Уан Ман: Қысқа ғұмырлы Сінь әулетінің императоры

Уан Ман: Қытайдың Сінь әулетінің императоры (б.з.д. 45-23 ж.). Хан әулетінен билікке келген, реформатор, құлшылықты жойған, жерді қайта бөлуді бастаған.

28 мин оқу

100%

Дереккөз: Wang Mang — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Хан әулетінің шенеунігі және Шин әулетінің негізін қалаушы императоры (б.з.д. 45 – 23 ж.) Ван Манг (б.з.д. 45 – 6 қазан 23 ж.), әдепті есімі Цзюйцзюнь, ресми түрде Шицзянгуо императоры (c=始建國天帝) ретінде танымал, қысқа ғұмырлы Қытайдың Шин әулетінің негізін қалаушы және жалғыз императоры. Ол бастапқыда Хан әулетінің шенеунігі және император туысы болды, кейін 9 жылы таққа отырды. Хан әулеті оның құлатылуынан кейін қайта жаңғыртылды, ал оның билігі Батыс Хан әулеті (Шинге дейін) мен Шығыс Хан әулеті (Шиннен кейін) арасындағы шекараны белгіледі. Дәстүрлі қытай тарихнамасы Ванды тиран және билікті ұрлаған адам ретінде қарастырды, ал соңғы кездегі кейбір тарихшылар оны көреген және өзімшіл әлеуметтік реформатор ретінде бейнеледі. Ол құлдықты жойды және жерді қайта бөлу жобасын бастады. Классикадағы үйлесімді қоғамды орнатуға тырысқан білімді Конфуций ғалымы болғанымен, оның әрекеттері хаоске әкеп соқты. Ван Манның соңғы жылдарында кең ауқымды шаруалар көтерілістері болды, ең танымал – Қызыл қаштар көтерілісі. 23 қазанда астана Чанъаньға шабуыл жасалып, император сарайы тоналды. Ван Ман шайқаста қаза тапты. Хан әулеті 23 жылы Гэнши императорының таққа отыруымен немесе 25 жылы Гэнши императорын жеңіп, Қызыл қаштарды таратқан соң Гуанву императорының таққа отыруымен қайта құрылды.

Ерте өмір және мансап

45 жылы туған Ван Ман, император Ван Чжэнцзюньнің кіші інісі Ван Манның (王曼) және оның әйелі Куның (тегі белгісіз) ұлы. Оның әулеті Ци патшаларына дейін жетеді, олардың ұрпақтары өз тегін Ван (l = патша; патшалық) деп өзгерткен, себебі Ци халқы оларды «патшалық отбасы» деп атаған. Ван Ман әкесі қайтыс болғанда жас болған, император Чэн таққа отырмас бұрын, ал анасы император ханшайымы Ван ханшайымы жесір қалғанда. Ағаларының көпшілігінен айырмашылығы, Ван Мангқа маркиз болу мүмкіндігі тумады. Император ханшайымы Ван оның отбасына аянып, жесір қалғаннан кейін Куны өзінің сарайына көшірді. Ван Ман императорлық отбасымен байланысты болғанымен, туыстары сияқты сәнді өмір сүрген жоқ. Туыстары байлықпен мақтанып, кім көп жұмсайтынына бәсекелессе, Ван Ман кішіпейілділігі, үнемділігі және білімге құштарлығы үшін мақталып жүрді. Ол жас ақсүйектердің киімін емес, жас конфуцийшіл ғалымның киімін киген. Сондай-ақ, анасына деген құрметі мен қайтыс болған ағасы Ван Ённың (王永) әйелі мен баласына көрсеткен қамқорлығы да мақтауға лайық болды. Ван Ман көптеген қабілетті адамдармен достық қарым-қатынас орнатып, ағаларына адал қызмет етті. Ван Манның күшті ағасы, қарулы күштердің қолбасшысы Ван Фэн (王鳳; б.з.д. 33–22) ауырғанда, Ван Ман оған күндіз-түні күтім жасап, оның медициналық және жеке қажеттіліктерін қанағаттандырды. Ван Фэн оған риза болды және өлімі алдында император ханшайымы Ван мен император Чэннан Ван Манға қамқорлық жасауды өтінді. Сондықтан Ван Манға императорлық қызметшінің (黃門郎) лауазымы берілді, кейіннен императорлық гвардияның (射聲校尉) қосалқы қолбасшысы болып тағайындалды. Б.з.д. 16 жылы Ван Манның тағы бір ағасы, Чэнду маркизі Ван Шан (王商) өзінің иелігінің бір бөлігін бөліп, Ван Манды маркиз ету туралы петиция ұсынды. Бірнеше беделді шенеуніктер бұл өтінішпен келісті, ал император Чэн Ван Манның беделіне таң қалды. Сондықтан ол Ван Манды Синьду маркизі етіп тағайындады және оны қызметшілер палатасының басқарушысы (光祿大夫) етіп бекітті. Тарихшылар Ванның лауазымы жоғарылаған сайын оның кішіпейілділігі арта түсетінін айтады. Ол байлық жинаған жоқ, ақшаны ғалымдарды қолдауға және әріптестеріне сыйлық беруге жұмсады, бұл оған көп мақтау әкелді. Ван Манның тек бір әйелі болды – леди Ван, және оның кәнизактары болған жоқ. Алайда, кейінгі оқиғалар көрсеткендей, Ван тіпті сол кезде де әйеліне толық адал болмаған. Император Чэн өз ағаларын бірінен соң бірі қарулы күштердің қолбасшысы (ең қуатты сарай шенеунігі) етіп тағайындады, және Ван Манның ең жас аман қалған ағасы Ван Гэннің (王根, қолбасшы 12–8 ж.б.д.) орнын кім басатыны туралы әртүрлі болжамдар айтылды. Ван Ман да мүмкін болатын кандидаттардың бірі болды, ал екіншісі – оның туысы Чуню Чжан (император ханшайымы Ванның қарындасының ұлы), ол Ван Маннан гөрі император Чэнмен жақын қарым-қатынаста болды. Чуню сонымен қатар император Чэннің әйелі император Чжао Фэйянмен және оның бұрынғы әйелі император Сюймен де жақсы қарым-қатынаста болды. Ван Гэннің орнын басатын Чунюдың мүмкіндігін жою үшін Ван Ман шара қолданды. Ол Чунюдың, өзінің сөздері мен іс-әрекеттерінде жеңілтек адам болғанын, құлатылған император Сюден жасырын пара алғанын және оған «сол император» болуға көмектесуге уәде бергенін, сондай-ақ Ван Гэннің орнын басса, өзінің жақтастарына маңызды лауазымдар уәде бергенін көрсететін дәлелдерді жинады. Б.з.д. 8 жылы ол Ван Гэн мен император ханшайымы Ванға дәлелдер туралы хабарлады, және екеуі де Чунюға қатты наразы болды. Олар Чунюды оның иелігіне қайтаруға бұйрық берді. Чуню астанадан кетер алдында өзінің жылқыларын және сәнді кареталарын өзінің туысы Ван Ронға (王融), ағасы Ван Лидің (王立) ұлына сыйлады. Ван Ли Чунюдың сыйлығына қуанды және Чунюға елордада қалуға рұқсат беру туралы петиция ұсынды. Алайда, император Чэн бұл өтінішке күдікпен қарады, өйткені ол Ван Ли мен Чуню арасындағы араздықты білген. Ол Ван Ронды тұтқындауға бұйрық берді, ал Ван Ли оны білгеннен кейін ұлына үрейдің ортасында өзін-өзі өлтіруді бұйырды. Бұл оқиға императорды одан да күдікті етіп қойды. Сондықтан ол Чунюды тұтқындатып, тергеуге алды. Чуню император Сюді алдағанын және одан пара алғанын мойындады, содан кейін ол өлім жазасына кесілді. 8 қарашада Ван Гэн, ауырғандықтан, отставкаға кетіп, Ван Манды өзінің орнына тағайындауды өтінді. 28 қарашада император Чэн Ван Манды 37 жасында қарулы күштердің қолбасшысы (大司馬) етіп тағайындады.

