Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың әскери сардары Лю Бэйдің кеңесшісі (179–214)
Advisor to Chinese warlord Liu Bei (179 214)
Панг Тонг (179–214), әдебі бойынша Шиюань – Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде әскери сардар Лю Бэйге қызмет еткен қытай саясаткері. Жастық шағында Панг Тонгтың сыртқы келбеті тартымсыз болғандықтан, оған көп көңіл бөлмеген. Алайда Сима Хуэй оны жоғары бағалап, «Жың провинциясының ғалымдарының тәжі» деп атады. Панг Тонг Сима Хуэйден Жугэ Лян, Сю Шу және Сян Ланмен бірге білім алды, сондай-ақ оған «Жаңа туған құс» деген лақап ат берілді. Оның мейірімді мінезінің арқасында Нань әкімшілігінде бағалаушы болып жұмыс істеді. Адамды бағалағанда, қабілеттерінен гөрі ізгіліктеріне басымдық беріп, басқаларға көмектесуге шақыратын. Ол қысқа мерзімге Чжоу Юға қызмет етіп, Лю Цзи, Гу Шао және Куан Конгпен достық қарым-қатынас орнатты. 210 жылы Лю Бэй провинциялық әкім болғаннан кейін оған қосылды. Лу Су мен Жугэ Лянның ұсынысымен Лю Бэй оны көмекші офицер етіп тағайындады және оны Әскери кеңесші генералдарға көтерді. Панг Тонг Лю Бэйге И провинциясын басып алуға кеңес берді, оны соғыс әміршісі Лю Чжанға қарсы жорыққа (қазіргі Сычуань және Чунцин аймақтарын қамтиды) сүйемелдеді, бірақ 214 жылы Луо округінде (қазіргі Гуанханның солтүстігі, Сычуань) шайқаста қателікпен атылған жебеден қаза тапты.
Pang Tong (179–214), courtesy name Shiyuan, was a Chinese politician who served as the key adviser to the warlord Liu Bei in the late Eastern Han dynasty of China. In his youth, Pang Tong was disregarded because he was plain looking. Sima Hui, however, held him in high esteem and called him the "Crown of Scholars in Jing Province". Pang Tong studied under Sima Hui along with Zhuge Liang, Xu Shu and Xiang Lang, and he was given the nickname of "Fledgling Phoenix". Because of his friendly attitude, he worked as an appraiser in Nan Commandery. When reviewing someone, he would prioritize their virtue over their abilities and would encourage them to help others. He briefly served Zhou Yu and befriended Lu Ji, Gu Shao and Quan Cong before joining Liu Bei after the latter became the provincial governor in 210. Under the recommendation of both Lu Su and Zhuge Liang, Liu Bei appointed him to Assistant Officer and promoted him to Military Adviser Generals of the Household. He advised Liu Bei to take over Yi Province accompanied him on his campaign (covering present day Sichuan and Chongqing) against the warlord Liu Zhang, but was killed by a stray arrow during a battle at Luo County (north of present day Guanghan, Sichuan) in 214.
Ерте өмір
Панг Тонг Цзинь провинциясының Сянян округінен шыққан. Жастық шағында қарапайым және жай-күйлі болғандықтан, оған көп мән берілмеді. Ересек болғаннан кейін (шамамен 19 жасында) таланттарды танып, ұсынумен әйгілі болған Сима Хуэйге барды. Олар жиде ағашының жанына келді, онда Сима Хуэй жеміс алу үшін көтерілді, ал Панг Тонг төмен отырып, күн батқанға дейін бір күндік әңгімелесті. Сима Хуэй Панг Тонгты ерекше тұлға деп санап, оны «Цзинь провинциясының ғалымдарының тәжі» (南州士之冠冕) деп атады. Содан кейін Панг Тонг ғалымдар арасында танымалдылыққа ие болды. «Жымыр айдаһар» (臥龍) атымен белгілі болған Чжугэ Лян және «Су көзі» (水鏡) атымен белгілі болған Сима Хуэймен бірге. Панг Тонгқа оның інісі Панг Дегонг (龐德公) «Жас құс» (鳳雛; сондай-ақ «Жас феникс» деп аударылады) деген лақап ат берді. Панг Тонгтың інісі де Сяняннан шыққан. Ол Чжугэ Лянмен жақын болды, үйіне келгенде оған үлкен құрмет көрсетіп, терең иіліп сәлемдеді. Панг Дегонг ата-анасының қабіріне құрбандық шалып, құрмет көрсету үшін Миань өзенін кесіп өткенде, Сима Хуэй оның үйіне келді. Сондықтан ол Панг Дегонгтың әйелі мен балаларын шақырып, Сю Шудан белгілі болған маңызды қонаққа тамақ дайындауды бұйырды. Панг Дегонгтың әйелі мен балалары оның нұсқауларын құрметпен орындады. Біраз уақыттан кейін Панг Дегонг қайтып келді және қонақтың кім екенін білмесе де, кездесуге дайын тұрды. Олардың қарым-қатынасы отбасылық болды, қонақ пен үй иесі арасында ешқандай айырмашылық болған жоқ. Сима Хуэй Панг Дегонгтан он жас кіші болғандықтан, оны үлкен аға ретінде құрметтеді. Оны мейіріммен «Панг мырза» (龐公) деп атады, тіпті адамдар оның атының атымен аталатынын ойлады, бірақ бұл рас емес еді. Панг Дегонгтың ұлы Панг Шанмин (龐山民) де жақсы беделге ие болды және Чжугэ Лянның кіші әпкесіне үйленді, кейіннен қақпа сақшысы (黃門吏) қызметіне тағайындалды, бірақ жасөс шағында қайтыс болды. Оның ұлы Панг Хуан (龐渙), әдепті аты Шивэнь (世文) 280 және 289 жылдар аралығында Занкэ (牂牁) округінің әкімі болды. Жастық шағында Панг Тонгқа ешкім назар аударған жоқ, тек Панг Дегонг ғана оны жоғары бағалады. Он сегіз жасында оны Сима Хуэймен таныстыруға жіберді. Сима Хуэй онымен сөйлескеннен кейін, дем алып: «Панг Дегонг адамдарды тануда шебер екен. Бұл шынымен де ұлы мінез-құлық иесінің баласы».
