Кіріспе

Томаш Халик (туған 1 маусым 1948 ж.) – чех католик дін қызметкері, философ және теолог. Прагадағы Карл университетінің әлеуметтану профессоры, Прагадағы Санкт-Сальватор шіркеуінің академиялық приход пасторы және Чехия христиан академиясының президенті. 1989 жылдан бері Халик Еуропа, АҚШ, Азия, Австралия, Канада және Оңтүстік Африка елдерінің университеттерінде және халықаралық ғылыми конференцияларда лекция оқыды. Ол сондай-ақ Оксфорд, Кембридж және Гарвард университеттерінде қонақ профессор болды. Дін және руханият туралы бірнеше кітаптың авторы, сонымен қатар Темплтон сыйлығы, Романо Гвардини сыйлығы және Оксфорд университетінің құрметті дәрежесі сияқты көптеген марапаттар мен сыйлықтардың иегері. 2008 жылы Папа Бенедикт XVI оған Әлеуметтік жеке кеңесші атағын берді. Коммунистік кезеңдегі діни және мәдени қарсылықтың белсенді мүшесі болғандықтан, Халик 1992 жылы Папа Иоанн Павел II тарапынан сенбеушілермен және мұсылмандармен диалог жөніндегі Пап кеңесінің кеңесшісі болып тағайындалды. Басқа діндерге қатысты көзқарастары, тіркелген серіктестікті (бірақ бір жынысты неке емес) қолдауы және иммиграция мәселесіндегі ұстанымы үшін ол мақтау мен сынға ұшырады.

Коммунистік дәуір

Г. К. Честертон және Грэм Грин сияқты жазушылардың ықпалымен Халик 18 жасында католик дініне көшті. Ол социология және философияны Прагадағы, кейін Чехословакиядағы Карл университетінде оқыды, онда ол Ян Паточканың шәкірті болды. 1968 жылғы тамызда Прага көктемін басуға бағытталған кеңес басшылығындағы өз еліне басып кіруінен таң қалғандықтан, ол қысқа мерзімге шетелге, Уэльс университетіне, Бангорға ағылшын тілін оқуға кетті. Ол Прагаға оралып, 1972 жылы бітірді. Докторлық диссертациясын қорғалған кезде айтқан сөзі коммунистік режим тарапынан диссиденттік деп танылды, осыған байланысты оған оқытушылық қызметтен немесе академиялық лауазымнан бас тартуға тыйым салынды. Содан кейін 1972 жылдан 1975 жылға дейін психотерапевт болып жұмыс істеді. 1975 жылдан 1984 жылға дейін Еңбек министрлігі институтында Еңбек психологиясы кафедрасын басқарды. Осы уақытта Халик Прагада жасырын түрде теологияны оқыды және 1978 жылғы 21 тамызда Шығыс Германияның Эрфурт қаласында Рим-католик діни қызметкері болып жасырын түрде тағайындалды. 1984 жылы Прага медицина институтында психология бойынша аспирантураны бітірді. 1984 жылдан 1990 жылға дейін Прагадағы Карл университетінің нашақорлықтан құтылу клиникасында нашақорлар мен алкоголиктерге психотерапевт ретінде жұмыс істеді. 1980-ші жылдары ол "жер асты шіркеуінде" белсенді болды және 1989 жылы Шығыс Еуропада коммунизм құлағанға дейін кардинал Франтишек Томашектың жақын серігі болды.

Демократиялық режим

Өз елінде демократияның жеңіске жетуін білдірген "Кепілтен революциядан" кейін ол Чехия президенті Вацлав Гавелдің сыртқы кеңесшілерінің бірі болды. 1992 жылы Иоанн Павел II оны сенбеушілермен диалог жөніндегі понтификалық кеңестің кеңесшісі етіп тағайындады. 1992 жылы Римдегі Латеран университетінде теология бойынша лиценциат алды. Сол жылы ол Карл университетінен социология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады және Польшаның Вроцлав қаласындағы Рим папасының теология факультетінде теология бойынша доцент (ThDr. hab.) атағын алды. 1993 жылы Халик өзінің альма-матеріндегі әлеуметтану факультетіне оқытушы болып орналасты, ал 1997 жылы профессор атанды. Ол сонымен қатар дінтану кафедрасының меңгерушісі. Қонақ оқытушы ретінде Англиядағы Оксфорд және Кембридж университеттерінде дәріс оқыды. Халик 1990 жылдан бері Прагадағы Қасиетті Құтқарушы шіркеуінің ректоры және Чехия христиан академиясының негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы президенті болды. 2008 жылы Папа Бенедикт XVI оны папаның құрметті прелаты ретінде монсиньор дәрежесіне көтерді. Ол жиі түрлі этикалық мәселелерді, мысалы, расизмді, саяси және діни төзімсіздікті, секуляризация процесін, сондай-ақ Еуропаның кеңеюі мен интеграциясын талқылайды. Томаш Халик бірнеше ғылыми қоғамдардың мүшесі, оның ішінде Еуропалық католик теология қоғамы, Дін психологиясының халықаралық қоғамы және Вашингтондағы Чехословакия ғылым және өнер қоғамы. 2010 жылы оның "Құдайға шыдамдылық" (Vzdáleným nablízku: vášeň a trpělivost v setkání víry s nevírou) кітабы АҚШ Католик кітап клубының айлық кітабы деп танылды және Еуропаның ең жақсы теологиялық кітабы сыйлығымен марапатталды. Халик Чехия президенттігіне үміткер болу мүмкіндігін ашық түрде қарастырды. 2015 жылы Зденек Шкромах сайлауға түсу ниетін білдірді, ал бір жыл бұрын Халик егер лайықты кандидаттар болмаса, Шкромахты осындай кандидаттардың бірі деп атап, сайлауға түсуге моральдық міндеттілігі болатынын айтқан еді. Алайда, 2016 жылдың басында ол президенттік лауазым енді оны қызықтырмайтынын, себебі "қазіргі Чехия президенті Милош Земан мен Дональд Трамп сияқты демагогтардың кезі келді" деп мәлімдеді. Ол 2018 жылғы сайыста жеңіске жету мүмкіндігінің жоғары еместігіне сенді, өйткені ол тек "саналы және білімді адамдардың дауысын" ғана жеңіп ала алады, ал жеңіске жету үшін өзінің моральдық қағидаларына қайшы келіп, популистік және даулы платформада науқан жүргізуі керек болар еді.

Даулы көзқарастар

Халикті көбінесе Папа Францискпен ортақ көзқарастары үшін кінәлайды, олар католик шіркеуінің консервативті топтары үшін даулы саналады. Халик кейбір католиктердің гомосексуализмге қатысты қайшылықты ұстанымдарын сынады. Ол, әсіресе Шығыс Еуропада, аборт заңнамасымен байланысты тәуекелдер туралы ескертті, Польшадағы абортқа дерлік толық тыйым салу "поляк әйелдерін Чехия мен Словакияға "аборт туризміне" итермелейді, бұл туылмаған балаларды қорғауға аз көмектеседі және аборттың зиянын тоқтатуға ешқандай әсер етпейді" деді.