Жаңа әулет: Қытай тарихындағы Сінь дәуірі (9-23 жж.)

Кіріспе

Қытай императорлық әулеті б.з. 9-23 жылдары.

Синь әулеті (/ʃ//ɪ//n/; ), қытай тарихнамасында Синь Манг деп те аталады, б.з. 9-23 жылдары аралығында Хан әулетінің күйеуі Ван Манг құрған, қысқа ғұмырлы қытай императорлық әулеті болды. Ван Манг Хан әулетінің императоры Пиннің тағын басып алып, оның кішкентай "мұрагері" Лю Инды тақтан ығыстырды. Синь әулеті көтерілісшілермен құлатылмас бұрын он жылдан астам билік етті. Ван Мангтың өлімінен кейін Хан әулетін Хан императоры Цзиннің алыс туысы Лю Сю қалпына келтірді; сондықтан Синь әулеті көбінесе Хан әулетінің аралық кезеңі деп есептеледі, ол Батыс Хан (немесе "Ескі Хан") және Шығыс Хан (немесе "Жаңа Хан") деп бөлінеді.

Этимология

Қытай әулеттері әдетте негізін қалаушыларының иеліктерінің атымен аталатын, және бұл Ван Манның императорлық дәрежеге ие болуынан бұрын Син маркизі болғанымен сәйкес келеді. 1950 жылы С. Б. Саргент бұл әулеттің атын "жаңа" деп түсіну керек деп ұсынды, бірақ Дюйвендак мұны бірден жобады. Чонси С. Гудрич "син" сөзіне семантикалық мағына беруге болады, бірақ оны жаңа емес, жаңартылған немесе жаңару ретінде оқу керек деп сақтықпен айтты.