Born in 45 BCE, Wang Mang was a son of Wang Man (王曼), a younger brother of Empress Wang Zhengjun, and his wife Qu (渠, family name unknown). His lineage can be traced back to the kings of Qi, whose descendants changed their surname to Wang (l=king; royal) as Qi locals referred to them as the "royal family". Wang Man died early when Wang Mang was still young, before Emperor Cheng took the throne and his mother Empress Wang became empress dowager. Unlike most of his brothers, Wang Mang did not have the opportunity to become a marquess. Empress Wang took pity on his family, and after she was widowed, she had Qu moved to the imperial palace to live with her. While Wang Mang was well connected to the imperial family, he did not have the luxurious life style that his cousins enjoyed. Unlike his relatives who lived luxuriously and competed with each other on who could spend more, Wang Mang was praised for his humility, thriftiness, and his desire to study. He wore not the clothes of young nobles but those of a young Confucian scholar. He was also praised on how filial he was to his mother and how caring he was to the wife and son of his deceased brother Wang Yong (王永). Wang Mang befriended many capable people and served his uncles conscientiously. When Wang Mang's powerful uncle, commander of the armed forces Wang Feng (王鳳; 33–22BCE) grew ill, Wang Mang cared for him day and night and attended to his medical and personal needs. Wang Feng was touched, and before his death, he asked Empress Dowager Wang and Emperor Cheng to take good care of Wang Mang. Wang Mang was therefore given the post of imperial attendant (黃門郎) and later promoted to be one of the subcommanders of the imperial guards (射聲校尉). In 16 BCE, another of Wang Mang's uncles, Wang Shang (王商) the Marquess of Chengdu, submitted a petition to divide part of his march and to make Wang Mang a marquess. Several well regarded officials concurred in this request, and Emperor Cheng was impressed with Wang Mang's reputation. He therefore made Wang Mang the Marquess of Xindu and promoted him to the Chamberlain for Attendants (光祿大夫). It was described by historians that the greater the position that Wang was promoted to, the more humble he became. He did not accumulate wealth, but used the money to support scholars and to give gifts to colleagues which gained him much praise. Wang Mang had only a single wife, Lady Wang, and no concubines. However, as later events would show, Wang was not completely faithful to his wife, even at this time. Emperor Cheng appointed his uncles, one after another, to be the commander of the armed forces (the most powerful court official), and speculation grew as to who would succeed Wang Mang's youngest surviving uncle, Wang Gen (王根, commander 12–8 BCE). Wang Mang was considered one of the possibilities, while another was his cousin Chunyu Zhang (a son of Empress Dowager Wang's sister), who had a much closer personal relationship to Emperor Cheng than Wang Mang. Chunyu also had friendly relations with both Emperor Cheng's wife Empress Zhao Feiyan and his deposed former wife Empress Xu. To overcome Chunyu's presumptive hold on succeeding Wang Gen, Wang Mang took action. He collected evidence that Chunyu, a frivolous man in his words and deeds, had secretly received bribes from the deposed Empress Xu and had promised to help her become "left empress", and that he had promised his associates important position once he succeeded Wang Gen. In 8 BCE, he informed Wang Gen and Empress Dowager Wang of the evidence, and both Wang Gen and Empress Dowager Wang were greatly displeased with Chunyu. They exiled Chunyu back to his march. Chunyu, before he left the capital, gave his horses and luxurious carriages to his cousin Wang Rong (王融), the son of his uncle Wang Li (王立), with whom he had a running feud. Wang Li, happy with Chunyu's gift, submitted a petition requesting that Chunyu be allowed to remain at the capital. However, this request was treated with suspicion by Emperor Cheng because he knew of the feud between Wang Li and Chunyu. He ordered Wang Rong to be arrested, and Wang Li knowing this ordered his son to commit suicide in the middle of his panic. This dramatic action only made Emperor Cheng more suspicious. He therefore had Chunyu arrested and interrogated. Chunyu admitted to deceiving Empress Xu and receiving bribes from her, and he was executed. On 16 November 8 BCE, Wang Gen, by was then seriously ill, submitted his resignation and requested that Wang Mang succeed him. On 28 November 8 BCE, Emperor Cheng made Wang Mang the commander of the armed forces (大司馬), at the age of 37.

Қарулы күштердің қолбасшысы лауазымында бірінші қызмет мерзімі

Ван Манг осы лауазымға көтерілгеннен кейін, императорлық үкіметтегі ең жоғары лауазымға ие болғаннан кейін, ол өзін-өзі тәртіпке келтіру және қабілетті адамдарды ілгерілету арқасында бұрынғыдан да жақсы танымал болды. Нәтижесінде Ван әулетіне қатысты жалпы пікір өзгерді. 7 жылда Вангтың туысы, император Ченг кенеттен, көрінеу, инсульттан қайтыс болды (бірақ кейбір тарихшылар оған Консорт Чжао Хеде берген құмарлық тудыратын дәрінің шамадан тыс дозасы себеп болуы мүмкін деген болжам жасады). Император Ченгтің немересі, ханзада Лю Син (劉欣) император Ченгтің ағасы, Дингтао ханзадасы Канның (Лю Канг 劉康) ұлы болды. Лю Син император болды (император Ай атымен). Ван сол кезде де өз орнында қалып, император сарайындағы ықпалды тұлға болып қала берді, өйткені оның әпкесі жесір император болды және үлкен ықпалға ие болды. Бірақ бұл жағдай көп ұзамай өзгерді. Император Айдың әжесі, Дингтаоның жесір ханшайымы Фу (Ұлы жесір император Ванның күйеуі, император Юаньның қожайыны) немересін бақылай білетін, қатал мінезді әйел болды және оны қалағанынша басқара алатын. Ол жесір император атағын да қатты қалады. Бастапқыда Ұлы жесір император Ван ханшайым Фу мен император Айдың анасы, Динг ханшайымының онымен 10 күнде бір рет кездесуін бұйырды. Алайда, Жесір Фу көп ұзамай немересіне күн сайын бара бастады, үнемі оны өз пайдасына пайдалануға тырысты және қарсыластарын жоюға ұмтылды. Ол екі нәрсені талап етті: жесір император атағын алу және Ван әулеті сияқты оның туыстарына да атақтар берілуі керек еді. Ұлы жесір император Ван император Айдың қиын жағдайына көңіл бөлді, алдымен ханзада Канға «Дингтао императоры Гун» (定陶共皇) деген ерекше атақ берді, содан кейін осы атақтың негізінде Жесір Фуға «Дингтао императоры жесір Гун» (定陶共皇太后) және Динг Консортіне «Дингтао императоры Гун» (定陶共皇后) атақтарын берді. Фу және Динг әулеттерінің бірнеше мүшелері маркиздер болып жарияланды. Ұлы жесір император Ван Ван Мангқа отставкаға кетуін және билікті Фу мен Динг туыстарына беруін бұйырды. Император Ай бұл өтінішті қабылдамай, Ван Мангқа өзінің басқаруында қалуын өтінді. Бірақ бірнеше айдан кейін Ван Манг қазіргі жесір император Фумен тікелей қақтығысқа келіп тоқты. Патшалық сарайда өткен маңызды банкетте орындықтарды орналастыруға жауапты лауазымды адам Жесір Фудың орындығын Ұлы жесір император Ванның орындығына жақын орналастырды. Бұл жағдайды көрген Ван Манг лауазымды адамды сөккенімен және Жесір Фудың орындығын шетке жылжытуға бұйрық бергенімен, Жесір Фу қатты ашуланды және банкетке қатысудан бас тартты. Оның ашуын басу үшін Ван Манг отставкаға кетті, ал император Ай оның отставкасын мақұлдады. Осы оқиғадан кейін Ван әулеті біртіндеп билігін жоғалтты, ал Жесір Фу немересіне деген үстемдігін одан да күшейтті.

After Wang Mang was promoted to this position, effectively the highest in the imperial government, he became even better known for his self discipline and promotion of capable individuals than before. As a result, the general perception of the Wang clan as arrogant, wasteful, and petty, began to be reversed. In 7 BCE, Wang's cousin Emperor Cheng died suddenly, apparently from a stroke (although some historians have suggested the possibility of an overdosage of aphrodisiacs given to him by Consort Zhao Hede). Emperor Cheng's nephew Crown Prince Liu Xin (劉欣) was the son of Emperor Cheng's brother, Prince Kang of Dingtao (Liu Kang 劉康). Liu Xin became emperor (as Emperor Ai). For the time being, Wang remained in his post and continued to be powerful in the imperial court, as his aunt became grand empress dowager and was influential. However, that position soon changed. Emperor Ai's grandmother, Princess Dowager Fu of Dingtao (concubine of Grand Empress Dowager Wang's husband Emperor Yuan) was a domineering with strong personality woman who was able to control her grandson and guide him as she pleases. She greatly wanted the title of empress dowager as well. Initially, Grand Empress Dowager Wang decreed that Princess Dowager Fu and Emperor Ai's mother, Consort Ding, see him every 10 days. However, Princess Dowager Fu soon began to visit her grandson every day, constantly provokes he to her advantage and to the detriment of the her opposition, and she insisted that two things be done: that she receive an empress dowager title, and that her relatives be granted titles, just like the Wangs. Grand Empress Dowager Wang, sympathetic to the difficult situation facing Emperor Ai, first granted Prince Kang the unusual title of "Emperor Gong of Dingtao" (定陶共皇) and then, under the rationale of that title, granted Princess Dowager Fu the title "Empress Dowager Gong of Dingtao" (定陶共皇太后) and Consort Ding the title "Empress Gong of Dingtao" (定陶共皇后). Several members of the Fu and Ding clans were created marquesses. Grand Empress Dowager Wang also ordered Wang Mang to resign and transfer power to the Fu and Ding relatives. Emperor Ai declined to agree to this request and begged Wang Mang to stay in his administration. Several months later, however, Wang Mang came into direct confrontation with now Empress Dowager Fu. At a major imperial banquet, the official in charge of seating placed Empress Dowager Fu's seat next to Grand Empress Dowager Wang's. When Wang Mang saw this, he rebuked the official and ordered that Empress Dowager Fu's seat be moved to the side, which drew great ire from Empress Dowager Fu, who then refused to attend the banquet. To soothe her anger, Wang Mang resigned, and Emperor Ai approved his resignation. After this event, the Wangs gradually and inexorably lost their power and Empress Dowager Fu displayed her dominance over her grandson even more.

