Кіріспе
Бенгт Гуннар Экелоф (15 қыркүйек 1907 – 16 наурыз 1968) – швед ақыны және жазушысы. Ол 1958 жылдан Швед академиясының мүшесі болды және 1958 жылы Уппсала университетінен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Ол өлеңдері үшін көптеген сыйлықтарға ие болды.
Bengt Gunnar Ekelöf (15 September 1907 – 16 March 1968) was a Swedish poet and writer. He was a member of the Swedish Academy from 1958 and was awarded an honorary doctorate in philosophy by Uppsala University in 1958. He won a number of prizes for his poetry.
Ерте өмір және дебют
Гуннар Экелоф 1907 жылғы 15 қыркүйекте Стокгольмде дүниеге келген. Ол Швецияның алғашқы сюрреалистік ақыны деп есептеледі. 1932 жылы «sent på jorden» («жер бетінде кеш») атты жинағымен әдебиетке қадам қойды, ол 1929–1930 жылдары Парижде болған кезде жазылған. Бұл жинақ кеңінен танылмады және авторы оны өзіне-өзі зиян келтіру ойлары мен апокалиптикалық көңіл-күйлерді бейнелейтін туынды деп сипаттады. Бұл, бір жағынан, Эдит Сёдергранның он екі жыл бұрын жазылған «Сентябрьлиран» туындысына ұқсас, әдебиетке қарсы шығу актісі болды. Алғашқы туындысынан толығымен бас тартпаса да, Экелоф романтизмге бет бұрып, екінші поэзия жинағы «Дедикация» (1934) үшін жақсы пікірлер алды. Екі том да сюрреализмнің ықпалында жазылған, оларда күшті, кейде қызу бейнелер ағыны, реттелген синтаксистің және дәстүрлі поэтикалық тілдің қасақана бұзылуы, сондай-ақ анархизмге жақын қарсылық рухы байқалады («ішегіңді кесіңіз, ішегіңді кесіңіз және ертең туралы ойламаңыз» – «sent på jorden» жинағындағы «фанфара» атты өлеңнің қара юмормен айтылған қайталамасы; бұл жинақ үлкен әріптерді пайдаланбай жазылған). Осы қарсылық білдіруші сыртқылық оның мінезінде қалыптасқан. Жоғарғы топтан шыққан болғанымен, Экелоф оған адал болған емес – оның әкесі психикалық аурумен ауырған, ал анасы қайтадан тұрмысқа шыққанда Экелоф әкесіне де, анасына да наразылық білдірді. Ол жасөспірім кезінде жалғыздыққа бойына сіңіріп, бүлікшіл болды және жоғарғы және орта таптардың әдеттеріне, олардың шектеулеріне және олардың екіжүзділігі мен пайдакүнемдікке ұмтылысы деп санайтын нәрселерге ешқашан бейімделе алмады. Швециялық сыншы Андерс Олссон Экелофтың поэзияға бет бұруын «тіл мен сананың қарама-қайшылықтары мен бос кеңістіктерін жоймайтын жалғыз мүмкіндік» деп сипаттады.
Карьерасының ортасы
Färjesång (1941) Т. С. Элиоттың ықпалын көрсетті, оның «Шығыс Кокер» өлеңін Экелоф швед тіліне аударған еді. Ол шығыс поэзиясынан және Екінші дүниежүзілік соғыстың қараңғылығынан әсер алды. Одан кейін жоғары бағаланған «Променадёр» (1941, «Серуендер») прозалық кітабы, көңіл көншігі бұзылған «Мёльна элегиясы» (1960) жарық көрді. Экелоф 1930 жылдары жазуды бастаған ұзақ элегия, Эммануэль Шведенборг, Карл Майкл Беллман, Август Стриндберг, Эдит Сёдергран және тағы басқаларға сілтемелер жасайтын, еркін ойлардың, көңіл күйлердің және естеліктердің жеке жинағы болды. Өлеңдер естелік тақырыбындағы Простың идеяларын қамтиды; жинақ Экелофтың ең Джойстік туындысы деп есептеледі.
Соңғы еңбектері
Экелофтың соңғы шығармалары, Dīwān över Fursten av Emgión (1965, «Эмгион принці туралы диван»), Sagan om Fatumeh (1966, «Фатумех хикаясы») және Vägvisare till underjorden (1967, «Жер астына жол көрсетуші») – византиялық тақырыптағы трилогия болды. Осы кітабы үшін Экелоф 1966 жылы Солтүстік кеңесінің әдебиет сыйлығымен марапатталды.
Мұра
Экелоф Швецияның алғашқы сюрреалистік ақындарының бірі ретінде еске алынады. Ол 16 наурыз күні 1968 жылы Сигтуна қаласында қайтыс болды. Өсиеті бойынша, оның күлі Түркияның Салихли қаласындағы Пактолус өзеніне (қазіргі Сарт өзені) шашылды. Овидий Мидас патшаның алтын тигізетін қабілетінен арылу үшін сол өзенде шайынып, құтылғанын айтады. Оның туғанына 103 жыл толуына орай, Салихлиде 40 швед поэзиясын жақсы көретін адам жиналды. Олар қала әкімінің орынбасарымен бірге 1965 жылы сапар кезінде зор қызығушылық танытқан және бірнеше өлеңдерінде бейнелеген Экелофтың қаладағы есімін құрметтеді. Гурдал Дуяр жасаған Экелофтың бюсті сол жерге орнатылмақ болған, бірақ бұл жоспар орындалмады және қазір ол Стамбулдағы Швеция елшілігінің бағында сақталып тұр.