Тарих

Хан императоры У қайтыс болғаннан кейін, Лю әулеті фракциялық күреспен күресіп, тұрақсыздыққа ұшырады. Нәтижесінде императорлық кланның күші әлсіреп, беделі төмендеді. Керісінше, Ван әулеті Хан императоры Чэннің билігі тұсында күшті болды, ал оның жетекші өкілі Ван Ман өзінің ықпалын бірнеше жас императорлардың регенті ретінде пайдаланды. Хан императорларына әсер ету арқылы империяны басқаруға қанағаттанған Ван әулетінің басқа мүшелерінен өзгеше, Ван Манның амбициялары зор болды. Ол құрылыс және білім беру бағдарламаларын іске қосып, өзінің беделін арттыру үшін үгіт-насихат жүргізді. Ол өзін Конфуцийлік қағидалардың жақтаушысы және империяның бағыт-бағдары ретінде көрсетті. Хан императоры Пиннің 6 жылы қайтыс болғаннан кейін Ван Ман империядағы билігін нығайтты. Оның билігіне қарсы көтерілістер 6 және 7 жылдары басылды. Екі жылдан кейін Ван Ман таққа отырып, ресми түрде Синь («Жаңа әулет») деп жариялады. Ол саяси элитадан көп қолдау алмаса да, Ванның билікке келуіне көз жұмылды, себебі Хан әулеті беделін жоғалтқан еді. Дегенмен, ескі бюрократия мен аристократияның көп бөлігі Хан әулетіне адал болды, бірақ олар Синь режимін ашық түрде қарсыламады. Керісінше, көшпелі Сяньбилермен қарым-қатынас нашарлап, олар шамамен 10/11 жылдары Қытайға араласуға ниеттенді. Ван бұған жауап ретінде солтүстік шекарада 300 мың сарбазды жинап, Сяньбилердің Қытайға басып кіруіне жол бермеді. Солтүстік конфедерациямен туындаған даулар Ванның 19 жылы шекарада үлкен армияны ұстап тұрып, қарсы Сяньби үкіметін құруына әкелді. Бұл Синь әулетінің ресурстарын сарқып, империяның басқа бөліктерін әлсіретті. Жаңа император бірнеше радикалды әлеуметтік және саяси реформалар жүргізді. Олардың мақсаты орталық үкіметті нығайту, экономиканы жақсарту, қуатты аристократияны әлсірету және шаруалардың тұрмысын жақсарту болды. Реформалар бастапқыда сәттілікке жетіп, Синь әулетінің заңдылығын арттырды. Сонымен қатар, реформалар бұрынғы императорлық кланды әлсіретті, өйткені қайта бөлінген ресурстардың көп бөлігі Лю әулетіне тиесілі болған. Ван Конфуцийшілдік негізінде білім беруді қолдап, Чжоу Герцогін жақсы үлгі ретінде алды. Оның саясатын ескі бюрократия жиі жүзеге асырмады, себебі олар оның радикалды реформаларына наразы болды. Керісінше, реформалар шаруалардың арасында қолдау тапты. Ванның билікке келгеннен кейін көп ұзамай бірнеже табиғи апаттар орын алып, тұрақсыздық туды, оның ішінде Сары өзеннің арнасын өзгертуі салдарынан су тасқыны болды. Шегірткелердің шабуылы жағдайды нашарлатты және ашаршылық туды. Синь әулетінің экономикалық саясаты туындаған дағдарысты шеше алмады, Ван Ман шаруалардың арасындағы қолдауын жоғалтты, олар өмір үшін күресті. Империяның шығыс бөлігіндегі шаруалар қарақшылыққа бет бұрды. Бандиттік топтар күшейіп, 20 жылдарға қарай ондаған мың мүшеден тұратын болды. Сары өзен бойындағы ең күшті топтар «Қызыл қабақтар» деп аталатын бүлікшіл әскерлерге бірікті. Көтерілісшілер наразы ақсүйектермен және бұрынғы императорлық кланның ұрпақтарымен одақтасып, 19 жылы кең ауқымды азамат соғысын бастады. Ван Ман «Қызыл қабақтарға» қарсы күресу үшін басқа аймақтардан әскерлерді ауыстыруға мәжбүр болды, содан кейін Батыс аймақтарының протектораты Сяньбилер басып алды. Қытайдың басқа аймақтарында да кішігірім көтерілістер болды. «Төменгі Янцзыдан келген әскерлер» осы өзен бойында әрекет етті, ал Хубэйдегі екі көтерілісші топты Ханның адалдары жалдады. Лиу Бошен басшылығымен олар Лулиндер деп аталды. Син империясын қамтыған азамат соғысы кезінде Ванның адал әскерлері көтерілісшілерді тоқтатуға тырысты. Син әскерлері бірнеше жеңіске жетті, бірақ 23 жылдың маусым-шілде айларындағы Куньян шайқасында Хан әскерлері оларды толық жеңді. Бұл оқиға туралы естігеннен кейін Чжуан Бен мен Чжуан Чунның бейресми жасақтары 23 жылдың қазанында Чанъаньды басып алды, астананы тонады және Ван Мангты өлтірді. Содан кейін бүлікшіл әскерлер империяны толық бақылауға алу үшін бір-бірімен соғысты. 25 жылы Лю Сяо Луаян қаласында Хан императоры Гуанву болып тағайындалды. «Қызыл қабақтар» 27 жылы Лю Сяоның әскерлерімен жеңілді, сонымен қатар ол басқа да бәсекелес талапкерлерді және Ван Ланның Чжао мемлекеті, Гунсунь Шудың Чэнцзя империясы және солтүстік-батыстағы әскери сардар Вэй Ао сияқты сепаратистік режимдерді жойды. 37 жылға қарай Хан әулеті толыққанды қайта жаңғыртылды.