Император Айдың тұсында зейнеткерлікке шығу

Ван Ман отставкаға кеткеннен кейін, Император Ай бастапқыда оны Чанъань астанасында қалдырып, оған кеңес беру үшін мерзімді түрде кездесуді сұрады. Алайда, б.з.д. 5 жылы Император Жесір Фу титулдарды іздеуде сәттілікке жетті. Император Ай әкесінің қайтыс болғаннан кейін алған атағынан «Динтао» деген сөзді алып тастады (осылайша оны жай ғана «Император Гун» етіп), содан кейін әжесіне Ұлы Император Жесірінің атағын (дитайтайхоу (帝太太后), ал Ұлы Император Жесір Ванның атағы тайхуантайхоу (太皇太后) болса), ал анасына Император Жесірінің атағын (дитайхоу (帝太后), ал Император Жесір Чжаоның атағы хуантайхоу (皇太后) болса) берді. Премьер-министр Чжу Бо (朱博) және вице-премьер Чжао Сюань (赵玄), Император Жесір Фудың бұйрығымен, Ванды бұрын Ұлы Император Фуға қарсы болғандықтан қарапайым азаматқа төмендету туралы петиция ұсынды. Император Ай олай істемеді, бірақ Ванды Синьдудағы (қазіргі Наньян, Хэнань) гарнизонына қайтарды. Синьдуда болған кезде Ван көп адамдармен қарым-қатынас жасаудан сақтанды (өңкейіс жоспарлап отыр деген жалған айыптаулардың алдын алу үшін). Б.з.д. 5 жылы оның ұлы Ван Ху үй шаруасының қызметкерін өлтірген кезде Ван Ман оған өзін-өзі өлтіруге бұйырды. Б.з.д. 2 жылы Ван Мангтың астанаға оралуын талап ететін қарапайым халық пен шенеуніктерден жүздеген петиция келіп түсті. Император Ай, Ван Мангты құрметтегендіктен, оны және оның туысы Ван Ренді (王仁), Ван Гэннің ұлын, астанаға шақырып, Ұлы Император Жесір Ванға көмектесуге шақырды. Алайда Ван Ман ресми лауазымға тағайындалмады және саясатқа ықпалы шектеулі болды.

Император міндетін атқарушы ретінде

Жас император Пингтің әйелі, императрица Ваннан немесе оның кез келген кәнизасынан баласы болмағандықтан, мұрагер болмады. Сонымен қатар, император Пингтің атасы, император Юаньнан қалған еркек ұрпақтары да жоқ еді. Сондықтан император Пингтің арғы атасы, император Сюаньның ұрпақтары мұрагерлікке қарастырылды. Император Сюаньның 53 немересі тірі болды, бірақ олардың бәрі ересек адамдар еді. Ван Манг олардың ересек екендігіне наразы болды, өйткені ол өзін бақылай алатын баланы қалаған. Сондықтан ол, бір ұрпақтың мүшелері бір-бірінен кейін таққа отыруы орынсыз екенін жариялады (император Пинг бірнеше жыл бұрын өзінің туысы, император Айдың орнын баса алмаса да). Содан кейін ол император Сюаньның 23 шөбересін тексерді, олардың барлығы нәрестелер немесе балалар еді. Тексеру кезінде Оңтүстік Чанъань қаласының әкімі тасқа сырлы қызыл жазу жазылған тас тапсырды. Таста «Ахан герцогы Ван Манг император болуға лайық» деп жазылған еді. Мамыр айында Ван саяси одақтастары арқылы Ұлы император жесір Ванға «Император міндетін атқарушы» (假皇帝) атағын беру туралы жарлық шығаруға мәжбүр етті, ол император болып таққа отыруға дейін император Сюаньның шөбересі таңдалғанша билеуге рұхсат берілді. Өзінің талаптарын нығайту үшін Ван өзінің жалған шежіресін жасап, өзін қытай мәдениетінде құрметтелген аңыз бойынша Сары императордың ұрпағы деп жариялады. 6 жылдың көктемінде император Ванг император Пингтің мұрагері ретінде бір жасар баланы таңдады, оған Ин есімін берді, бұл Чжоу патшасы Ченгтің өзі кішкентай кезінде және Чжоу герцогының регенттігінде болған есімімен бірдей болды. Бұл Ван Манның өзі алдындағы Чжоу герцогы сияқты адал екенін көрсету үшін жасалды. Алайда, император Рузи таққа отырмады, оған мұрагер хан атағы берілді. Императрица Ванға император жесір императрица атағы берілді. Император міндетін атқарушы Ван Чжоу жүйесінің бес дәрежелі дворяндық жүйесін қайта орнатты: герцог (公, гонг), маркиз (侯, хоу), граф (伯, бо), виконт (子, зи) және барон (男, на). Императорлық Лю кланының бірнеше мүшелері император Ванның ниеттеріне күмәнмен қарады. Олар Ванға қарсы бірнеше сәтсіз көтерілістерді бастады немесе оларға қатысты: 6 жылы Анчжун маркизі Лю Чун (劉崇) Ванға (宛, қазіргі Наньян, Хэнань) қарсы шабуыл жасады. Оның шабуылы сәтсіз аяқталды. Оған не болғаны белгісіз, бірақ жаза ретінде Ван оның үйін лас сумен толтырды. 7 жылы Дун Комендатурасының губернаторы Чжай И (翟義) және Янсян маркизі Лю Синь (劉信) (Дунпин (қазіргі Тайань, Шандоң) князі Лю Куанның (劉匡) әкесі) ең ірі көтерілістерді бастады. Оларға астананың батысындағы аймақтан аграрлық көтеріліс басшылары Чжао Пэн (趙朋) және Хуо Хун (霍鴻) қосылды. Олар Лю Синьді император деп жариялады. Ван бүкіл елге елшілерді жіберіп, ол ересек болғаннан кейін император Рузиге таққа отыруға уәде берді. Ванның әскерлері қыста Чжай мен Лю әскерлерін жеңіп, Чжай тұтқынға алынып, жазаланды. Лю қашып кетіп, тұтқындалмады. Чжао мен Хуо да жеңіліп, жазаланды. 9 жылы (Ван Ман императорлық тақты басып алғаннан кейін), Сюйян маркизі Лю Куай (劉快) өзінің ағасы Лю Иннің (劉殷), бұрынғы Цзяодун князінің Фучонг герцогтігіне шабуыл жасады. Ол шайқастан қашып бара жатқанда жеңіліп, қайтыс болды. Чжай мен Лю Синь жеңілгеннен кейін Ван империя толығымен оның бақылауында екеніне көз жеткізді. Сондықтан ол таққа отырып, жаңа әулет құруды шешті. 8 жылдың қысында Ванға таққа отыру керектігін және Ұлы император жесір Ванның осы құдайлық ерік-жігерді орындауы керектігін айтқан, қылмыскер Ай Чжанның (哀章) жазған жалған пайғамбарлығын алғаннан кейін, Ван императорлық орнына ие болып, Синь әулетін құрған жарлық шығарды.