Pang Tong was from Xiangyang Commandery, Jing Province. In his youth, he looked plain and simple, so he was not highly regarded. When he reached adulthood (around 19 years old), he visited Sima Hui, who was famous for spotting and recommending men of talent. They came to a mulberry tree, where Sima Hui climbed up to get the fruit while Pang Tong sat below, and they chatted for a whole day until nightfall. Sima Hui felt that Pang Tong was an extraordinary person and called Pang the "Crown of Sholars in Jing Province" (南州士之冠冕). Subsequently, Pang Tong started gaining more recognition among the scholar gentry. Along with Zhuge Liang who was nicknamed "Crouching Dragon" (臥龍) and Sima Hui who was nicknamed "Water Mirror" (水鏡). Pang Tong was nicknamed "Fledgling Phoenix" (鳳雛; also translated as "Young Phoenix") by his uncle Pang Degong (龐德公). Pang Tong's uncle was also from Xiangyang. He was an acquaintance of Zhuge Liang who showed him great respect always bowing deeply before him when he visited his house. While Pang Degong was crossing the Mian to pay respect and tributes along with sacrifices to his ancestor's tomb, Sima Hui visited his house therefore he called Pang Degong's wife and children then told them to prepare the meal for an important guest only known from Xu Shu that would come to see him and Pang Degong. Pang Degong's wife and children respectfully followed his instructions. Soon Pang Degong was back and stood in attention for the meeting even though he did not know who the guest was. There relation was as close as family and there was no difference between guest and host. Sima Hui was ten years younger than Pang Degong therefore he treated him as an older brother. Calling him affectionately Lord Pang (龐公) to the point where people thought that Lord Pang (Pang Gong) was his courtesy name although it wasn't true. Pang Degong's son, Pang Shanmin (龐山民) also enjoyed a good reputation and married Zhuge Liang's youngest elder sister, later was summoned as a Gate Appointment Gentleman (黃門吏) but he died young. His son Pang Huan (龐渙), whose courtesy name was Shìwen (世文) between the years 280 and 289 became Administrator of Zangke (牂牁太守). While he was young Pang Tong didn't have anyone take note of him and only Pang Degong valued him highly. When he was eighteen years, he was sent to meet Sima Hui. After Sima Hui talked with him, he sighed and said: “Pang Degong really knows how to judge people. This is truly a boy of majestic moral character.”
Бағалаушы қызметін атқару
Панг Тонг кейіннен Нан Комендатурасында (南郡; қазіргі Хубэй провинциясының Цзянлинг округі) Құрмет офицері (功曹) болып қызмет етті. Панг Тонг табиғатынан әлеуметтік, адамдармен оңай тіл табысып, тәрбиелеу және насаят беруде белсенді еді. Сондықтан ол бағалаушы болып тағайындалды. Адамдарды бағалағанда, олардың қабілеттеріне емес, ізгіліктеріне көбірек мән берді. Ол әдеп-сана сабақтарын ұнататын және жоғары моральдық принциптерді сақтауға үнемі тырысатын. Біреуді бағалағанда, әдетте оны артық мақтайтын. Кейде адамдар оның мұндай неге істейтінін түсінбей, сұрақ қоятын, ал ол былай деп жауап берді: «Әлем қазіргі уақытта дүрбелеңге түсіп, әдет-ғұрыптар мен қағидалар көбінесе ұмытылып барады. Жақсы адамдар жамандыққа ұшырап, басылып қалды. Мен жақсы адамдарды қолдап, олардың беделін көтеріп, осы арқылы қоғамдық нормаларды өзгертіп, ізгі дәстүрлерді қайта жаңғыртуды қалаймын. Олар көпшілікке үлгі болып, басқаларды да жақсылыққа шақыруы тиіс. Егер мен он адамды мақтап, олардың бесеуіне қатысты жаңылысам, бірақ жартысы дұрыс болса, олар замандастарымызға жол көрсететін, амбициялы адамдарды әділдікке бастайтын нұсқаушы бола алады. Бұл дұрыс емес пе?»
Pang Tong later served as an Officer of Merit (功曹) in Nan Commandery (南郡; around present day Jiangling County, Hubei). By nature, Pang Tong was sociable and diligent in fostering and mentoring. Hence, he was nominated to be an appraiser. When he reviewed people, he focused more on their personal virtues rather than their abilities. He was fond of ethical lessons and consistently strove to maintain high moral standards. He usually overpraised when he was asked to assess a person. At times, people were puzzled so they questioned him on why he did that, to which he replied:“The world is currently in disorder and customs and principles often forgotten. Good people are overwhelmed by the evil. I desire to change social norms and revive good customs by encouraging good people and giving them a better (exaggerated) reputation, so they can be admired by the many and served as role models for others. Let's say I give exaggerated praises for ten but I'm wrong for five of them however I still have gotten half of them then those can act as lofty examples to teach those of our time and cause the ambitious to act fairly, is this not acceptable?”
Жоу Юның қол астында қызмет ету
209 жылы Сунь Куанның қол астындағы генерал Цжоу Ю, Цзянлинг шайқасынан кейін Нан Комендатурасын басып алды. Цжоу Ю Нань командирлігінің әкімшісі (太守) болып тағайындалғаннан кейін, Панг Тонг оның қол астында Құрмет офицері (功曹) болып қызмет етті. 210 жылы Цжоу Ю қайтыс болғанда, Панг Тонг оның табытын Цзяндунға қайтарып алып, жерлеу рәсіміне қатысты. Цзяндунның көптеген шенеуніктері оның атағын естіген еді. Ол Цзинь провинциясына оралғанда, барлығы Батыс қақпасына (昌門) жиналды. Олардың арасында Панг Тонг Лу Джи, Гу Шао және Куан Конгпен танысып, дос болды. Ол сондай-ақ олардың әрқайсысын жеке-жеке бағалап, Лу Джиді «жылдам жүгіре алмайтын, бірақ мықты жігерге ие ат» десе, Гу Шаоны «денесі әлсіз, бірақ үлкен қашықтыққа жүк көтере алатын өгіз» деп сипаттады. Содан кейін ол Куан Конгты Руньньдің Фан Цзижаосымен (樊子昭) салыстырып, оны құрметті адамдарды бағалайтын, жомарт адам ретінде сипаттады. Олар оның пікірлеріне риза болды. Біреу Панг Тонгтан: «Лу Джи Гу Шаодан жақсы ма?» деп сұрады. Панг Тонг: «Жылдам жүгіретін ат тек бір адамның салмағын көтере алады. Ал өгіз күніне 300 ли сапар шегеді, әрине, бір адамнан гөрі көп жүк көтере алады!» деді. Кейін Гу Шао Панг Тонгтан: «Сіз де адамдардың мінезін жақсы танитын адамсыз. Біздің арамызда кім жақсырақ?» деп сұрады. Панг Тонг: «Адамдармен қарым-қатынас орнатуда және олардың мінезін бағалауда сізден кемпім. Бірақ саясат және стратегия мәселелерінде сізден бір қадам алдамын» деді. Гу Шао Панг Тонгпен келісіп, онымен жақын қарым-қатынас орнатты. Панг Тонг кетер алдында Лу Джи мен Гу Шао оған: «Империяда бейбітшілік орнағанда, біз сізбен атақты адамдар туралы әңгімелескімiз келеді» деді. Екеуі де Панг Тонгпен жақын дос болды.
In 209, Zhou Yu, a general under the warlord Sun Quan, occupied Nan Commandery after the Battle of Jiangling. After Zhou Yu was appointed as the Administrator (太守) of Nan Commandery, Pang Tong served as an Officer of Merit (功曹) under him. When Zhou Yu died in 210, Pang Tong escorted his coffin back to Jiangdong and attended his funeral. Many of the officials in Jiangdong heard of his reputation. When he returned to Jing province, all of them gathered at the Western Gate (昌門). Among them, Pang Tong met and befriended Lu Ji, Gu Shao and Quan Cong. He also appraised each of them separately and described Lu Ji as "a horse that cannot run fast but has strong willpower", and Gu Shao as "an ox that is physically weak but capable of bearing burdens over great distances". Then he compared Quan Cong to Fan Zizhao (樊子昭) of Runan describing him as someone generous who admire respectable men. They were very pleased with his comments. Someone then asked Pang Tong: "Does that mean Lu Ji is better than Gu Shao?" Pang Tong replied: "Although a horse can run fast, it can only bear the weight of one person. An ox can travel 300 li a day; it can certainly bear more than just the weight of one person!" Gu Shao later asked Pang Tong: "You are also known for being a good judge of character. Between us, who do you think is the better one?" Pang Tong replied: "I am not as good as you in associating with people and assessing their characters. However, when it comes to politics and strategy, it seems that I am one day ahead of you." Gu Shao agreed with Pang Tong and developed a close bond with him. Before Pang Tong left, Lu Ji and Gu Shao told him: "When peace is restored in the Empire, we want to have a good discussion with you about famous people." Both of them became close friends with Pang Tong.
Лю Бейдің Цзинь провинциясындағы қызметі
210 жылы Цзиньчжоудың губернаторы болғаннан кейін Панг Тонг Лю Бейдің азаматы болды. Бастапқыда ол Лейянның көмекші офицері (從事) және округтік судьясы (縣令) болып қызмет етті, бірақ нашар жұмыс істегені үшін кейіннен қызметінен босатылды. Сунь Куанның генералы Лу Су Лю Бейге хат жазып, Панг Тонгты шағын аумақты басқаруға емес, маңызды міндеттерге жұмсалатын үлкен талант ретінде ұсынды. Лю Бейдің стратегі Чжуге Лянг та Панг Тонгты ұсынды, сондықтан Лю Бей онымен кездесіп, қатты әсер қалдырды және оған маңызды істерді сеніп тапсырды. Ол Панды штаб кеңсесінің көмекшісі (治中從事) етіп алды. Лю Бейдің Панг Тонгқа деген құрметі Чжуге Лянгқа қарағанда екінші орында тұрды. Кейіннен ол Панг Тонг пен Чжуге Лянгты әскери кеңесші генералдар (軍師中郎將) етіп тағайындады. Мереке кезінде той жасап отырып, Лю Бей Панг Тонгтан: "Бір кездері сен Чжоу Гонгжиннің адал қызметшісі болдың. Бұрын мен Вуга барғанда, ол Зонгмуға (Сунь Куанға) мені жасырын түрде ұстауға қысым көрсеткенін естідім. Бұл рас па? Адам өз билеушісімен болғанда, оған толыққанды адал болуы керек" деді. Панг Тонг бұл рас екенін мойындады. Сонда Лю Бей ішін тыныштандырып: "Сол кезде мен қауіпті жағдайда болдым, олар мені құтқарып қалды, сондықтан олардың шақыруын қабылдамай, Чжоу Юдың қолынан қашып құтыла алмадым! Бұл дүниеде талантты және дана адамдар бір-бірінің жоспарларын көре алады. Мен кетер алдында Конгмин бұл жоспарға қарсылық көрсетті. Ол бұны білді. Бірақ мен тыңдамадым, себебі мен Зонгмудың солтүстікке қарсы қорғанысымын және оған менің көмегім қажет деп ойладым. Менде оған күмән болған жоқ. Бұл нағыз жолбарысқа кіру сияқты, өте қауіпті жоспар еді" деді.