After the death of Emperor Wu of Han, the ruling Liu family was increasingly beset by factional struggles. As result, the power of the imperial clan declined. In contrast, the Wang family grew powerful during the rule of Emperor Cheng of Han, and its leading member Wang Mang used his influence to act as regent for several young puppet emperors. In contrast to other Wang family members who were content to rule the empire by influencing the Han emperors, Wang Mang had greater ambitions. He embarked on a programme of building and learning, creating much positive publicity and propaganda for himself. He openly presented himself as champion of Confucian virtues, and as guiding force of the empire. Following the death of Emperor Ping of Han in 6 AD, Wang Mang cemented his control over the empire. Rebellions against his de facto rule were crushed in 6 and 7 AD. Two years later, Wang usurped the throne and officially proclaimed the Xin (literally the "New dynasty"). Though he enjoyed no great support among the empire's political class, Wang's ascension was generally tolerated because the Han dynasty had lost most of their prestige. Regardless, much of the old bureaucracy and nobility was still loyal to the Han dynasty, but these loyalists did not openly oppose the establishment of the Xin regime. In contrast, relations with the nomadic Xiongnu confederation quickly deteriorated, and the latter intended to intervene in China around 10/11 AD. Wang responded by mobilizing 300,000 soldiers along the northern border and prevented the Xiongnu from invading China. The continuing disputes with the northern confederation resulted in Wang setting up a rival Xiongnu government in 19 AD, while maintaining the great army at the border. This drained the Xin dynasty's resources, weakening its grip on the rest of the empire. The new emperor initiated several radical social and political reforms. These aimed at strengthening the central government, restoring the failing economy, weakening the powerful noble families, and improving the livelihood of the empire's peasants. The reforms enjoyed some initial successes, and provided a much needed legitimacy boost to the Xin dynasty. At the same time, the reforms weakened the former imperial clan, as most of the redistributed resources had belonged to the Liu family. Furthermore, Wang patronized education based on Confucianism, taking the Duke of Zhou as his model for a good ruler. His policies were often not implemented by the old bureaucracy who resented his radical reforms. In contrast, the reforms found some acclaim among the empire's peasants. Soon after its inauguration, Wang's regime was destabilized by several natural disasters, including the Yellow River changing course, which resulted in massive floods. Plagues of locusts further worsened the situation, and widespread famines broke out. The Xin dynasty's economic policies failed to solve the ensuing crisis, and Wang Mang quickly lost the support which he had had among the peasantry as the latter struggled for survival. The desperate peasants in the eastern parts of the empire soon turned to banditry. The bandit groups grew in strength, and numbered tens of thousands of members by the 20s. The most powerful factions along the Yellow River reorganized into rebel armies, known as the Red Eyebrows. The insurgents allied with discontented nobles and descendants of the former imperial clan, resulting in large scale civil war by 19 AD. Wang Mang was forced to shift troops from other areas to deal with the Red Eyebrows, whereupon the Protectorate of the Western Regions was overrun by the Xiongnu. Smaller rebellions broke out in other parts of China. The "Troops from the Lower Yangtze" operated along this river, while two insurgent bands in Hubei were recruited by Han loyalists. Led by Liu Bosheng, they became known as the Lulin. As civil war engulfed the entire Xin Empire, Wang's loyalist armies fought hard to keep the rebels at bay. The Xin armies scored several victories, but were completely defeated by Han restorationist armies in the Battle of Kunyang in June–July 23 AD. Upon hearing of this event, the irregular militias of Zhuang Ben and Zhuang Chun captured Chang'an in October 23, plundering the capital and killing Wang Mang. The various rebel armies subsequently fought each other to gain full control over the empire. In 25 AD, Liu Xiu was crowned as Emperor Guangwu of Han in Luoyang. The Red Eyebrows were defeated by Liu Xiu's forces in 27 AD, and he also destroyed other rival claimants as well as separatist regimes including Wang Lang's Zhao state, Gongsun Shu's Chengjia empire, and warlord Wei Ao in the northwest. By 37 AD, the Han dynasty was fully restored.