Because the young Emperor Ping didn't have any children with his wife Empress Wang or any of his concubines, there were no heir. Also, there were now no surviving male issue from Emperor Ping's grandfather, Emperor Yuan. Emperor Ping's great grandfather's Emperor Xuan progeny were therefore examined for possible successors. There were 53 great grandsons of Emperor Xuan then still living but at the time and they were all adults. Wang Mang disliked the fact that they were all adults as he wanted a child whom he could control. Therefore, he declared that it was inappropriate for members of the same generation to succeed each other (even though Emperor Ping had succeeded his cousin Emperor Ai several years earlier). He then examined the 23 great great grandsons of Emperor Xuan—all of whom were infants or children. While the examination process was proceeding, the mayor of South Chang'an submitted a rock with mysterious red writing on it. The message on the rock was "Wang Mang, the Duke of Anhan, should be emperor." In May, Wang had his political allies force Grand Empress Dowager Wang to issue an edict granting him the title of "Acting Emperor" (假皇帝), with a commission to rule as emperor until one of Emperor Xuan's great great grandson could be selected as the new Emperor. To further bolster his claims, Wang also created a false genealogy, declaring himself a descendant of the Yellow Emperor, a legendary emperor revered in Chinese culture. In the spring of 6 CE, acting Emperor Wang selected the child Ying, then just one year old, as the designated successor to Emperor Ping, claiming that soothsayers told him that Ying was the candidate most favoured by the gods. He gave Ying the epithet Ruzi, the same epithet that King Cheng of Zhou had when he was in his minority and under the regency of the Duke of Zhou. This was intended to support Wang Mang's claim that he was as faithful as the Duke of Zhou before him. However, Emperor Ruzi did not ascend the throne, but was given the title of crown prince. Empress Wang was given the title empress dowager. As acting emperor, Wang reinstituted the Zhou system of five grades of nobility—duke (公, gong), marquess (侯, hou), earl (伯, bo), viscount (子, zi), and baron (男, nan). Several members of the imperial Liu clan were naturally suspicious of acting Emperor Wang's intentions. They started or were involved in several failed rebellions against Wang:

In 6 CE, Liu Chong (劉崇), the Marquess of Anzhong, launched an attack against Wan (宛, in modern Nanyang, Henan). His attack failed. It is not known what happened to him, other than that as a punishment, Wang had his house filled with dirty water. In 7 CE, Zhai Yi (翟義), the governor of Dong Commandery and Liu Xin (劉信), the Marquess of Yanxiang (and the father of Liu Kuang (劉匡), the Prince of Dongping (modern Tai'an, Shandong)) started the largest rebellions of all. They were joined by agrarian rebellion leaders Zhao Peng (趙朋) and Huo Hong (霍鴻) from the area immediately west of the capital Chang'an. They declared Liu Xin emperor. Wang responded by sending messengers all around the nation to pledge that he would in fact pass on the throne to Emperor Ruzi once he was an adult. Wang's armies defeated Zhai and Liu's armies in the winter, and Zhai was captured and executed. Liu fled and was never captured. Zhao and Huo were also eventually defeated and executed. In 9 CE (after Wang Mang had usurped the imperial throne), Liu Kuai (劉快), the Marquess of Xuxiang, attacked the Duchy of Fuchong, of his brother Liu Ying (劉殷), the former Prince of Jiaodong. He was defeated and died while fleeing from the battle. After Zhai and Liu Xin were defeated, Wang was satisfied that the empire was entirely under his control. So he decided to finally seize the throne and start a new dynasty. In the winter of 8 CE, after receiving a false prophecy written by a criminal named Ai Zhang (哀章) which pretended to be a divine decree from Emperor Gaozu (Liu Bang) stating that the throne should be given to Wang, and that Grand Empress Dowager Wang should follow this divine will, Wang issued a decree accepting the position of emperor, establishing the Xin dynasty.

Ерте билік

Патшалық құруының басында император Ван Манг Ритуалдар кітабында баяндалғандай, Жоу әулетінің ертедегі алтын ғасырын қайта жаңғырту арманына толы сеніммен кірісті. Осы мақсатта ол үкіметтік құрылымды Жоуға тән стандарттарға сәйкес өзгертіп, бейімдеді. Сонымен қатар, ол географиялық атауларды ежелгі (немесе көркемдеулі) атаулармен алмастыру саясатын жалғастырды. Бұл оның тіпті императорлық бұйрықтарда жаңа атауларымен жерлерді атағанда, бұйрықтарды қабылдаушыларға қай жер туралы сөз болып отырғанын түсіну үшін ескі атауларын да қосып жазуға мәжбүр етті. Осы саясаттың аясында астананың да атауы өзгертілді. Чанъань жаңадан Чанъань деп аталды. Бұл атаулар қазіргі стандартты мандарин тілінде бірдей дыбысталады, бірақ сол кезде әртүрліше айтылған. 9 жылы Ван Манг әйелін Ван ханымды императрица дәрежесіне көтерді. Осы кезде оның төрт ұлының тек екеуі ғана тірі қалған еді. Ұлы ұлы Ван Ан (王安) қабілетсіз деп есептелді, сондықтан Ван Манг кіші ұлы Ван Линді (王臨) мұрагер ханзада етіп тағайындады, ал Ван Анды Синьцзя (新嘉辟) билеушісі етті. Ван Манг ханзада Линнің кеңесшілері ретінде көптеген конфуцийшіл ғалымдарды таңдады. Ван, өзінің тәтесі, Ұлы император жесір Ванға (оның алдағанына және тақты басып алғанына наразы болса да) алғыс айтып, оны император жесір ретінде құрметтеуді жалғастырды, сонымен қатар оған Ванму (王母) деген қосымша атақ берді – бұл атақ Чжоу патшасы Вэннің анасына берілген атақ еді, осылайша ол да оның анасы екенін және жаңа әулетті құруға көмектескенін білдірді. Ол 13 жылы қайтыс болды.

Экономикалық саясат

9 жылы Ван Манг империядағы барлық жерді заңды түрде империяның меншігіне көшіруді бұйырды, бұл революциялық жер бөлу жүйесі Вантянь (王田) (Ваңның жері немесе патшаның жері) деп аталды, ол Чжоу әулетіне жатқызылатын егістік жүйесімен ұқсас болды. Жылжымайтын мүлікке қатысты кез келген мәмілелерге тыйым салынды, бірақ меншік иелеріне оларды пайдалануға рұқсат берілді. Егер бір шаңырақта сегізден аз адам болса, бірақ бір "құдыққа" тең немесе одан үлкен жер болса (шамамен ), онда олар артық жерді рулас мүшелеріне, көршілеріне немесе сол ауылдың басқа тұрғындарына таратуға міндетті болды. Вантянь жүйесін сынағандар жер аударылды. Аристократия өздерінің жерлерінен айырылғаннан қорқып, жергілікті шенеуніктерге пара беріп, жерлерін сақтап қалды, ал жергілікті шенеуніктердің өздері де Вантянь жүйесіне қарсылық көрсетті. Кейбір жергілікті шенеуніктер бұл мүмкіндікті пайдаланып, халықтан тегін жер алып, оны өз руларына бөліп берді. Фермерлер бастапқыда тегін жер алу идеясына қуанғанмен, Ван Манг жергілікті шенеуніктердің жұмысын қадағаламағандықтан, олар тегін жер алмады, сонымен қатар, заң атынан жерлерін тартып алып жатқан жемқор шенеуніктерге қарсы шықты. Ақырында, екі саясатқа да қарсылық туғаннан кейін Ван оларды үш жылдан соң, 12 жылы жоюға мәжбүр болды. 10 жылы Ван мемлекеттік экономикалық реттеу агенттігін құрды, ол азық-түлік пен мата бағасының өзгеруін бақылауға тырысты, артық тауарларды сатып алып, бағасы өскенде сатты. Осы агенттік кәсіпкерлерге айына үш пайыздық мөлшермен несие беруге де жауапты болды. Агенттіктің алты бөлімі ашылды: Чанъань, Луоян, Хандан, Линцзи (қазіргі Цзыбо, Шаньдун), Ванчэн (қазіргі Наньян, Хэнань) және Чэнду. Сол жылы Ван Манг "жалқаулық салығын" енгізді: егер жер иелері жерлерін өңдемесе, қала тұрғындары үйлерін ағашсыз қалдырса немесе азаматтар жұмыс істеуден бас тартса, олар мата түрінде айып төлеуге міндетті болды. Айып төлей алмағандар мемлекетке жұмыс істеуге міндеттелді. Жаңа император жұмыс таба алмағандарды және таулы аймақтарда тұратын, өмір күршігіне тіреліп отырғандарды ескермеді. Тауларда тыныш өмір сүргісі келетін көптеген қарттар салықтан қашу үшін балаларымен бірге тұруға мәжбүр болды. Сонымен қатар, Ван кәсіби және білікті жұмысшылар үшін 10 пайыздық мөлшермен табыс салығын енгізді. Бұрынғыда қытайлық салықтар бастың салығы немесе мүліктің салығы түрінде ғана болған, сонымен қатар міндетті еңбек те болған. Ван сондай-ақ арақ пен қару-жараққа мемлекеттік монополия орнатты. Ванның енгізген тағы бір экономикалық өзгерісі – апатқа ұшыраған – 28 түрлі монета шығару болды: алтыннан, күмістен, тасбақа қабықтарынан, каури қабықтарынан немесе мыстан жасалған. Хан әулеті тек бір түрлі монетаны пайдаланғандықтан, монеталардың көптігіне байланысты адамдар қайсысы нағыз, қайсысы жалған екенін анықтай алмады, нәтижесінде ақшаға негізделген экономика тоқтап қалды. Ақырында Ван екі түрлі монетадан басқа барлығын жоюға мәжбүр болды: Хан монетасымен бірдей құнға ие кішкентай монета және 50 кішкентай монетаға тең үлкен монета. Алайда, қатаң жазаларға қарамастан, халық Синь әулетінің валютасына сенімін жоғалтып, жер асты саудасында Хан монеталарын пайдалануын жалғастырды. 13 жылы император Ван Мангтың билігі кезінде жылдарды санау үшін Көк сабақтар енгізіліп, бұрынғы Жер тармақтарын пайдалану жүйесі алынып тасталды. 17 жылы императорлық қазынаны толтыру үшін Ван алты монополияны құрды: арақ, тұз, темір, монета, орман және балық аулау. Алайда, кең таралған жемқорлықтың салдарынан императорлық қазынаға шектеулі пайда келді, ал халыққа ауыр жүк салынды. Сол жылы Ван жер иелерінің билігін шектеу үшін құлдықты жойды. Заңды бұзғандар (парадоксальды түрде) құлға айналдырылды. Ван сондай-ақ жоғарыда аталған "жалқаулық салығы" салдарынан көптеген адамдар отбасына салық төлеуге көмектесу үшін өздерін құлдыққа сататынын ескермеді. 23 жылы Ван өлтірілгеннен кейін құлдық қайта орнатылды.