Pang Tong became a subject of Liu Bei after the latter became the Governor of Jingzhou in 210. He initially served as an Assistant Officer (從事) and as the county magistrate (縣令) of Leiyang, but was later dismissed from office due to poor performance. Sun Quan's general Lu Su wrote to Liu Bei, recommending Pang Tong as a great talent that should be employed to important tasks and not managing a small territory. Liu Bei's strategist Zhuge Liang also recommended Pang Tong, so Liu Bei met with him, was greatly impressed and entrusted him with important matters. He recruited Pang to be an Assistant Officer in the Headquarters Office (治中從事). Liu Bei's treatment towards Pang Tong was second to that of Zhuge Liang. He later appointed both Pang Tong and Zhuge Liang as Military Adviser Generals of the Household (軍師中郎將). While making merry during a feast, Liu Bei asked Pang Tong: "You once worked as Zhou Gongjin’s officer of merit. Before when I went to Wu, I heard that he secretly pressed Zhongmou (Sun Quan) to detain me. Is it true? When a man is with his lord, he must be utterly honest with him." Pang Tong admit that it was true. Liu Bei then sighed and said: "At this moment, I was in danger and they rescued me hence I could not refuse their invitation and almost failed to escape Zhou Yu's grasp! In this world, men of talent and wisdom can see through each other's plan. Before I left, Kongming protested against this with all his will. He has seen through this. However I didn't listen because I was thinking that I was Zhongmou's defense against the north and that he would need my help. I had no doubts about him. This was trule entering into the tiger's den and a very risky plan."
Лиу Бейдің И провинциясын басып алуына көмектесуі
210-шы жылдары Панг Тонг Лю Бейді И провинциясын (қазіргі Сычуань мен Чунцинді қамтиды) басып алуға және оның ресурстарын өзінің бәсекелесі Цао Цаомен Қытай үстемдігі үшін пайдалануға көндірді. Панг Тонг: "Жиң провинциясы қираған, үздіріліссіз қақтығыстардан қирап, халқы шаршаған. Шығыста Сунь Куан, солтүстікте Цао Цао олардың үстінен қалықтап тұр, сондықтан үштік тепе-теңдікті сақтау қиын. Ал И провинциясы бай, халқы күшті, миллионнан астам халқы бар, бүкіл аймақта көптеген әскер мен жылқы жиналған; мұның бәрін алуға болады, содан кейін ол болашақтың берік негізіне айналады. Енді оны басып алып, ұлы ісіңізді аяқтауға болады". Лю Бей: "Қазіргі уақытта менің қарсыласым – Цао Цао, біз екеуміз су мен оттай қарама-қарсымыз. Ол күдікті, ал мен кеңпейілдімін. Ол қатал, ал мен мейірімдімін. Ол алдағыш, ал мен адалмын. Егер мен оған осылай қарсы тұрсам, жоспарымыз орындалуы мүмкін. Бірақ кішкентай бір себеппен аспан астындағы барлық адамның сенімін жоғалтқым келмейді. Сондықтан мен одан бас тартамын". Панг Тонг: "Бұл – үнемі өзгеретін дәуір, онда адам икемді болуы керек және бір ғана қағидамен шектелуге болмайды. Бес гегемонның жолы – әлсізді құлату және жасырын шабуыл жасау еді. Көтерілісті басып, адалдарды қорғау, оларға құрметпен және шындықпен қарау, содан кейін жанжал аяқталғаннан кейін оларды әділ сыйлау. Мұнда небір адалдыққа қайшылық бар? Сақ болыңыз, егер бүгін алмасаңыз, ол басқа біреудің қолына тиеді". Лю Бей Панг Тонгтың кеңесін тыңдады. 211 жылы Лю Бей Цзинь провинциясынан И провинциясына әскер бастап, И провинциясының губернаторы Лю Чжанға Ханчжун округіндегі әскербасы Чжан Лудың шабуылына қарсы тұруға көмектесу сылтавымен келді. Чжуге Лян Цзинь провинциясын күзету үшін қалды, ал Панг Тонг Лю Бейді И провинциясына ертіп барды. Лю Чжан Лю Бейді Фу округінде (涪縣; қазіргі Мианьян, Сычуань) күтіп алды. Панг Тонг Лю Бейді Лиу Чжанды тұтқындап, одан И провинциясын беруді талап етуге шақырды, бірақ Лю Бей бас тартты, өйткені ол И провинциясына жаңа келген және әлі берік негіз қалыптастыра алмаған еді. Кейін Лю Чжан И провинциясының астанасы Чэндуға оралды.
Around 210s, Pang Tong convinced Liu Bei to seize Yi Province (covering present day Sichuan and Chongqing) and use its resources to compete with his rival Cao Cao for supremacy over China. Pang Tong said :“Jing Province is in ruins and ravaged by constant conflicts. His people are exhausted with Sun Quan to the east and Cao Cao to the north looming over them therefore the tripartite balance will be difficult to achieve. Now Yi Province is wealthy and his people are strong, his population in the million along with many troops and horses present in all the region; all of this can be obtained and from then on would serve as the foundation for the future. Now, you can seize it and accomplish your great entreprise." Liu Bei answered :“At this moment, my rival is Cao Cao, both of us are opposite as water and fire. He is suspicious while I'm lenient. He is cruel while I'm kind. He is deceitful while I'm loyal. If I am always acting in opposition against him in that way then our plan may be accomplish. Now for a small reason, I would lose the faith and trust of all the people under the sky. Therefore, I won't do it.” Pang Tong replied :“This is a period of perpetual changement where one must shown himself flexible and cannot be settled by a single principle. Subduing the weak while attacking secretly was the way of the Five Hegemons. Ending the rebellion while defending the loyal, treating them with respect and honesty while rewarding them fairly after the conflict end. How is that turning back on righteousness? Be careful that if you don't take it today, it ends in someone else's lap.” Liu Bei heeded Pang Tong's suggestion. In 211, Liu Bei led an army from Jing Province into Yi Province on the pretext of helping Yi Province's governor, Liu Zhang, counter an invasion from the warlord Zhang Lu in Hanzhong Commandery. Zhuge Liang remained behind to guard Jing Province while Pang Tong followed Liu Bei to Yi Province. Liu Zhang received Liu Bei at Fu County (涪縣; present day Mianyang, Sichuan). Pang Tong urged Liu Bei to use the opportunity to capture Liu Zhang and force him to hand over Yi Province, but Liu Bei refused because he was new to Yi Province and had not established a strong foundation there yet. Liu Zhang later returned to Yi Province's capital, Chengdu.
