Кіріспе

Чжан Хан (б.з.д. 205 жылдың шілдесінде қайтыс болған) – Қытайдың Цинь әулетінің әскери генералы. Цинь Эр Ши билігі тұсында Қытайдың өңірлерінде көтерілістер болғанда, Чжан Хан Цинь әскерлерін басқарып, осы көтерілісші күштердің бірнешеуін табысты басып тастады. Б.з.д. 207 жылы Чжан Хан Цзюлу шайқасында Чу патшасы Сиан Юйден жеңіліске ұшырады, содан кейін 200 000 әскерімен бірге қарсыласына бағынды. Сиан Юй оған «Юң патшасы» (雍王) атағын берді және Цинь әулеті құлағаннан кейін бұрынғы Цинь империясын Он сегіз патшалыққа бөлгенде Гуанчжуңдағы жерлердің бір бөлігін иелігіне берді. Б.з.д. 206 жылы Лю Банг Чжан Ханның жерін жаулап алды, ал бір жыл өткен соң ол өз-өзіне қол жұмсады.

Өмір

209 ж. б.д. Чэнь Шенгтің орынбасары Чжоу Вэнь (周文) басқарған көтерілісші әскер Цинь астанасы Сяньянға бірінші болып жетті. Цинь Эр Ши үлкен қорқынышқа ұшырап, өзінің кеңесшілерімен бірге көтерілісшілерге қалай тойтарыс беру керектігін талқылады. Чжан Хан императорға Цинь Ши Хуандың мазарында еңбек етіп жатқан кейбір сотталғандарға кешірім беруді және оларды көтерілісшілермен күресу үшін әскерге жинауды ұсынды. Император Чжан Ханның ұсынысын қабылдап, оны көтерілісшілерді басуға арналған әскерге басшылық етуге тағайындады. Чжан Хан Чжоу Вэньге қарсы жеңіске жетіп, оны Гуанчжуннан ығыстырып шығарды. Император содан кейін Сима Син мен Дун Иді Чжан Ханның орынбасарлары етіп бекітті. Чжан Ханның әскері шығысқа қарай жылжуын жалғастырып, Чэн Шенгтің көтерілісші әскерін талқандады. Чжан Хан өз әскерін Вэйдің көтерілісшілеріне қарсы шабуылға алып, Вэй күштерінен және Цыдан келген жаудың қосымша күштерінен жеңіске жетті. Чжан Ханның әскерлері Цының Тянь Ронг (田榮) әскеріне шабуыл жасады, ал Чудың Сян Лян әскері Цыға көмекке келді. Сян Лян Чжан Ханды жеңді. Чжан Хан Динтао шайқасында Чу әскеріне қарсы тағы бір жеңіске жетіп, шайқаста Сян Лянды қаза таптырды. 207 ж. б.д. Чжан Хан Цзяо әскерін Джулу қаласының маңында шабуылдап, қоршауға алғанда, Цзяо билеушісі Чжао Ши (歇) Чу патшасы Хуай II-ден көмек сұрады. Хуай II патшасы Сианг Юді қоршауды бұзу үшін жіберді. Сианг Юдің әскері Джулу шайқасында Чжан Ханның күштерін жеңді, тіпті олардың саны көп болғанына қарамастан. Чжан Хан Сима Синді Сяньяннан күш сұрау үшін жіберді, бірақ Чжао Гао Цинь Эр Шиді алдап, император көмек жіберуден бас тартты. Сима Син қайтып келген жолда Чжао Гаоның жалдамалы кісілерінен қашып құтырып, Чжан Ханға Цинь мемлекеттік билігі Чжаоның қолына өткенін хабарлады. Чжан Хан жағдайды ойлап, тіпті Сианг Юді жеңсе де, аман қалмайтынын түсінді, себебі Чжао Гао оны сатқындық айыбымен өлтіретін болар еді. Сондықтан Чжан Хан мен оның 200 000 әскері Сианг Юге бағынды, ал Сианг оған "Юн патшасы" (雍王) атағын берді. 206 ж. б.д. Цинь әулеті құлағаннан кейін Сианг Ю бұрынғы Цинь империясын Он сегіз патшалыққа бөлді. Чжан Хан мен оның екі орынбасарына Гуанчжун аймағы феод ретінде берілді. Осы үш патшалық "Үш Цинь" деп аталды, өйткені олар бұрынғы Цинь мемлекетінің жерлерін иеленді. Содан кейін, сол жылы Лю Бан (Хан патшасы) әскері Гуанчжунға басып кіріп, Чжан Ханның аумағын күтпеген шабуылмен басып алды. Чжан Хан Фейцюге (廢丘; қазіргі Шыңпинг, Шэньси) шегініп, сол жерде қалды. Бір жыл өткен соң, б.з.д. 205 жылдың шілде айында Хан әскері Фейцюді басып алды, ал Чжан Хан жеңілгеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады.