистон және қышқылдардың құрамы туралы» (1787) мақаласында флогистонды сутегімен теңестірді. Мари-Анн Пьеррет Польз аударған бұл еңбек Лавуазье және оның серіктерінің сындық ескертпелерімен француз тілінде жарық көрді. Кирван олардың аргументтерін жоққа шығаруға тырысты, бірақ олар одан күшті болды және ол 1791 жылы өзін оларға мойындады. Кирванның 18 ғасырдағы Ирландиядағы революциялық республикалық ұйым – Біріккен ирландтар қоғамының мүшесі болғанын көрсететін дәлелдер бар. Біріккен ирландтар 1791 жылы американдық және француз төңкерістерінің ықпалымен ирландтық радикалды протестанттар мен пресвитериандар тобымен реформалық клуб ретінде құрылды. Бірте-бірте белсенділік танытып, қоғам католиктердің азаттығын және Ирландиядағы британдық билікті құлатуды жақтады. Бұл қозғалыс 1798 жылғы көтерілісте Біріккен ирландтардың жеңілісімен және Одақ актісімен аяқталды. Одақ кезінде Кирван барондық атақтан бас тартты, 1812 жылдың маусымында Дублинде қайтыс болды және сол жердегі Төменгі Храм көшесіндегі Сент-Джордж шіркеуіне жерленді. Кирванның кітапханасы 1813 жылдың 12 сәуірінде (және келесі күндері) Дублинде Томас Джонс арқылы аукционда сатылды; каталогтың көшірмесі Кембридж университетінің кітапханасында (алмалық нөмірі Munby. c.159(12)) сақталады.

Richard Kirwan was born at Cloughballymore, County Galway, the second son of Martin Kirwan of Cregg (d.1741), and his wife, Mary French (d.1751). He was a descendant of William Ó Ciardhubháin and a member of The Tribes of Galway. Part of his early life was spent abroad, and in 1754 he entered the Jesuit novitiate either at St Omer or at Hesdin, but returned to Ireland in the following year when he succeeded to the family estates through the death of his brother in a duel. Kirwan married "Miss Blake" in 1757, but his wife only lived eight more years. The couple had two daughters, Maria Theresa and Eliza. In 1766, having conformed to the established religion (Church of Ireland) two years previously, Kirwan was called to the Irish Bar, but in 1768 abandoned practice in favour of scientific pursuits. During the next nineteen years, he resided chiefly in London, enjoying the society of the scientific men living there and corresponding with many savants on the continent of Europe, as his wide knowledge of languages enabled him to do with ease. His experiments on the specific gravities and attractive powers of various saline substances formed a substantial contribution to the methods of analytical chemistry and in 1782 gained him the Copley medal from the Royal Society, of which he was elected a fellow in 1780. In 1784, he was engaged in a controversy with Henry Cavendish in regard to the latter's experiments about air. He was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences in 1784 and a member of the American Philosophical Society in 1786. In 1787, Kirwan moved to Dublin, where, in 1799, he became president of the Royal Irish Academy until his death. To its proceedings, he contributed some thirty eight memoirs dealing with meteorology, pure and applied chemistry, geology, magnetism and philology. One of these, on the primitive state of the globe and its subsequent catastrophe, involved him in a lively dispute with the upholders of the Huttonian theory. His geological work was marred by an implicit belief in the universal deluge and through finding fossils associated with the trap rocks near Portrush that he maintained basalt was of aqueous origin. Kirwan was one of the last supporters in Britain and Ireland of the theory of phlogiston, for which he contended in his Essay on Phlogiston and the Constitution of Acids (1787), identifying phlogiston with hydrogen. This work, translated by Marie Anne Pierette Paulze, was published in French with critical notes by Lavoisier and some of his associates. Kirwan attempted to refute their arguments, but they proved too strong for him, and he acknowledged himself a convert in 1791. There is evidence to suggest that Kirwan was a member of the Society of the United Irishmen, a revolutionary republican organisation in 18th century Ireland. The United Irishmen were founded as a reformist club by a group of Irish radical Protestants and Presbyterians in 1791, influenced by the American and French revolutions. Gradually becoming more militant, the Society advocated for Catholic emancipation and the overthrow in Ireland of British rule. This movement culminated in the defeat of the United Irishmen in the 1798 Rebellion and the Act of Union. At the time of the Union, Kirwan refused a baronetcy, died in Dublin in June 1812, and was buried there in St. George's Church, Lower Temple Street. Kirwan's library was sold at auction in Dublin by Thomas Jones on 12 April 1813 (and following days); a copy of the catalogue is held at Cambridge University Library (shelfmark Munby. c.159(12)).