Лю Бейдің сайлау алдындағы мінез-құлқына қатысты келіспеушіліктер
Лю Бэй өзінің табысын атап өту үшін Фу округінде өткен қонақасы кезінде бүгінгі күн қуанышты күн болуы керек деп қуанышын білдіргенде, Панг Тонг оны "басқаның аумағына басып кіруді тойлау – инабатты адамның ісі емес" деп сынады. Мас Лю Бэй ашуланып: "Чжоу патшасы У да Шан патшасы Чжоуды жеңгеннен кейін қуанған. Ол – инабаттылықтың үлгісі емес пе? Сен қателесесің, енді шығып кет!" Панг Тонг кеткеннен кейін Лю Бэй өзінің айтқанына өкініп, Пангты қайта шақырды. Панг Тонг орнына оралды, ештеңе айтпады, әдеттегідей болды, сондықтан Лю Бэй: "Осы дау болған кезде, кінә кімге тиесілі деп ойлайсың?" деп сұрады. Панг Тонг: "Кінә сіздікі де, менікі де" деп жауап берді. Лю Бэй күліп, қонақасы жалғасты. Си Цзуочи бұл оқиғаға қатысты былай деді: "Соғыс басшысы болғанда, әрбір ісінде қайырымдылық пен әділдікті сақтау керек, сенім мен турашылдықты үлгі тұту керек. Егер олардың біреуі бұзылса, жол дұрыс емес. Енді Лю Бэй Лю Чжанның жерін басып алып, күшпен мақсатына жетті, өзгелердің сенімін адалсыздыққа ұшыратты, әділдік пен турашылдықты таптады. Осы таңдауымен ол өркендегенімен, жеңілген жауына қайғыруы керек еді. Денесі үшін қолын жұлып салу сияқты, онда қандай қуаныш бар? Панг Тонг бұл сөздердің жайылып кетуінен және патшасы өзін кінәлі деп тағайындауынан қорқып, бәрінің алдында қатесін түзетті, патшаның қателігін түзетуге тырысты. Өзінің қателіктерін түзете білетін басшының ізбасарлары болады, ал көп ізбасарлары бар адам үлкен жетістіктерге жете алады. Егер ол ақылға келсе, мақсатына жетеді. Бір сөзбен үш жақсылықты көрсетті, бір қарсылықпен жүз ұрпақ турашылдыққа келді – осыны мысал ретінде келтіруге болады. Егер адам өзінің кемшіліктерін түзетуге тырысса, бірақ өзінің артықшылықтарына назар аудармаса, кемшіліктерін түсінбесе, адал және турашыл болса, онда олар үлкен істерді аяқтап, өз мақсаттарына жете алады, мұндай нәрсе бұрын болған емес."
When Liu Bei expressed joy during a banquet in Fu County to celebrate his success saying that today should be a merry day, Pang Tong chided him, saying that "celebrating the invasion of others' territory isn't what a man of ren (benevolence) should do". The drunk Liu Bei retorted angrily, "King Wu of Zhou also rejoiced after his victory over King Zhou of Shang. Is he not an example of a man of ren? You're wrong, so get out now!" After Pang Tong left, Liu Bei regretted what he said so he invited Pang back. Pang Tong returned to his seat and did not say anything, acting as usual, so Liu Bei asked, "When that quarrel happened just now, whose fault do you think it was?" Pang Tong replied, "It was both yours and mine." Liu Bei laughed and the banquet continued. Xi Zuochi commented on this event and said :“When one is acting as a warlord, he must first observe benevolence and righteousness in each of his actions, consider faith and justice as his model; if one of those is not respected than the way isn't the right one. Now Liu Bei attacked and seized the lands of Liu Zhang, using strength to serve his entreprise and turning his back on the faith and trust of others and violating virtue and righteousness in his process. Although by this choice, he prospered. He should have greatly grieved for his defeated enemies. Like breaking a hand to preserve a body, what joy there is to find? Pang Tong feared this conversation would be leaked and that his lord would see he was in the wrong so in front of everyone corrected his error and did not act his usual modest way being rectifying his lord's mistake while being truthful and loyal. A superior who can correct his mistakes will have followers while achieving success. With many followers, one may be able to achieve great entreprise. If he follows reason, he will have his goal realized. With one speech, three goods were illuminated while with one remonstrance hundred of generations followed righteousness, this can be used as an example. If one tries to change his faults while he doesn't focus his attention on his qualities, understand his faults, will itself be honest and loyal, those would be able to complete great entreprise and achieve their affairs, there has never been such before.”
Пей Сонгжи былай қосты: "Панг Тонг Лю Чжанға шабуыл жасау жоспарын жасағанмен, ол турашылдыққа қайшы болды және мақсатына жету үшін алдады. Осыны білген Панг Тонг өзін кінәлі санап, қуаныш сезімін ұстамады. Сондықтан Лю Бэй қуанышпен сөйлегенде, ол ойсыздықпен ашық жауап берді. Лю Бэй бұл тойда тым көп ішіп, басқаның бақытсыздығына қуанды, өзін Чжоу патшасы Умен ұятсыз салыстырды. Бұл Лю Бэйдің кінәсі, ал Панг Тонгтың кінәсі емес. Ол екеуінің де кінәлі екенін айту – жанжалдың алдын алу үшін болды. Бұл талқылауда Ши Цзуочи мырзаның ниеті дұрыс болғанымен, сөздерінің мағынасы бұрмаланған."
Pei Songzhi added :“Although the plan to attack Liu Zhang came from Pang Tong, it violated righteousness to accomplish the desired goal and so was at his root deceptive knowing this Pang Tong felt guilty and restrained himself from happy feelings. Hence when he heard Liu Bei speak about being merry he acted unconsciously frank and answered as such. Liu Bei at this feast drank too much and was happy at another's misfortune comparing himself to King Wu of Zhou without any shame. This was Liu Bei being at fault while Pang Tong wasn't. His statement that both of them were in the wrong was to avoid conflict. In this discussion though Mister Xi Zuochi's purpose isn't wrong, the implication of those words have digressed.”
Өлім
Панг Тонг кейін Лю Чжанның әскеріне қарсы Луо округінде (雒縣; қазіргі Гуанханның солтүстігінде, Сычуань) болған шайқасқа қатысты. Ол шайқас барысында жаңылған жебеден жарақаттанып қайтыс болды. Ол қайтыс болғанда 36 жаста болған (Шығыс Азия есебі бойынша). Лю Бей Панг Тонгтың өліміне терең қайғырды және оның есімі әңгімеге тартылған сайын жылап отырды. 221 жылы Лю Бей император болып, Шу Хан мемлекетін құрғаннан кейін Панг Тонгқа екінші маркиз (關內侯) атағы берілді. 260 жылы қазан не қараша айларында Лю Бейдің ұлы және мұрагері Лю Шан Панг Тонгты "Цзин маркизі" (靖侯) деген құрметті атақпен марапаттады. Лю Бей Луо округінің жанында Панг Тонгқа қабір және ғибадатхана салдырды. Бұл қасиетті орын мен қабір қазіргі Баймагуан кентінде (白馬關鎮), Луоцзян округі, Сычуань провинциясында орналасқан. 2006 жылдың 25 мамырында ол ұлттық деңгейде қорғалатын маңызды тарихи және мәдени ескерткіш ретінде танылды.
Pang Tong later participated in a battle against Liu Zhang's forces at Luo County (雒縣; north of present day Guanghan, Sichuan). He died after being hit by a stray arrow in the midst of battle. He was 36 years old (by East Asian age reckoning) at the time of his death. Liu Bei was deeply saddened by Pang Tong's death and he would weep whenever Pang Tong was mentioned. Pang Tong was posthumously made a Secondary Marquis (關內侯) after Liu Bei became emperor and established the state of Shu Han in 221. In October or November 260, Liu Bei's son and successor, Liu Shan, honoured Pang Tong with the posthumous title "Marquis Jing" (靖侯). Liu Bei had a shrine and tomb constructed for Pang Tong near Luo County. The shrine and tomb is located in present day Baimaguan Town (白馬關鎮), Luojiang County, Sichuan. On 25 May 2006, it became a Major Historical and Cultural Site Protected at the National Level.
Тан Гэн Панг Тонгтың өлімі туралы
Сун династиясының ғалымы Тан Гэн (唐庚) «Үш патшалықтың түрлі жағдайлары» (三國雜事) атты еңбегінде Панг Тонгтың ерте қайтыс болуына өкініш білдіріп, Жуге Лянг пен Панг Тонгтың сыныптастар екенін еске түсірді. Жуге Лянг 53 жасында қайтыс болған кезде, Панг Тонг бұған 20 жыл бұрын қайтыс болған еді. Содан кейін ол Лю Бэйдің «Ханчжун патшасы» атағын алған 219 жыл Гуан Ю қайтыс болған жыл екенін атап көрсетті. Келесі жылы, 220 жылы Хуан Чжун мен Фа Чжэн қайтыс болды. Келесі жылы, 221 жылы Чжан Фэй қайтыс болды. Келесі жылы, 222 жылы Ма Чао мен Ма Лян қайтыс болды. Іргелі құрылыс аяқталмас бұрын, осы батырлар бірінен соң бірі жоғалып, тіпті ұрланып кеткендей болды. 223 жылы Лю Шан императорлық таққа отырды. Ескі сарбаздардың арасында тек Жуге Лянг пен Чжао Юн ғана қалды. Жеті жылдан кейін Чжао Юн 229 жылы, ал Жуге Лянг бес жылдан кейін 234 жылы қайтыс болды. Осы кезде, бұрынғы даңққа ие болғандардың (勳舊) барлығы жоқ болды. Фа Чжэн небәрі 44 жасқа, Ма Чао 46 жасқа, ал Ма Лян 34 жасқа жетті. Чжан Фэй Лю Бэй мен Гуан Юдан жас болған; Гуан Ю одан бірнеше жыл үлкен болғандықтан, ол қайтыс болған кезде шамамен елу жаста болған болуы керек. Хуо Цзюнь 39 жасында қайтыс болды. Осының барлығы да зор таланттармен дүниеге келген, бірақ өмірлері қысқа болды, ал Цзяо Чжоу жетпістен асып кетті. Осыдан-ақ, аспанның Ханьге деген ықыласының азайғаны анық көрінеді.
Tang Geng (唐庚), a scholar from the Song dynasty, in his work called the "Three Kingdoms Miscellaneous Cases" (三國雜事), lamented over the young age at which Pang Tong died, recalling that while Zhuge Liang and Pang Tong were classmates, by the time Zhuge Liang died at a relatively young age of 53, Pang Tong himself was already dead since 20 years. He then commented on the fact that the year 219 when Liu Bei took the title of "King of Hanzhong" was also the year Guan Yu died. Next year, in 220 Huang Zhong and Fa Zheng died. Next year, in 221 Zhang Fei died. Next year, in 222 Ma Chao and Ma Liang died. Before the foundation has been complete, each of those heroes were lost one following the other as if they were being stolen away. Next year, in 223 when Liu Shan took the imperial throne. Among the veterans, only Zhuge Liang and Zhao Yun were left. Seven years later and Zhao Yun was dead in 229 while Zhuge Liang died five years later in 234. At this time, all of those who achieved past glory (勳舊) were gone. Fa Zheng barely reached 44 years old, Ma Chao 46 years old and Ma Liang 34 years old. Zhang Fei was said to be younger than both Liu Bei and Guan Yu; since Guan Yu was several years older than him, he must have been around fifty or so when he died. Huo Jun died when he was just 39 years old. All of these outstanding individuals are born with great talents yet live a short life; all while Qiao Zhou lived to be more than seventy years old. With this, it should be clear to anyone that Heaven no longer favour the Han.