Үкімет

Ван Манг бірнеше реформаларды жүзеге асырып, Конфуций классикасын түсінуіне және ежелгі Батыс Чжоудың үкімет жүйесі туралы қате сенімдеріне негізделген Хан әулетінің үкіметін жүйелі түрде өзгертті. Синолог Ли Фэн бұл реформаларды "социалистік және империалистік" деп сипаттады. Ақсүйектерді әлсірету, орталық үкіметті нығайту, экономиканы реформалау және шаруалардың жағдайын жақсарту үшін Ван Манг байлардан жерді мүліктің болмағандарына қайта бөлді, құл иеленушілерге жаңа салықтар енгізді, құлдарды сатуға тыйым салды және бір отбасына қанша жерге ие болуға рұқсат етілгеніне шектеулер қойды. Ол сондай-ақ жерді мемлекеттік меншікке айналдырды және тұз бен темір өнеркәсібіндегі үкіметтің бұрынғы монополиясын қалпына келтірді. Империяның күресіп жатқан экономикасын нығайту және үкіметтің қаржылық тұрақтылығын қалпына келтіру үшін Син әулеті нарықтық бағаларды тұрақтандыру үшін жаңа жүйені енгізді, алтын валютаны қоламен ауыстырды және маркиздер мен одан төменгі дәрежедегі ақсүйектерді барлық алтындарын мыс монеталарға айырбастауға мәжбүр етті. Бұл саясат дерлік банкрот болған үкіметке қажетті қаражатты қайтаруға және экономиканы жақсартуға мүмкіндік берді, бірақ ақсүйектер арасында үлкен наразылық тудырды. Ван Манг сондай-ақ Син империясының шекаралық аймақтардағы бақылауын күшейту үшін шетелдік вассал билеушілердің мәртебесін төмендетті. Идеалданған өткенге оралу ниетімен Син режимі астана Чанъанда архитектуралық өзгерістер жасады. "Тоғыз ғибадатхана" императордың Үш билеушіге және Бес императорға табынуына арналды, бұл Хан әулетінің өз ата-бабаларына табыну дәстүрін бұзды. "Жарқын залдан" Ван Манг конфуцийшіл дәстүрлерге сәйкес жыл мезгілдерінің өзгеруін бақылады. Сондай-ақ, ол конфуцийшілдік ескі мәтіндерді қолдаған ғалымдарға императорлық академияларда, бұрын конфуцийшілдік жаңа мәтіннің үстемдік еткен орындарында, лауазымдар берді. Синолог Ханс ван Эсс бұл Ван Мангтың бәсекелес ойлау мектептері арасында дұрыс тепе-теңдікке жету әрекеті болды деп болжады, бірақ императордың өзі конфуцийшілдік жаңа мәтіндерді артық көруі мүмкін. Хан әулеті кезінде өмір сүрген тарихшылар Ван Мангтың Чжоу әулетінің тәртібіне қайта оралуға жасаған тырабын практикалық емес және сәтті емес деп сынайды, бірақ Син әулетінің реформалық әрекеттері кейінгі императорларға шабыт берді. Ли Фэннің сөзіне сүйенсек, егер оның режимі сақталған болса, Ван Манг "қытай тарихындағы ең ұлы реформатор" болар еді.

Wang Mang implemented several reforms, systematically transforming the government of the Han dynasty based on his understanding of the Confucian classics and what turned out to be his faulty beliefs about the ancient Western Zhou's government system. Sinologist Li Feng described these reforms as "socialist and imperialist combined". In order to weaken the nobles, strengthen the central government, reform the economy, and improve the peasants' situation, Wang Mang redistributed land from the rich to those who owned nothing, introduced new taxes on slave owning, prohibited the sale of slaves, and implemented limits on how much farmland one family was allowed to own. He also nationalized farmland, and restored the government's old monopoly on the salt and iron industries. To further strengthen the empire's struggling economy and restore the government's fiscal stability, the Xin dynasty also implemented a new system to stabilize market prices, replaced the gold currency with a bronze currency, and forced nobles of marquis and lower rank to exchange all their gold for copper coins. These policies allowed the nearly broke government to regain much needed funds, and actually improved the economy, but caused great resentment among the nobility. Wang Mang also reduced the status of foreign vassal rulers in an attempt to strengthen the Xin empire's control over its border regions. In an attempt to return to an idealized past, the Xin regime also implemented architectural changes to the capital Chang'an. The "Nine Temples" were constructed where the emperor worshipped the Three Sovereigns and Five Emperors, breaking with the Han dynasty's tradition to worship one's own ancestors. At the "Bright Hall", Wang Mang observed the change of the seasons in accordance with the Confucian traditions. He also opened up posts at the imperial academies, so far dominated by New Text Confucianism, for scholars who supported the Confucian Old Texts. Sinologist Hans van Ess has speculated that this was Wang Mang's attempt at achieving a better balance between the competing schools of thought, although the emperor himself probably preferred the Confucian New Texts. Historians who lived during the Han dynasty ridiculed Wang Mang's movement to return to the order of the Zhou dynasty as neither practical nor successful, but the Xin dynasty's attempted reforms served as an inspiration for later emperors. According to Li Feng, Wang Mang would have been "the greatest reformer in Chinese history" if his regime had survived.