In 9 CE, Wang Mang instituted a revolutionary land redistribution system, ordering that all land in the empire legally become the empire's property, known as wangtian (王田) (meaning Wang's land or the king's land), a system that bore similarity to the well field system attributed to the Zhou dynasty. Any further real estate transactions were banned, although property owners were allowed to continue possessing their properties. If a household had less than eight members but had one "well" or larger property (about ), then they were required to distribute the excess land to fellow clan members, neighbours, or other members of the same village. Criticism of the wangtian system was punishable by exile. The existing aristocracy were not too fond of having their land stripped from them, so they start bribing local officials to keep their lands, and local officials who were landlords themselves also started resisting the wangtian system. Some local officials took this opportunity to take free land from the people and redistribute it amongst their clan members. Farmers who were at first thrilled at the idea of getting free land but found that not only were they not getting free land – because Wang Mang didn't do anything to ensure that local officials were doing their jobs right – in addition to corrupt local officials who were taking the opportunity to take what little land they had left in the name of the law, both found themselves opposing the new system. Eventually, faced with resistance for both of these policies, Wang was forced to repeal both of them just three years later in 12 CE. In 10 CE, Wang set up a state economic adjustment agency, seeking to control fluctuations in the prices of food and textiles by purchasing excess goods and then selling them when the price went up. The same agency also became responsible for loaning money to entrepreneurs, at the rate of three percent per month. Six offices were set up: in Chang'an, Luoyang, Handan, Linzi (modern Zibo, Shandong), Wancheng (modern Nanyang, Henan), and Chengdu. In the same year, Wang Mang instituted a "sloth tax": if landowners left their land uncultivated, city dwellers left their houses without trees, or citizens refused to work, they would pay penalties in the form of textile tributes. Those unable to pay the penalties would be required to perform work for the state. The new emperor had not accounted for people unable to find work, nor those living in mountainous areas with little work, already struggling to survive. Many old people who wanted to live a quiet life in the mountains were forced to move back in with their children to avoid taxation. In addition, Wang also instituted an unprecedented tax, an income tax at a rate of 10 percent of profits, for professionals and skilled labor. Previously, all Chinese taxes were either head taxes or property taxes, in addition to corvée labour. Wang also instituted a state monopoly on liquor and weapons. Another economic change instituted by Wang – which turned out to be disastrous – was to issue 28 types of coins: made of gold, silver, tortoise shells, cowrie shells, or copper. Because there were so many kinds of coins in comparison to the one kind that the Han used, people were unable to work out which coins were genuine or counterfeit, and the money based economy came to a halt. Eventually, Wang was forced to abolish all but two kinds of coins: the small coin that had the same value of a Han coin, and the large coin that had the value of 50 small coins. However, despite fairly severe penalties, people lost faith in the Xin dynasty's currency, and continued to use Han coins in an underground trade economy. In 13 CE, during Emperor Wang Mang's rule, the Heavenly Stems were incorporated to number the years, replacing the previous system which used only the Earthly Branches. In 17 CE, in an attempt to refill the depleted imperial coffers, Wang instituted six monopolies: on liquor, salt, iron, coinage, forestry, and fishing. However, because of rampant corruption, the imperial treasury received only limited benefit, while the people were greatly burdened. In the same year, Wang abolished slavery to limit the power of the landowning families. Anyone who offended the law will be punished by (paradoxically) being turned a slave. Wang also did not account for the fact that because of the aforementioned "sloth tax" many people would sell themselves into slavery to earn money so they could help their families pay the tax. Following Wang's assassination in 23 CE, slavery was reinstituted.

Сюоннумен проблемалар

Ухуан істерінің Син директоры 10 жылға дейін Ухуан тайпаларына Сионнуға енді құрмет көрсетпеуді ескерткен кезде, наразылықтың алғашқы белгісі пайда болды. Жауап ретінде Сионну Ухуанға қарсы жазалау әскери шабуыл жасады, шамамен 1000 әйел мен баланы кепілге алды. Кейін Уан Манның бұйрығымен Сионну Ухуан кепілдерін қайтаруға мәжбүр болды. Уан Ман өзінің император болғанын және Синнің Хан орнына келгенін Сионнуға хабарлау үшін елшілерді жіберді. Елшілер Хан берген үлкен мөрді Синнің жаңа мөрімен алмастыруды сұрады. Ескі мөрде «Сионну Шаньюының Ұлы мөрі» деп жазылған, ал жаңа мөрде «Синнің Гонгну Шаньюының мөрі» деп жазылған. Бұл «қатыгез құл» (匈奴; Сионну) мағынасын «қадірлі құл» (恭奴) деп, «Шанью» (單于, тайпа басшысы) мағынасын «善于» деп, ал «мөр» (璽) мағынасын «белгі» (章) деп өзгертіп, Сионну Синнің қарауындағы вассал екенін көрсетті. Бұл Ханның Сионну вассалдық тобы екендігі туралы нақты пікір қалыптастырмауымен қарама-қарсы болды. Шанью Чжи жаңа мөрді қарастырмай, алмасуға келісті. Елшілер Шанью мөрдің өзгергенін білгеннен кейін ескі мөрді қайтарып алуға тырысады деп қорқып, ескі мөрді жойды. Шындығында, ертесі күні Шанью Чжи мөр мәтіні өзгергенін түсінді және ескі мөрді қайтаруды сұрады. Бірақ елшілердің (құдайлардың ісі деп жалған мәлімдеген) ескі мөр жойылғаны туралы хабарлағаннан кейін ол келісті. Дегенмен, Сионну басшысы Уан Манның Син әулетімен қақтығысуға дайындала бастады. Шанью Шуфанның (朔方, қазіргі Ордос, Ішкі Моңғолия) Син бекінісінен алшақ қорғаныс қабырғаларын салды. Сондай-ақ ол Ванның тыйым салған әрекеті – Сию («Батыс аймақтары», қазіргі Шыңжаң және Орталық Азия) патшалықтарының адалдық сертін қабылдауға кірісті. Ван ашуланып, Сионнуға қарсы соғыс жариялады. Оның стратегиясы – Синь әскерін 12 әскерге бөліп, Сионнуды жеңу болды. Осы сценарий бойынша Чанью Чжиге шабуыл жасалып, Динлин тайпаларына (Байкал көлі маңында) шегінуге мәжбүр болады, ал Сионну 15 кішкентай патшалыққа бөлініп, оларды Ханмен достық қарым-қатынас орнатқан Чанью Хуханьнің 15 ұрпағы басқарады. Бұл жоспар бойынша 300 мың адам шабуылға жиналуы керек еді. Бірақ Ван генералдарының, жеткілікті әскер жиналғаннан кейін науқанды бастау туралы ұсыныстарын орындамай, үстем күшпен шабуыл жасағысы келді. Бұл шекаралық аймақтарға үлкен қысым жасады, себебі олар ұзақ уақыт бойы келген әскерді қабылдауға тырысты, ал 300 мың әскердің толық қолдауы күтіліп, нәтижесіз аяқталды. Бұл жоспардың бірінші кезеңінде жергілікті қолбасшылардың бірі Чанью Чжидің ағасы Цзянь (咸), Цзуоливу ханзадасы (左犁汙王) және оның ұлдары Дэн (登) мен Чжу (助) -ты алдап ұстады. Сян мен Чжу жоспарланған 15 адамның алғашқы екеуі болып, Чанью атағын алды. Чанью Чжи ашуланып, Син шекаралық аймақтарына жаппай шабуыл жасады, шекаралық аймақтарға үлкен қиындықтар мен экономикалық және адамдық шығын келтірді. Ақырында Сян Сионнуға қашып қайтты, бірақ оның ұлдары кепілде қалды. Чжу қайтыс болғаннан кейін, оның орнын Дэн иеленді. Бірақ 12 жылы, Сианьның басқа ұлы Цзяоның (角) Синьге қарсы әскери іс-қимылдарда сәтті Сионну стратегиясы болғаны туралы хабарды естігеннен кейін, Ван ашуланып, Дэн мен оның көмекшілерін өлтірді. 13 жылы Чанью Чжи қайтыс болды. Күшті лауазымды адам Сюбу Данг (須卜當) және оның әйелі Юн, ханшайым Имуо (Чанью Хухань мен Ван Чжаоцзюньдің қызы), Синмен бейбіт қарым-қатынасты жақтаған және Сианьмен достық қарым-қатынаста болғандықтан, Сианьді жаңа Чанью ретінде қолдады. Сиань Ван Манның өз ұлы Денгті өлтіргенін білмесе де, Сионну мен Син арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп қалды. 14 жылы уақытша детанта болды, Сиань Синнің дезертирлерін Чэнь Лян (陳良) және Чжун Дай (終帶) қайтарған кезде, олар Сиюдағы кіші әскери офицерлер ретінде өздерінің басшыларын өлтіріп, Сионнуға берілді (бәлкім, Сионну оларға Ханды қайта құруға көмектесуді көздеген шығар), сондықтан Ван оларды жазалай алады. Бұл жағдайда Ван Сионнуға шабуыл жасау үшін солтүстік аймақта орналасқан күштерді қайтарып алуға бұйрық берді. Бірақ 14 жылы Чанью Сиань Денгтің өлтірілгенін білгеннен кейін, шекаралық аймақтарға қарсы шабуылдарды қайта бастады, бірақ бейбітшілік сыпайылығын сақтады.