Отбасы және ұрпақтары
Пан Тонг қайтыс болғаннан кейін Лю Бэй Пангтың әкесі – оның есімі тарихта жазылмаған – Консультант (議郎) болып тағайындалды, кейіннен оны Кеңесші-ремонстрант (諫議大夫) етіп көтерді. Чжугэ Лян оған үлкен құрметпен қарады. Пан Тонгтың кіші әйелі Пан Лин (龐林) болды, ол Цзин провинциясының бас кеңсесінде көмекші офицер (荊州治中從事) болып қызмет етті. 221–222 жылдары Сяотин шайқасына генерал Хуан Кванмен бірге қатысып, Шу мемлекетінің қарсыласы Вэйден болатын шабуылдардан солтүстік фланқты қорғауды басқарды. Лю Бэй Сяотин шайқасында Сун Куанның генералы Лу Сюньға жеңілгеннен кейін Пан Лин мен Хуан Кван Лю Бэйдің қалған күштерінен бөлініп, Шуға қайта орала алмады, сондықтан олар әскерлерін алып, Вэйге бағынды. Пан Лин Вэйдегі Цзюйлу округінің (鉅鹿郡) әкімшісі (太守) болып қызмет етті және маркиз атағын алды. Пан Линнің әйелі Си Чжэньнің қарындасы болды. 208 жылы Цао Цао Цзин провинциясына басып кіріп, Сянян қаласын басып алғанда, ол Пан Линнен ажырасып қалды. 222 жылы, Пан Лин мен Хуан Кван Сяотин шайқасынан кейін Вэйге көшкенде ғана олар қайта табысты. Осы 14 жылдық ажырасып қалған кезеңде ол күйеуіне адал болды және қызын өзі тәрбиеледі. Вэй императоры Цао Пи оның ізгіліктерін мақтап, сыйлықтармен марапаттады. Пан Тонгтың Панг Хун (龐宏) деген ұлы болды, оның әдепті есімі Цзюйши (巨師) еді. Шу үкіметінде қызмет еткен Панг Хун салымды, турашыл және ашық мінезімен танымал болды. Ол жазу шеберлерінің префекті Чэнь Диді (陳袛) ренжітті. Чэнь Ди Панг Хунның кінәсін тауып, оның жоғарылауына кедергі келтірді. Ол Фулин округінің (涪陵郡) әкімшісі (太守) болып қызмет еткенде қайтыс болды.
After Pang Tong's death, Liu Bei appointed Pang's father – whose name was not recorded in history – as a Consultant (議郎) and later promoted him to a Counsellor Remonstrant (諫議大夫). Zhuge Liang treated him with great respect. Pang Tong had a younger brother, Pang Lin (龐林), who served as an Assistant Officer in Jing Province's Headquarters Office (荊州治中從事). He participated in the Battle of Xiaoting in 221–222 alongside the general Huang Quan and was in charge of defending the northern flank from possible attacks by Shu's rival state, Wei. After Liu Bei lost to Sun Quan's general Lu Xun at the Battle of Xiaoting, Pang Lin and Huang Quan were separated from Liu Bei's remaining forces and could not return to Shu, so they brought along their troops and surrendered to Wei. Pang Lin served as the Administrator (太守) of Julu Commandery (鉅鹿郡) in Wei and received a marquis title. Pang Lin's wife was the sister of Xi Zhen, In 208, she was separated from Pang Lin when the warlord Cao Cao invaded Jing Province and occupied Xiangyang. She only managed to reunite with Pang Lin in 222 when he and Huang Quan defected to Wei after the Battle of Xiaoting. During those 14 years of separation, she remained faithful to her husband and raised their daughter on her own. The Wei emperor Cao Pi praised her for her virtues and awarded her gifts. Pang Tong had a son, Pang Hong (龐宏), whose courtesy name was Jushi (巨師). Pang Hong, who served in the Shu government, was known for being frugal, upright and outspoken. He offended Chen Di (陳袛), the Prefect of the Masters of Writing (尚書令). Chen Di found fault with Pang Hong and blocked him from getting promoted. He died in office while serving as the Administrator (太守) of Fuling Commandery (涪陵郡).
Бағалау
Сангуозиде Панг Тонгтың өмірбаянын жазған Чэнь Шу Панг Тонгты былай бағалады: "Панг Тонг адамдармен қарым-қатынаста әдемі мінезді және жақсы болды. Ол классикалық еңбектерді тыңғылықты зерттеді, соның нәтижесінде жоспарларын жасады. Оның заманында Цзин және И провинцияларының халқы оны ерекше талант деп есептеді. (Као) Вэйдің шенеуніктерімен салыстырғанда, егер Панг Тонг Сун Ю мен Сун Юға ұқсас болса, онда Фа Чжэн Чэн Ю мен Гуо Цзяға тең келуі керек. Ян Си, "Джи Хан Фучен Цан" (季漢輔臣贊; жарияланған 241 ж.), Шу Хан мемлекетіне қызмет еткен көрнекті тұлғаларға арналған мақтаулар жинағында оны былай бағалады: "Үй шаруашылығының әскери кеңесшісі (軍師中郎將; Панг Тонг) өте әсем және ізгілікпен көзге түсті. Ол өмірін Иесінің жолын ашып беруге арнады, сезімдеріне адал болды және әрқашан пікірін айтты. Барлық осы ізгі амалдары үшін, ізгілікке жауап ретінде ол өлімді қабылдады".
