Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1 ғасырдағы қытай генералы Доу Сянь (; 92 жылдың тамызында қайтыс болды) – Шығыс Хан әулетінің генералы және императорлық отбасының мүшесі, Шыңну көшпелі империясын жойғанымен әйгілі.
1st century Chinese general
Dou Xian (; died August 92) was a Chinese general and consort kin of the Eastern Han dynasty, famous for destroying the Xiongnu nomadic empire.
Ерте өмір
Қазіргі Шияньян қаласының (Шаңси провинциясы) тумасы, ол өзінің билік мерзімінде сарай саясатына басымдық білдірген күшті Доу руының мүшесі болды. Дегенмен, оның әкесі Доу Сюнь 70 жылы жаман жағдайға түсіп қайтыс болды, соның салдарынан Доу Сян жетім қалды. Бірақ, 77 жылы оның екі қарындасы императорлық гаремге енгеннен кейін оның бағы жақсарды. Келесі жылы осы екі әпкенің үлкені Хан императоры Чжанның әйелі, император Чжанде атанды және Хан императоры Хэ билікке келгеннің алғашқы жылдарында император шешесі және регент ретінде қысқа мерзімге ие болды.
A native of modern day Xianyang, Shaanxi Province, he was part of the powerful Dou clan which dominated court politics during his tenure. However, his father Dou Xun fell into disgrace and died in 70 AD, leaving Dou Xian an orphan. His fortunes were greatly enhanced, though, when his two sisters entered the imperial harem in 77. In the following year, the older of these two sisters became Empress Zhangde, the wife of Emperor Zhang of Han, and lasted briefly as empress dowager and regent during the early reign of Emperor He of Han.
Сионнуларға қарсы жорықтар
89 жылы Ду Сянь солтүстік Хьоннуға қарсы хань жорығын басқарды. Әскер үш үлкен колонна болып Жилу, Маньи және Гуянгтан алға жылды. 89 жылдың жазында барлығы 40 мың сарбазды құрайтын әскерлер Чжуое тауына жиналды. Жорықтың соңына таман Доудың әскерлері Солтүстік шаньюйді Алтай тауларына қуып жетіп, 13 000 хьоннуді өлтіріп, 81 тайпадан 200 000 хьоннудың бағынуын қабылдады. 90 жылы Ду Сянь Увэйде лагерь құрды. Ол 2000 жеңіл атты әскермен полковник Ян Панды Батыс аймақтардағы хьоннудың соңғы қорғанысын жоюға жіберді, Иу қаласын басып алды және Джушидің бағынуын қабылдады.
In 89 AD, Dou Xian led a Han expedition against the Northern Xiongnu. The army advanced from Jilu, Manyi, and Guyang in three great columns. In the summer of 89, the forces—comprising a total of 40,000 troops—assembled at Zhuoye Mountain. Near the end of the campaign, Dou's forces chased the Northern Chanyu into the Altai Mountains, killing 13,000 Xiongnu and accepting the surrender of 200,000 Xiongnu from 81 tribes. In 90 AD, Dou Xian had encamped at Wuwei. He sent Deputy Colonel Yan Pan with 2000 light cavalry to strike down the final Xiongnu defenses in the Western Regions, capturing Yiwu and receiving the surrender of Jushi.
Төмендеу
92 жылы Ду әулеті мемлекеттік төңкеріс салдарынан күрт құлдырады. Бұл оқиғаның толық мән-жайлары қазір белгісіз, бірақ император Хе, әлде бауыры, Цин ханзадасы (анасы Ду әулетінің қолынан қаза тапқан және олардың істеген ісінен мұрагерлік құқығынан айырылған болатын) және евнух Чжэн Чжун (眾) ықпалымен, императорлық сақшыларға Доу Сяньнің жақтастарын тұтқындап, жазалауға жедел бұйрық берген көрінеді. Ол Доу Сянь мен оның бауырларын олардың әскери бекеттеріне қайтарды, бірақ кейін Ду Гуиді қоспағанда, барлығына өз-өзіне қол жұмсауды бұйырды. Император шешесі Ду әйелдерінің император шешесі мәртебесін сақтап қалды, бірақ барлық билігінен айырылды.
In 92, the Dous suddenly fell from grace as the result of a coup d'état. The details are unclear now, but it appeared that Emperor He, perhaps encouraged by his brother Prince Qing (whose mother had died at the Dous' hand and whose status as crown prince had been stripped away by their machinations) and the eunuch Zheng Zhong (鄭眾), made sudden orders to the imperial guards to have them arrest Dou Xian's associates and execute them. He sent Dou Xian and his brothers back to their marches, but eventually ordered them to commit suicide, with the exception of Dou Gui. Empress Dowager Dou remained empress dowager, but lost all power.
Янранның жазуы
Янран жазуы, Бан Гу жазған және Дю Сяньнің Сюньнуға қарсы жеңісін еске алу үшін Янран тауына қашап жазылған, 5-ғасырдағы Кейінгі Хан кітабында тіркелген. "Янранға тас қашу" деген тіркес қытай тіліне шешуші жеңіске жеткендіктің синонимі ретінде енген. 2016 жылы Моңғолия ұлттық университетінің зерттеушілер тобы Оңтүстік Моңғолиядағы Иньил (Делгерхангай) тауларында осы жазуды қайтадан тапты. Жазудың барлығы 260 таңбаның 220-сы Кейінгі Хан кітабындағы мәтінмен толық сәйкес келеді.
The Inscription of Yanran, composed by Ban Gu and engraved on Mount Yanran to commemorate Dou Xian's victory against the Xiongnu, was recorded in the 5th century Book of Later Han. The expression "to carve a stone on Yanran" entered the Chinese language as a synonym for achieving a decisive victory. In 2016, a researchers team of Mongolian national university expedition rediscovered the inscription in the Inil (Delgerkhangai) Mountains in southern Mongolia". The 220 legible characters of the inscription, out of a total of 260, are identical to the text recorded in the Book of the Later Han.