The first sign of irritation came sometime before 10 CE when the Xin director of Wuhuan affairs informed the Wuhuan tribes not to pay further tribute to Xiongnu. In response, Xiongnu carried out a punitive military raid against Wuhuan, capturing about 1,000 women and children to serve as hostages. Later, on Wang Mang's orders, the Xiongnu were forced to return the Wuhuan hostages. Wang sent his ambassadors to the Xiongnu to inform Shanyu Zhi that Wang Mang had become emperor and that Xin had replaced Han. The ambassadors requested that the great seal of the shanyu, which Han had issued, be exchanged for a new seal issued by Xin. The old seal read, "the Great Seal of the Shanyu of Xiongnu" ; the new seal read "the Seal of the Shanyu of Gongnu of Xin" , changing the meanings "ferocious slave" (匈奴; Xiongnu) to "respectful slave" 恭奴; "Shanyu" 單于 (the chief of the trives) to "Shanyu" 善于; and "seal" 璽 to "badge" 章, implying that the Xiongnu were nothing but a vassal of the Xin. This contrasted with the Han who had been somewhat ambiguous about whether the Xiongnu were a vassal group. Without examining the new seal, Shanyu Zhi agreed to the exchange. The ambassadors, apprehensive that the Shanyu – once he realized what had happened – would demand the old seal back, destroyed the old seal. Indeed, the next day, Shanyu Zhi realized that the seal text had changed, and requested that the old seal be returned. However, upon being informed that the old seal had been destroyed (which the ambassadors claimed falsely to be an act of the gods), he acquiesced. The Xiongnu leader nevertheless began to prepare for confrontation with Wang Mang's Xin. The Shanyu built defensive bulwarks some distance from the Xin outpost of Shuofang (朔方, modern Ordos, Inner Mongolia). He also began to accept Xiyu ("Western Regions", in modern Xinjiang and central Asia) kingdoms' pledges of allegiance, an action that had been banned by Wang. Wang, irritated, declared war against Xiongnu. The strategy that he set out was to divide the Xin forces into 12 armies to divide and conquer Xiongnu. Under this scenario, Chanyu Zhi would be attacked and forced to retreat to the Dingling tribes (around Lake Baikal), and Xiongnu would be divided into 15 small kingdoms to be ruled by 15 descendants of Chanyu Huhanye, who had first established friendly relations with Han. Under this plan, 300,000 men would be gathered for the attack. However, Wang did not follow his generals' recommendations to start the campaign as soon as a critical mass of men were gathered, but wanted to attack with overwhelming force. This placed pressure on the border regions as they strained to accommodate, over what turned about to be a lengthy period, the men who had arrived, while fruitlessly waiting for the full support of 300,000 to be gathered. In the first stage of this plan, one of the local commanders kidnapped one of Chanyu Zhi's brothers, Xian (咸), the Prince of Zuoliwu (左犁汙王), and his sons Deng (登) and Zhu (助), by trickery. Xian and Zhu were made Chanyus, the first two of the planned 15. Chanyu Zhi became enraged and launched massive attacks against Xin border regions, causing the border regions much distress and economic and human loss. Eventually, Xian escaped back to Xiongnu, but his sons were kept as hostages. After Zhu died, Deng succeeded him. However, in 12 CE, after hearing reports that Xian's other son Jiao (角) had been a successful Xiongnu strategist in military actions against the Xin, Wang, in anger, executed Deng and his attendants. In 13 CE, Chanyu Zhi died. The powerful official Xubu Dang (須卜當) and his wife Yun, the Princess Yimuo (the daughter of Chanyu Huhanye and Wang Zhaojun), who advocated peaceful relations with Xin and who were also friendly with Xian, supported Xian as the new Chanyu. Even though Xian was unaware that Wang Mang had executed his son Deng, relations between Xiongnu and Xin remained tense. There was a temporary détente in 14 CE, when Xian returned Xin defectors Chen Liang (陳良) and Zhong Dai (終帶), who, as junior army officers in Xiyu, had killed their superiors and surrendered to Xiongnu (perhaps seeking to have Xiongnu help them re establish Han) so that Wang could execute them. In response, Wang recalled the forces located in the northern regions which were intended to be used to attack Xiongnu (but were never given the full support that Wang envisioned). However, after Chanyu Xian found out late in 14 CE that Deng had been executed, he resumed raids against the border regions but maintained a façade of peace.

Оңтүстік-батыс тайпалармен проблемалар

Ван Ман император болған кезде, оның елшілері оңтүстік-батыс тайпаларына (қазіргі Гуйчжоу, Юньнань және оңтүстік-батыс Сычуань) барды, олардың басшыларына Хан әулеті көбінесе князьдік атақтар берген болатын. Ванның жаңа мөрлері оларды маркиздік атаққа төмендетті. Осы басшылардың ішіндегі ең күштісі – Хан (邯), Джутинг князі (句町王), Синмен қарым-қатынасты ашулы түрде үзді. Ван жергілікті әкімшілік губернаторы Чжоу Синге (周歆) Ханды өлтіруді ұйымдастыруды бұйырды. Жауап ретінде Ханның інісі Чэн (承) көтеріліс ұйымдастырып, Чжоуды өлтірді және Синнің шекараларына шабуылдар жасады. 16 жылы Ичжоу (қазіргі солтүстік-шығыс Юньнань) әкімшілігі бұзылып, Джутинг тайпасы күшті болып қалды. Сондықтан Ван екі генерал – Лиан Данды (廉丹) және Ши Сюнды (史熊) Джутингке шабуыл жасауға жіберді. Олар бастапқыда сәттілікке жетті, бірақ азық-түлікпен қамтамасыз ету және аурулар проблемаларына тап болды. Дегенмен, Ван оңтүстік-батыс тайпаларының бағынуын сатып алу үшін Хан әулетінің жүйесін – сыйлықтар беруді қайта енгізуден бас тартты.