Chen Shou, who wrote Pang Tong's biography in the Sanguozhi, appraised Pang as follows: "Pang Tong was charming and good when associating with others. He diligently studied the classics, from this pondered his planning. During his time, people from Jing and Yi provinces thought he was an exceptional talent. In comparison with officials from (Cao) Wei, if Pang Tong was akin to Xun Yu and Xun You then Fa Zheng should be comparable to Cheng (Yu) and Guo (Jia). Yang Xi, who wrote the Ji Han Fuchen Zan (季漢輔臣贊; pub. 241), a collection of praises of notable persons who served in the Shu Han state, appraised him as follows: "Military Adviser General of the Household (軍師中郎將; Pang Tong) showed brightly, both extreme elegance and virtue. He devoted his life to clear his Master's path, loyal to his feelings and always delivered his opinion. But for all those righteousness actions, in response to virtue he received death."
Үш патшалықтың романсында
Панг Тонг 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» атты тарихи романда кейіпкер ретінде көрінеді, ол Үш патшалық кезеңінен бұрынғы және оның өзіндегі тарихи оқиғаларды көркемдеп суреттейді. Романда Панг Тонг – Чжугэ Лянға тең келетін, зерек әскери стратегияшы ретінде бейнеленген. Сима Хуэй Панг Тонг пен Чжугэ Лянды Лю Бэйге көмектесетін таланттар ретінде ұсынады, оларды «Жасырын Аждаһа мен Жас Феникс» деп сипаттайды. Оның айтуынша, «Егер сіз олардың біреуін де қолға алсаңыз, империяны бейбіттендіре аласыз». 47-тарауда, Қызыл жарлар шайқасынан бұрын, Цзян Ган Панг Тонгты Цао Цаоға ұсынады. Панг Тонг Цаоға «тізбекті стратегияны» (連環計) ұсынады. Бұл жоспар Цао Цаоның соғыс кемелерін берік темір тізбектермен байланыстыруды көздейді, кемелер теңізде жүзгенде тұрақты болу үшін, сондай-ақ Цао әскерлерінің тым қатты тербелістен теңіз ауруына шалдығу ықтималдығын азайту үшін. Бұл Цао Цаоның жеңілісіне әкеледі, өйткені оның соғыс кемелері от шабуылы кезінде бір-бірінен бөліне алмайды, ал бір кеме тұтанса, оған тізбектелген басқа кемелер де өртеніп кетеді. 63-тарауда Лю Бэй мен Лю Чжан арасындағы соғыс кезінде Панг Тонгтың өлімі аса драматизацияланған. Луо округіндегі шайқас басталғанда, Лю Бэй мен Панг Тонг екі бағытта шабуылдау үшін күштерін бөліспес бұрын, Панг Тонгтың аты тік тұрып, оны құлатты. Бұл жаман ниетті белгі ретінде қарастырылады. Лю Бэй Панг Тонгқа өзінің танымал Дилу (的盧) атын қарызға берді. Алайда, Дилу бұрын Лю Бэйдің өмірін сақтап қалғанмен, оған бақытсыздық әкеледі деп есептеледі. Лю Чжанның генералы Чжан Рен Луо округі маңында тұзақ құрып, Дилуды таниды және оның мініп отырғанын Лю Бэй деп жаңылысады, сондықтан ол садақшыларына оқ атуға бұйрық береді. Панг Тонг бірнеше жебеден жарақаттанып, сол жерде көз жұмады. Оның қаза болған жері «Құлаған Феникс аңғары» деп аталады.
Pang Tong appears as a character in the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, which romanticises the historical events before and during the Three Kingdoms period. In the novel, Pang Tong is portrayed as a brilliant military strategist who equals Zhuge Liang. Sima Hui recommends Pang Tong and Zhuge Liang as talents to aid Liu Bei by saying, "Hidden Dragon and Young Phoenix. If you can get either of them, you'll be able to pacify the empire." In Chapter 47, before the Battle of Red Cliffs, Jiang Gan recommends Pang Tong to Cao Cao. Pang Tong presents a "chain links strategy" (連環計) to Cao. The plan involves linking Cao Cao's battleships together with strong iron chains to make the ships more stable when they were sailing, as well as to reduce the chances of Cao's soldiers falling seasick due to excessive rocking. This leads to Cao Cao's defeat as his battleships are unable to separate from each other during the fire attack, and when one ship is set aflame, the other ships linked to it catch fire as well. Pang Tong's death during the war between Liu Bei and Liu Zhang is highly dramatised in Chapter 63. At the outset of the battle at Luo County, before Liu Bei and Pang Tong split forces for a two pronged attack, Pang Tong's horse rears and throws him off its back. This is seen as a bad omen. Liu Bei then let Pang Tong borrow his famous steed, Dilu (的盧). However, Dilu is believed to bring bad luck to its rider despite having saved Liu Bei's life earlier. Liu Zhang's general Zhang Ren, who plans an ambush near Luo County, recognises Dilu and mistakes its rider to be Liu Bei, so he orders his archers to fire at the rider. Pang Tong is hit by several arrows which pierce through his body and he dies on the spot. His place of death is called "Valley of the Fallen Phoenix".
Танымал мәдениетте
Пан Тонг Koei компаниясының Dynasty Warriors, Warriors Orochi және Dynasty Tactics видео ойындары сериясында ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылған. Панг Тонг – "Уақыт апаты" манхуасындағы Су айнасы шеберінің сегіз дарынды оқушысының алтыншысы.
Pang Tong is featured as a playable character in Koei's Dynasty Warriors, Warriors Orochi and Dynasty Tactics video game series. Pang Tong is the sixth of the eight genius students of Master Water Mirror in The Ravages of Time manhua.