Гогурёмен проблемалар

Ван Сюньнуға қарсы жорығын бастағанда, Син мемлекетінің шекарасындағы Когурё әскерін талап етті. Когурё ынтымақтастыққа бас тартып, Син шекарасынан шығып кетті. Ван оларға қарсы жіберген Син әскері жеңіліске ұшырады. Ван жіберген генерал Ян Ю (嚴尤) олардың басшысы, Когурё маркизі болған Зу (騶) атты жетекшіні құрметпен сөйлеп алдап кездесуге шақырды, содан кейін оны опасыздықпен өлтірді. Ван Гаогули атауын "Шиагули" деп қорлап өзгертті (гао – "жоғары", ал шиа – "төмен" мағынасын білдіреді) және олардың патшасының мәртебесін маркиз деңгейіне төмендетті. Бұл Когурёны ашуға толы қылды, олар Синь мемлекетінің солтүстік-шығыс аймақтарына зор күшпен шабуыл жасады.

Сию патшалықтарымен проблемалар

Синьдің Сию патшалықтарымен қиындықтары біздің заманымыздың 10 жылында басталды. Сол жылы Арғы Чеши патшасы Сюдзили (須置離, қазір Чанчжи Хуэй автономиялық префектурасының бір бөлігі) Синь елшілерін қабылдаудың жоғары құнына алаңдап, патшалығын тастап, Сяньбиге қашуды ойлады. Синьдің Сию комиссары Дэн Цин (但欽) Сюдзилиді шақырып, оны өлімге кесті. Сюдзилидің інісі Хуланжи (狐蘭之) Сяньбиге қашып, кейін Дэн Цинге шабуыл жасап, оған ауыр зиян келтірді, сосын шегінді. 13 жылы Вусюнның екі патшалығы (Хань жүйесі бойынша екі патшасы болды: үлкен патша – Хань ханшайымы мен оның күйеуі Вусюн патшасының ұрпағы, ал кіші патша – оның қарындасының күйеуінің ұрпағы) құрмет көрсету үшін Чанъаньға елшілерді жіберді. Ван Манг Вусюн халқының кіші патшаға көбірек жақын екенін білгендіктен, кіші патшаның елшісін үлкен патшаның елшісінен жоғары дәрежеге қойды, бұл үлкен патшаны қатты ренжітті. Оған жауап ретінде Сию патшалықтары бірігіп, Сию комиссары Дэн Цинге шабуыл жасап, оны өлтірді. Содан кейін Сию патшалықтары Синьге адалдық серт беруден бас тартты. 16 жылы Ван Сию патшалықтарын қайтадан бағындыру үшін қорқытуға тырысты, бірақ Синь әскерлері бөлініп, бір-бірінен үзіліп қалды. Бір әскер толығымен қырылды. Екінші әскер Синьге қайту жолын кесіп, Кюзиге (龜茲, қазіргі Аксу префектурасы, Шыңжаң) шегінуге мәжбүр болды, онда ол орналасып, Синь әулетінің соңына дейін қайта орала алмады.

Үкіметтегі паралич пен жемқорлық

Осы соғыстардан өзге, Ван Ман әкімшілігін мазалаған басты мәселе – Ван Манның ежелгі үкіметтік құрылымды енгізуге тырысуы, бір рет Чжоу әулетінің үлгілеріне оралса, үкімет тиімді болады деп сенгені еді. Ол және оның шенеуніктері аңыздарды зерттеуге тым көп уақыт жұмсады, ал мемлекеттің маңызды істері шешілмей қалды. Көптеген округтерде жылдар бойы судьялар тағайындалмады. Қадағалаусыз қалған жергілікті шенеуніктер жемқорлыққа салынып, халыққа зұлымдық көрсетті. Ванның билікке келу жолы оны қол астындағыларына көп билік беруден күдік тудырды. Сондықтан ол барлық маңызды шешімдерді өзі қабылдап, өкілеттік бермеді. Осының салдарынан көптеген маңызды мәселелер кешіктіріліп, немесе қабылданбады. Бұдан бөлек, ол жергілікті үкіметтерден келетін есептерді тексеруді евнухтарға тапсырды. Бірақ евнухтар өздерінің жеке пікірлеріне қарай, қай есепті жолдау керектігін немесе жолдамау керектігін шешіп, көптеген маңызды шағымдар жауапсыз қалды. Одан да ауыр мәселе – шенеуніктердің жалақысыз қалуы еді. Хан әулетінде жалақы жүйесі жақсы орналасқан еді, бірақ Ван император болған соң, жалақы жүйесін қайта қарап, жаңаша есептеуді бұйырды. Бірақ жаңа жүйені құруға жылдар кеткендіктен, шенеуніктер осы уақыт аралығында жалақысыз қалды. Олар бұған жауап ретінде жемқорлыққа салынып, халықтан пара талап етуге көшті, бұл көптеген қиындықтарға әкелді. 16 жылы Ван, ақыры жаңа жалақы жүйесін жариялады, онда жалақы мөлшері мемлекеттің өркендеуіне байланысты белгіленетін еді. Алайда мемлекеттің өркендеуі субъективті мәселе болғандықтан, шенеуніктер Син әулетінің соңына дейін жалақысыз қалуын жалғастырды.

Аграрлық көтерілістер

Уангтың саясатының сәтсіздігіне қарамастан, халық біраз уақыт бойы бағынышты болды және оның император ретінде билігі тұрақты сияқты көрінді. Алайда, біздің заманымыздың 11-ші жылы Сары өзен арнасынан асып, айналасындағы кең аумақты су басып кетті. Содан кейін туған ашаршылық Ванның Көк мандатын жоғалтқаны және Хан әулетінің қайта орналасатыны туралы болжамдарға әкелді. Шамамен 17 жылы, соғыстар мен жемқорлықтың салмағы артып, ашаршылықтар орын алғанда (Жинг префектурасында (қазіргі Хубэй, Хунань және оңтүстік Хэнань) ірі ашаршылық болды), бірнеше шаруалар көтерілістері басталды және күш алды. Ең маңызды көтерілістер мен олардың басшылары:

Гуатянь И (瓜田儀), қазіргі Сучжоу, Цзянсу аймағын басып алған. Лю анасы, оның ұлы кішкентай мемлекеттік қызметкер болған, ол округ әкімі тарапынан әділетсіз өлтірілген. Ол мұңайған жастардың тобын жинап, округ әкімін өлтірді, содан кейін теңізге шығып қарақшылыққа көшті, бірақ күштері артқан соң қайта құрлыққа оралды. Жан Ба (張霸), қазіргі Жинчжоу, Хубэй аймағын басып алған. Ян Му (羊牧), қазіргі Хубэйдің Сяоган аймағын басып алған. Дяо Зиду (刁子都), қазіргі батыс Шандоң және солтүстік Цзянсу аймақтарын шарлаған. Лулин тауы (綠林山, қазіргі Ичанг, Хубэй) көтерілісшілері, оларды Ван Куан (王匡) және Ван Фэн (王鳳, Ван Манның сол аттас інісімен шатастырмау керек) басқарған. Ван Куан мен Ван Фэн екеуі де Шиншиден (新市, қазіргі Цзинмэнь, Хубэй) болғандықтан, бұл көтерілісшілер Шинши көтерілісшілері деп те аталды. Фан Чонг (樊崇) басқарған Чимей (赤眉, "қызыл қабаулы") көтерілісшілері қазіргі оңтүстік Шандоң және солтүстік Цзянсудағы кең аумақтарды шарлады. Ван Манг көтерілісшілерді таратуға шақыру мақсатымен кешірім туралы елшілерді жіберді. Елшілер Чанъаньға оралғаннан кейін, кейбіреулері көтерілісшілердің қатаң заңдардың салдарынан тіршілік табу мүмкін болмағандықтан көтеріліске мәжбүр болғанын шыншыл түрде баяндады. Ал кейбіреулері Ван Манға жағымпаздану үшін, бұл жай ғана зұлым қозбаушылар екенін немесе бұл уақытша құбылыс екенін айтты. Ван мақтауға құмарлардың сөзін тыңдап, шындықты айтқандарды қызметтерінен босатып, көтерілісшілерді басуға шешім қабылдады және оларды татуластыруға тырыспады.

Шыоңну қарым-қатынасындағы проблемалар

Осы шамада Ван Сюньнуға қатысты тағы бір стратегиялық қателік жасады. 18 жылы Чанью Сянь қайтыс болды, ал оның інісі Ю (輿) Чанью болды. Ол Синмен бейбіт келісімге келуді ойластырды және өзінің маңызды шенеуніктерінің бірін және немере інісін Чанъан қаласына елшілер ретінде жіберді. Жауап ретінде Ван Манг Ван Чжаоцзюньдің ағасы Ван Ше (王歙) -ді ханшайым Юн мен оның күйеуі Сюйю Дэньмен кездесуге жіберді. Бірақ кездесу кезінде Син әскерлері күтпеген шабуыл жасап, ханшайым мен оның күйеуін тұтқынға алып, Чанъанға жеткізді. Ван Манг Сюйюді Чанью етіп тағайындады және оны күшпен Сюньну тағына отырғызуды жоспарлады. Бұл Сюньнумен бейбіт келісімге келу үмітін толығымен жойды.

Мұрагердің өзгеруі

20 жылы Ван Ман өзінің мұрагеріне күрт өзгеріс енгізді. Ол ханзада Линнің інісі Ан ханзадасынан жас болғандықтан, одан қиындықтар туындауы мүмкін деген себеппен ханзада Линді тақтан түсірді, сондықтан бастапқыда оның ханзада болуы дұрыс болмаған. Содан кейін ол Ан ханзадасын Синьцзянь ханзадасы, ал Ван Линді Тонгйян ханзадасы етіп тағайындады. 21 жылы император Ван қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін Ван Ман император Ванның күтуші әйелдерінің бірі Юань Би (原碧) ханзада Линмен де қарым-қатынаста болғанын, және олар Ван Манды өлтіру үшін Ван Линнің төмендетілуіне байланысты сөз байласқанын білді. Ван Ман Ван Линге у ішіп өзін-өзі өлтіруді бұйырды, бірақ Ван Лин бас тартты және қылышпен өзін өлтірді. Сол жылы Ван Ан да қайтыс болды. Ван Ман содан кейін өзінің қызметші әйелдерінен екі ұлы бар екенін жариялады және оларды герцогтар етіп тағайындады.

Аграрлық көтерілістер

22 жылы Ван Манг ақыры (көптеген шенеуніктері оған айтуға тырысқандай) аграрлық көтерілістердің оның билігіне Сионнудан гөрі әлдеқайда үлкен қауіп төндіретінін түсінді. Ол өзінің екі маңызды шенеунігі Ван Куанға (王匡, сол аттас Люлин көшбасшысымен шатастырмаңыз) және Лиан Данға аграрлық көтерілістерге қарсы шабуылдар ұйымдастыруды тапсырды, ал Чимей олардың алғашқы мақсаты болды. Ван мен Лиан бастапқыда бірнеше жетістікке жетті, бірақ Ван олардың демалыссыз күресуін қалады, нәтижесінде шаршаған әскерлер күйреп қалды. Сол жылы Люлин күштері ірі обаның салдарынан қатты зардап шекті, бұл көтерілісшілердің шамамен жартысын өлтірді. Бұл олардың арасында бөлінуге себеп болды. Бір тобы батысқа қарай қазіргі Хубэй провинциясының Цзиньчжоу аймағына, ал екіншісі солтүстікке қарай қазіргі Хэнань провинциясының Наньян аймағына бет бұрды.

Людің көтерілісі Люлиннің көтерілісімен бірікті

Осы шамада көтерілісшілердің ең амбициялылары көзге шықты. Хан әулетінің алыс тармағынан тараған Лю Ян, ата-бабаларының Чонлинг (舂陵, қазіргі Сянян, Хубэй) жерінде тұрып, Уан Манның Хан тағын басып алуына ұзақтан бері наразы болып, көтеріліс бастауға ұмтылып келген. Оның інісі Лю Сю, керісінше, салмақты және ойлы адам болды, шаруа болып қанағаттанды. Осы кезде ел арасында Лиу әулетінің қайта билікке оралуы туралы болжамдар тарады, көптеген адамдар Лю Янның төңірегіне жиналып, оны жетекшілік етуге шақырды. Ол келісіп, сол аймақтағы Люлин күштерінің бір бөлімімен бірікті. Олар тек қана мал төгіп, шабуыл жасамай, аумақтарды жаулап ала бастады. 23 жылы Лю Ян басшылығымен біріккен күштер Наньян округінің әкімі Чжэн Фуды (甄阜) жеңіп, оны өлтірді. Содан кейін олар маңызды Ван қаласын (Наньянның астанасы) қоршауға алды.

Жаңа император

Бұл кезде көптеген басқа көтерілісшілер Лиу Яньның қабілеттеріне қызғанышпен қарады. Олардың көптеген жауынгерлері Лиу Яньды құрметтеп, оны жаңадан жарияланған Хан әулетінің императоры етіп көруді қалады, бірақ көтерілісшілердің бір бөлігі басқаша ойлады. Олар Хан әулетінен тараған тағы бір жергілікті көтерілісші, Лю Сюаньды таңдады, ол әлсіз мінезді деп есептелді, және оны император етіп тағайындауды сұрады. Лиу Янь бастапқыда бұл қадамға қарсы болды, орнына Лю Сюаньға алдымен "Хан ханзадасы" атағын беруді ұсынды (Хан әулетінің негізін қалаушы Гао императорының үлгісімен). Басқа көтерілісшілер бас тартты, және 23 жылдың басында Лю Сюань Цзэнши императоры болып жарияланды. Лиу Янь премьер-министр болды.

Куньян шайқасы

23 жылы көктемде үлкен әскери қақтығыс Ван Манның тағдырын шешті. Ол өзінің туысы Ван И (王邑) пен премьер-министрі Ван Сунды (王尋) өзінің үлкен күші деп санаған, шамамен 430 000 сарбазбен, жаңадан құрылған Хан режимін талқандауға жіберді. Хан әскерлері екі топқа бөлінді. Бір тобын Ван Фэн, Ван Чанг (王常) және Лю Сю басқарды. Олар Син әскерлерінің келгеніне жауап ретінде Куньян қаласына (昆陽, қазіргі Пингдиншань, Хэнань) қайтысты. Екінші тобын Лю Ян басқарды, олар Ванчэн қаласын қоршап алды. Куньян қаласындағы көтерілісшілер бастапқыда тарап кеткісі келді, бірақ Лю Сю осы стратегияға қарсы болды. Оның орнына, ол Куньянды сенімді түрде қорғауды, ал айналасындағы барлық қолдағы әскерлерді жинап, Син әскерлеріне шабуыл жасауды ұсынды. Бастапқыда Лю Сюдың идеясын қабылдамаған Куньян көтерілісшілері кейін келісті. Лю Сю өз жоспарын орындады және Куньянға оралған соң, қоршауға алған Син әскерлерін сырттан мазалады. Ван И мен Ван Сун 10 000 сарбазбен Лю Сюға шабуыл жасады және қалған әскерлеріне қоршаудан жылжуға тыйым салды. Бірақ шайқас басталғаннан кейін, шағын шығындарға ұшыраған соң, басқа бөлімдер оларға көмектесуге тартынды. Сөйтіп, Лю Сю шайқаста Ван Сунды өлтірді. Осыдан кейін Куньян қаласындағы Хан әскерлері қаладан шығып, қалған Син әскерлеріне шабуыл жасады, нәтижесінде Син әскерлері толық күйреп кетті. Көптеген Син сарбаздары дезертирлік жасап, үйлеріне бет бұрды. Ван И тек бірнеше мың сарбазымен Луоянға қайтуға мәжбүр болды. Бұл Син үшін ауыр соққы болды және Син әулетінің аяқталуының басталуын білдірді.

Елордаларды жаулап алу

Содан кейін Гэнши императоры екі әскер құрды, біреуін Ван Куан басқарды, ол Луоянға бағытталды, ал екіншісін Шэнту Цзянь (申屠建) мен Ли Сонг (李松) басқарды, ол Чанъаньға бағытталды. Жолдағы көптеген адамдар жиналып, Хан әскерін құттықтады және оларға қосылды. Шэнту мен Ли Чанъань қаласының шетіне жылдам жетті. Көтерілісшілер 23 жылдың 4 қазанында астананы тонады. Соңында, бас сақталды және Цзинь әулеті кезінде өртте жойылған сот сарайының қазынасында сақталды.

Ван Манның танымал мәдениеттегі рөлі

Ван Манг – 2011 жылы жарық көрген тарихи фантастикалық романның кейіпкері, «Уотт О’Хьюдың әуестері» романында оған құрметпен және батырлықпен қарастырылады. Бір кейіпкер Ван Манг қайтыс болғаннан кейін: «Ол – біз күткен адам еді, және біз әлі де күтіп жүрміз», – дейді. Ван Манг – «Мың жылдық махаббат» қытай телесериалының басты кейіпкерлерінің бірі. Ван Мангтың рөлін Чэнь Сянь сомдайды.